1. TEMA: KANUNDA UŞŞAK DİZİSİNİ ÖĞRENİYORUM

SAB11. Müziksel Çalma

E1.1. Merak, E3.2. Odaklanma

SDB2.1. İletişim Becerisi

D12. Sabır

OB2. Dijital Okuryazarlık

KNN.6.1.1. Uşşak dizisi ve özelliklerini örnek etüt ve eserlerle çalabilme

a) Uşşak dizisini, seslerini ve mandal sayılarını öğrenip çalabilmesi için yazılmış etüt veya eserleri çözümler.

b) Uşşak dizisini, seslerini ve mandal sayılarını öğrenerek kanuna özgü duruş pozisyonu alır.

c) Uşşak dizisini, seslerini ve mandal sayılarını öğrenerek kanuna özgü teknikleri kullanır.

ç) Uşşak dizisini, seslerini ve mandal sayılarını öğrenerek kanuna özgü müziksel bileşenleri kullanır.

Uşşak Dizisinin ve Özelliklerinin Öğretilmesi

kanun, makam, müzik, perde, Türk müziği

Öğrenme çıktıları; gözlem formu, kontrol listesi, öz değerlendirme, akran değerlendirme formu eşleştirme kartları kullanılarak değerlendirilebilir. Dinlediğini anlama ve tanıma becerisini içine alan performans görevi verilebilir.Öğrencilerden uşşak dizisi ve dizinin özelliklerini örnek etüt ve eserlerle çalabilme performans görevi istenebilir. Performans görevi analitik dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

Öğrencilerin tremolo ve çarpma teknikleriyle rast, kürdi, segâh ve hüseyni dizilerini bildiği öngörülmektedir.

Daha önce makam kavramı ile ilgili öğrencinin bilgisi o olduğu varsayılarak uşşak dizisinin öğrenilmesiyle ilgili ön hazırlık yapılabilir. Uşşak dizisi sesleri üzerinde durulabilir.

Öğrencinin beşinci sınıfa kadar öğrendiği bilgiler temel alınarak altıncı sınıfta bu bilgilerin üzerine yeni bilgiler ekleyerek kanun çalımı ve kanuna bakış açısının geliştirilmesi amaçlanabilir.

KNN.6.1.1

Uşşak dizisinin genel özellikleri anlatılır, dizinin seyri gösterilerek solfej çalışmaları yapılır ve öğrencilerin odaklanması sağlanır (E3.2). Öğrencinin çalışacağı eser veya etütler öğrenciyle çözümlenir. Öğrencilere uşşak dizisinin sesleri ve mandal sayılarıyla ilgili kanun üzerinde bilgi verilerek öğrencinin mandal sistemine odaklanması sağlanır (E3.2). Daha sonra uşşak dizisinden oluşan etüt ve Türk sanat müziği eserleri bona ve solfej teknikleri kullanılarak öğretmen tarafından öğrenciye sergilenir (E1.1). Öğrenciler öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji inceleyip etüt ve Türk sanat müziği eserlerini uygun teknikleri kullanarak önce bona ardından solfejini sergilerler. Ardından bona ve solfeji yapılan etüt ve Türk sanat müziği eserleri öğretmen tarafından kanunda çalınır. Öğrencinin dikkati duruş, oturuş ve mızrap tekniğine çekildikten sonra aynı şekilde öğrencinin de kanunda bunları tekrar etmesi sağlanır (SDB2.1). Öğrenciye bu çalışmaları sırasında hemen başarılı olmaması durumunda sabırlı olması ve azimli bir şekilde çalışmalarına devam etmesi tavsiye edilir (D12.3). Öğrencinin uşşak dizisinde sözlü ve sözsüz eserlerden düzeyine uygun olanlardan seçilip makamın seyrini pekiştirerek yorumlaması sağlanır. Bu aşamada klasik Türk müziğinin farklı formdaki saz eserleri ve sözlü eserlerinden faydalanılabilir. Ayrıca öğrencinin dijital platformlarda bu makamın çeşitli formlarında eserler dinleyip konserler seyrederek makamı pekiştirmesi sağlanır (OB2). Öğrencilerden uşşak dizisini ve dizinin özelliklerini örnek etüt ve eserlerle çalabilme performans görevi istenebilir. Performans görevi analitik dereceli puanlama anahtarı, öz değerlendirme, akran değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir.

Zenginleştirme etkinliği olarak “Müzikal Yolculuk, Hikâyeleştirme ile Transpoze” etkinliği uygulanabilir. Öğrencilere göçürme (transpoze) bir hikâye ile anlatılabilir. “Bir nota ailesi vardı ve her gün aynı yerde yaşıyorlardı. Ama bir gün nota ailesi bir başka şehre taşınmak zorunda kaldı! Aynı melodi, yeni bir evde nasıl duyulurdu?“ diye sorulabilir. Bu hikâye öğrencilerle canlandırılabilir. Bir melodiyi orijinal tonunda çalıp sonra farklı bir perdeye taşınarak aynı melodiyi yeni yerinde çalmaları istenebilir. Öğrenciler aynı melodinin farklı tonlarda nasıl duyulduğunu deneyimler. Örnek olsun diye orjinal melodi önce hüseyni dizisinde daha sonra segâh dizisinde göçürülerek çalınabilir. “Hangi Ton İşitsel Farkındalık” oyunu olabilir. Öğretmen bir melodi çalar ve öğrenciler melondinin hangi tonda olduğunu tahmin edebilirler. Sonra aynı melodiyi farklı bir tonda çalar ve öğrenciler farkı anlamaya çalışır. İleri seviye öğrenciler, transpoze edilen melodiyi tekrar çalmaya çalışabilir. Öğretmen “Bu melodi hüseyni dizisindeydi, şimdi hangi tonda çaldım?” diye sorar. Öğrencilerden “Segâh dizisinde çaldınız.” cevabını vermeleri beklenir. Başka bir etkinlik ise göçürme yarışı olabilir. Öğrencilere kısa bir melodi verilir ve öğrencilerden bunu belirlenen yeni perdeye transpoze etmeleri istenebilir. Kim doğru ve hızlı transpoze ederse 1 puan kazanır. İleri seviye için daha uzun melodilerle çalışılabilir. Son etkinlik olarak “göçürme ile şarkılar“ bildikleri şarkılarla uygulama olabilir. Öğrencilerden bildikleri şarkıları farklı bir tonda çalmalarını istenebilir. Örnek olarak “Kırmızı Balık” – Orijinal tonda çalınıp sonra iki perde yukarı al denilerek göçürme yapılabilir. Aynı şekilde “Ali Babanın Çiftliği” – orijinal tonda çalınıp sonra farklı bir makamda çalması istenebilir. Öğrenciler, aynı melodinin farklı tonlardaki değişimini hissederler.

Öğrencilerin uşak dizisi ile ilgili öğrenmeleri takip edilerek bireysel geri bildirimler verilebilir. Etütler metronom yavaşlatılarak çalınabilir. Yavaş metronom ile öğrenilen etütler, öğrencinin öğrenmelerine göre hızlandırılarak çaldırılabilir.