6. Tema: Hak Ve Sorumluluklar

SDB2.1. İletişim, SDB2.3. Sosyal Farkındalık

D1. Adalet, D5. Duyarlılık, D8. Mahremiyet, D11. Özgürlük, D16. Sorumluluk

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB6. Vatandaşlık Okuryazarlığı

Dinleme/İzleme
T.D.7.1. Dinlemede/izlemede materyal seçimini yönetebilme 

T.D.7.4. Dinlediğinde/izlediğinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme 

T.D.7.5. Dinlediğinin/izlediğinin yüzey anlamını belirleyebilme 

T.D.7.6. Basit çıkarımlar yoluyla dinlediğinin/izlediğinin derin anlamını belirleyebilme

T.D.7.7. Üst düzey çıkarımlar yoluyla dinlediğinin/izlediğinin derin anlamını belirleyebilme

T.D.7.12. Bilgilendirici metinde metin yapılarından hareketle önemli bilgileri belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme

T.D.7.18. Dinlediğinden/izlediğinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme 

T.D.7.22. Medya içeriğini sorgulayabilme

T.D.7.24. Dinlediğindeki/izlediğindeki probleme çözüm üretebilme

T.D.7.25. Dinleme/izleme sürecini değerlendirebilme

Okuma
T.O.7.4. Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme 

T.O.7.5. Metnin yüzey anlamını belirleyebilme

T.O.7.7. Basit çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilme

T.O.7.8. Üst düzey çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilme

T.O.7.13. Bilgilendirici metinde metin yapılarından hareketle önemli bilgileri belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme

T.O.7.20. Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme

T.O.7.23. Basılı ve dijital medya metnini sorgulayabilme

T.O.7.26. Okuma sürecini değerlendirebilme

Konuşma
T.K.7.16. Sözlü olarak tartışabilme

T.K.7.18. Problem çözümüne yönelik konuşma yapabilme

T.K.7.19. Hazırlıklı konuşmasını yapılandırabilme

T.K.7.21. Konuşmasını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme

T.K.7.25. Konuşma sürecini değerlendirebilme

Yazma
T.Y.7.1. Yazma sürecini yönetebilme 

T.Y.7.12. Yazılı üretiminde ve yazılı etkileşiminde tartışabilme

T.Y.7.16. Yazısını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme

T.Y.7.18. Uygun bağlantı ifadelerini kullanabilme

T.Y.7.19. Yazım ve noktalama işaretleriyle ilgili kuralları uygulayabilme

T.Y.7.20. Yazma sürecini değerlendirebilme

Genellemeler

Temadaki metinlerin işlenmesi sürecinde (hazırlık bölümü de dâhil) öncelik-sonralık ilişkisi gözetilmeksizin dinleme/izleme, okuma, konuşma ve yazma etkinliklerine birbirini destekleyecek, tamamlayacak ve güçlendirecek biçimde yer verilir. Konuşma ve yazma becerilerindeki etkinliklerle ortaya çıkan ürünler, farklı alan becerileri ve kavramsal becerilerin bir araya gelmesiyle oluşturulur. Bu becerilerden hareketle hazır lanan öğrenme çıktısına, “Temalara Yönelik Süreç Detaylı Öğretim Programı”nda ilk kez yer verildiğinde bu öğrenme çıktısına yönelik bağımsız etkinlik yapılır. İlgili öğrenme çıktısına ilerleyen temalarda yeniden yer verildiğinde öğrenme çıktısıyla ilgili bağımsız etkinlik yapılabileceği gibi öğrenme çıktısı, o temada yer verilen diğer öğrenme çıktılarıyla birlikte, onları destekleyecek ve tamamlayacak şekilde aynı etkinlikte de kullanılabilir.

Anahtar Kavramlar

Materyal seçimi; strateji, yöntem ve teknik; bilgilendirici metin; önemli bilgi, söz varlığı; derin anlam; tartışma; hazırlıklı konuşma, probleme çözüm üretme, medya içeriğini sorgulama, medya metnini sorgulama, bağlantı ifadeleri, yazım kuralları, noktalama işaretleri; dil yapıları ve söz varlığı.

Dinleme/izleme, okuma, konuşma ve yazma dil becerilerine yönelik öğrenme çıktıları ile ifade edilen becerilere ulaşılıp ulaşılmadığını belirlemek amacıyla ölçme değerlendirme çalışmaları yapılır. Bu süreçte kullanılabilecek ölçme araçları örnek olarak verilmiştir. Öğrenme ortamının özellikleri, öğrenci sayısı ve mevcut imkânlar dikkate alınarak aşağıda yer verilen araçların tamamı ya da bir kısmı kullanılabilir ve gerekli görülen durumlarda farklı ölçme değerlendirme araçlarından da yararlanılabilir. Konuşma ve yazmaya yönelik değerlendirme sürecinde öğrenci ürün dosyalarından (portfolyolardan) yararlanılabilir. Her temada en az  bir tane performans görevinin verilmesi esastır. Performans görevi temanın en az bir öğrenme çıktısını ölçme ve değerlendirmeye yönelik olmalıdır. Bilgilendirici metinde metin yapılarından hareketle önemli bilgileri belirlemeye yönelik çözümleme yapabilmesi için kavram haritası çalışması verilebilir. Medya içeriğini sorgulayabilmesi için açık uçlu ve çoktan seçmeli soru gibi çalışmalardan faydalanılabilir. Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilmesi için boşluk doldurma, açık uçlu soru, cümle tamamlama vb. çalışmalar yapılabilir. Okuma sürecini değerlendirebilme ve kendini uyarlayabilmesi için öz değerlendirme araçlarından faydalanılabilir. Hazırlıklı konuşmasını yapılandırabilmesi için drama, karşılıklı konuşma vb. çalışmalar verilebilir. Konuşmasını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilmesi için sorulardan, kavramlardan, görsellerden hareketle sözlü metin oluşturma çalışması yapılabilir. Yazılı üretim ve yazılı etkileşiminde tahminlerinden yararlanabilmesi için eşleştirme, boşluk doldurma vb. çalışmalar kullanılabilir. Yazım ve noktalama işaretleriyle ilgili kuralları uygulayabilmesi için cümle, paragraf, not, kısa ileti yazma ve dikte gibi çalışmalardan yararlanılabilir.

Medya içeriğini sorgulayabilme öğrenme çıktısı için beşinci temadaki dinlediğinde/izlediğinde kullanılan ikna tekniklerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme öğrenme çıktısı ön öğrenme olarak kabul edilmektedir.

Temaya ilişkin temel kabule yönelik beceri; açık uçlu soru, eşleştirme, kontrol listesi vb. ça lışmalar ile belirlenebilir. Ön değerlendirmeden hareketle varsa öğrencilerin gelişmeye açık yönlerini güçlendirmek için gerekli çalışmalar yapılır.

Problem çözümüne yönelik konuşma yapabilme öğrenme çıktısı, beşinci temadaki metindeki probleme çözüm üretebilme öğrenme çıktısıyla ilişkilendirilebilir.

Temanın başlangıcında ön değerlendirmeye yönelik çalışma yapılır. Metin işleme sürecin de metnin içeriğine yönelik hazırlık çalışmaları (soru-cevap, ön araştırma vb.) yapılarak öğrencilerin ön bilgilerinden yararlanmaları, motive ve derse dâhil olmaları sağlanır. İlgili öğrenme çıktısına yönelik etkinlik yapılırken strateji, yöntem ve teknik; hazırlıklı konuşma, tartışma, bilgilendirici metin, önemli bilgi, medya içeriğini sorgulama, medya metnini sorgulama, bağlantı ifadeleri anahtar kavramları ile dil yapıları ve söz varlığı kavramlarına yönelik tanımlayıcı nitelikte ve bu kavramların bileşenlerini, özelliklerini vb. belirten kısa bilgilere ve/veya uyarılara yer verilir.

Dinleme/izleme becerisi kapsamında öğrencilerin materyal seçimini yönetebilmeleri sağlanır (T.D.7.1.). Dinlediklerinde/izlediklerinde geçen anlamını bilmedikleri söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilmelerine, dinlediklerinin/izlediklerinin yüzey anlamını belirleyebilmelerine yönelik çalışmalar yapılır (T.D.7.4., T.D.7.5.). Basit ve üst düzey çıkarımlar yoluyla dinlediklerinin/izlediklerinin derin anlamını belirleyebilmeleri (T.D.7.6., T.D.7.7.), medya içeriğini sorgulayabilmeleri (T.D.7.22.), dinlediklerindeki/izlediklerindeki probleme çözüm üretebilmeleri (T.D.7.24.) sağlanır. Bilgilendirici metinde metin yapılarından hareketle önemli bilgileri belirlemeye, dinlediklerinden/izlediklerinden hareketle söz varlığını geliştirmeye (T.D.7.12., T.D.7.18.) yönelik çözümleme yapabilmeleri sağlanır. Dinleme/izleme sürecini değerlendirebilmelerine (T.D.7.25.) yönelik çalışmalar yapılır.

Öğrencilerin okudukları metinde geçen anlamını bilmedikleri söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilmelerine, metnin yüzey anlamını belirleyebilmelerine yönelik çalışmalar yürütülür (T.O.7.4., T.O.7.5.). Basit ve üst düzey çıkarımlar yoluyla okudukları metnin derin anlamını belirleyebilmeleri (T.O.7.7., T.O.7.8.), basılı ve dijital medya metnini sorgulayabilmeleri (T.O.7.23.) sağlanır. Bilgilendirici metinde metin yapılarından hareketle önemli bilgileri belirlemeye (T.O.7.13.), metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye (T.O.7.20.) yönelik çözümleme çalışmaları yapılır. Okuma sürecini değerlendirebilmeleri (T.O.7.26.) sağlanır.

Konuşma becerisi kapsamında öğrencilerin sözlü olarak tartışabilmelerini (T.K.7.16.), problem çözümüne yönelik konuşma yapabilmelerini (T.K.7.18.), hazırlıklı konuşmalarını yapılandırabilmelerini (T.K.7.19.) sağlayacak çalışmalar gerçekleştirilir. Konuşma sürecini değerlendirebilmeleri (T.K.7.25.) sağlanır.

Öğrencilerin yazma sürecini yönetebilmeleri sağlanır (T.Y.7.1.). Yazılı üretimlerinde ve yazılı etkileşimlerinde tartışabilme, yazma sürecini değerlendirebilme (T.Y.7.12., T.Y.7.20.) becerilerine yönelik çalışmalar yürütülür.

Öğrencilerin uygun bağlantı ifadelerinden; yeniden ifade etmeden (başka bir deyişle, başka bir ifadeyle, demek istiyorum ki, yani vb.) yararlanmaları sağlanır (T.Y.7.18.). 

Öğrencilerin Türkçeyi doğru, güzel ve etkili kullandığı cümleler kurmaları sağlanır (T.K.7.21., T.Y.7.16.).

Yazım kurallarını (büyük harflerin yazımıyla ilgili Ek 4’teki C. 19 maddesinde belirtilen kural)  uygulamayla ilgili çalışmalar yapılır. Tema içeriğine uygun yazma çalışmalarında öğrencinin daha önce üzerinde durulan noktalama işaretleri ve yazım kurallarını uygulaması sağlanır (T.Y.7.19.).

Öğrencilerin özne-yüklem uyumunu (tekillik-çoğulluk ve kişi uyumu, eylemi gerçekleştirenin belli olduğu, belli olmadığı, başkası tarafından yapıldığı, başkasına yaptırıldığı; eylemin birlikte, karşılıklı yapıldığı) ayırt etmeleri ve bu uyumu dikkate alarak cümleler kurmaları  ağlanır (DYS.DO.7.9.; DYS.KY.7.9.).

Tema sürecinde öğrenme çıktılarına yönelik yapılacak çalışmalarda kavramsal becerilerden Yapılandırma (KB2.13.), Yansıtma (KB2.15.); eğilimlerden Sorumluluk (E2.2.), Gerçeği Arama (E3.4.), Şüphe Duyma (E3.9.); sosyal-duygusal öğrenme becerilerinden İletişim (SDB2.1.), Sosyal Farkındalık (SDB2.3.); değerlerden Hak ve Özgürlüklerini Bilmek ve Korumak (D1.1.), Çevreye ve Canlılara Değer Vermek (D5.2.), Sosyal İlişkilerde Kişisel Alanları Korumak (D8.4.), Kişisel ve Toplumsal Haklara Saygı Göstermek (D11.3.), Görev Bilincine Sahip Olmak (D16.3.); okuryazarlık becerilerinden Dijital Okuryazarlık (OB2.), Görsel Okuryazarlık (OB4.), Vatandaşlık Okuryazarlığı (OB6.) uygun bir şekilde işe koşulur.

Atölye Çalışmaları

Dinleme/İzleme Atölyesi

Belirlenen ikinci dinleme/izleme materyalini öğrencinin ailesiyle dinlemesi/izlemesi ve çözümlemesi sürdürülerek sonlandırılır.

Okuma Atölyesi

Belirlenen iki kitabın öğrenciler tarafından okunması ve birinin sınıf içerisinde çözümlenmesi sürdürülerek tamamlanır. Diğer kitaba yönelik çözümleme rapor hâlinde sunulur.

Okuma atölyesi uygulama esaslarına uygun olarak öğrenci ve ailesi tarafından yaz tatilinde  okunacak bir kitap belirlenerek süreç planlanır.

Üretim Atölyesi
Üretim atölyesi uygulama esasları doğrultusunda öğrencilerin tema içeriği ile temadaki öğ renme çıktılarına uygun ürünler (ses kaydı, konuşma metni, sunum videosu; afiş, kolaj, sınıf  panosu, dijital albüm vb.) hazırlamaları sağlanır. Bu etkinlikler, öğrencilerin yaratıcılığını ve özgün düşünme becerilerini destekleyecek nitelikte olmalıdır.

Tema içeriği kapsamında seçilen bir konuya ilişkin tüm sürecinden sorumlu olunan bir sosyal sorumluluk projesi oluşturulması, projeye ilişkin gerekçelere, yapılacak faaliyetlere ilişkin zaman çizelgesine, proje esnasında yürütülen faaliyetlere, karşılaşılan güçlüklere, edinilen deneyimlere vb. yer verilecek şekilde bir değerlendirme yazısı yazılması istenebilir. Çocuk haklarına ilişkin bir araştırma yapılması, araştırmadan hareketle konuya ilişkin nesnel veri ve bilgilerin yanı sıra özgün değerlendirmeleri de içeren hazırlıklı konuşmalardan oluşan bir ses dosyası oluşturulması, buna ek olarak diğer öğrencilerle röportaj yapılarak onların konuya ilişkin düşüncelerinin alınması ve bu röportaj ile bir önceki çalışmanın ses dosyalarının uygun dijital araçlar üzerinde birleştirerek “podcast” hâline getirilmesi ve bu podcastin sınıfta ya da uygun dijital ortamlarda paylaşılması istenebilir.

Dinleme/izleme ya da okuma etkinliği öncesinde, metni yansıtan ve metnin anlaşılmasını sağlayacak kelimeler listelenir ve bu kelimelerin bağlamdaki anlamları görsel araçlar ve şematik düzenleyiciler yardımıyla verilir. Dinleme/izleme ya da okuma etkinliği öncesinde bilgilendirici metinlerdeki kavram, bilgi; öyküleyici metinlerdeki kişi, yer, zaman vb. yapılara ilişkin unsurların yer aldığı kavram ya da hikâye haritası gibi şemalar oluşturulup sunulur.  Dinleme/izleme, okuma metni ya da tema içerisinde yer alan “hak”, “sorumluluk”, “özgürlük”  vb. kavramlar görsel işitsel araçların sunumu ve uygun şematik düzenleyicilerin kullanımı ile somutlaştırılır. Okuma ve yazma çalışmalarında işleyişin nasıl olması gerektiği bire bir anlatılarak süreç öğrenci ile yürütülür.