T.C. MİLLÎ EĞİTİM
BAKANLIĞI

Afet Bilinci Dersi Ortaokul Seçmeli Dersler

1. Ünite: Afet Ve Afet Bilinci

Bu ünite ile öğrencilerin afet ve acil durumlarda hayat kurtarma zincirinin ilk halkası olan ilk yardımın öncelikli amaçlarını ve temel ilkelerini sorgulayarak kavramaları amaçlanmaktadır. Öğrencilerin AFAD, Türk Kızılay gibi ulusal kuruluşlar ile uluslararası yardım organizasyonlarının afet yönetimindeki rollerini araştırmaları, topladıkları bilgileri doğrulayarak raporlamaları hedeflenir. Ünite genelinde “acil durum aile planı”, “toplanma alanı” gibi hazırlık süreçlerini uygulamalı senaryolarla eyleme dönüştürerek afet yönetimine aktif katılım sağlayan bilinçli ve sorumlu bireyler yetiştirilmesi esastır.
Ders Saati
8
Alan Becerileri

SBAB5.5. Fikri Eyleme Dönüştürme

Kavramsal Beceriler

KB2.6. Bilgi Toplama, KB2.8. Sorgulama

Eğilimler

E1.1. Merak, E3.3. Yaratıcılık, E3.8. Soru Sorma, E3.10. Eleştirel Bakma

Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

Değerler

D5. Duyarlılık, D9. Merhamet, D12. Sabır, D16. Sorumluluk, D17. Tasarruf, D19. Vatansever lik, D20. Yardımseverlik

Okuryazarlık Becerileri

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Disiplinler Arası İlişkiler
Sosyal Bilgiler, Fen Bilimleri
Beceriler Arası İlişkiler
KB2.10. Çıkarım Yapma
Öğrenme Çıktıları ve Süreç Bileşenleri

AB.2.1.1. Afet ve acil durumlarda ilk yardımın öncelikli amaçlarını sorgulayabilme

a) Afet ve acil durumlarda ilk yardımın öncelikli amaçları hakkında merak ettiği konuları tanımlar.

b) Afet ve acil durumlarda ilk yardımın öncelikli amaçları hakkında sorular sorar.

c) Afet ve acil durumlarda ilk yardımın öncelikli amaçları hakkında bilgi toplar.

ç) Afet ve acil durumlarda ilk yardımın öncelikli amaçları hakkında toplanan bilgilerin  doğruluğunu değerlendirir.

d) Afet ve acil durumlarda ilk yardımın öncelikli amaçları hakkından toplanan bilgiler  üzerinden çıkarım yapar.

 

AB.2.1.2. Afet ve acil durum yönetimiyle ilgili ulusal ve uluslararası kuruluşların çalışmaları hakkında bilgi toplayabilme

a) Afet ve acil durum yönetimiyle ilgili ulusal ve uluslararası kuruluşların çalışmaları  hakkında bilgi toplamak için kullanacağı araçları belirler.

b) Afet ve acil durum yönetimiyle ilgili ulusal ve uluslararası kuruluşların çalışmaları  hakkındaki bilgileri bulur.

c) Afet ve acil durum yönetimiyle ilgili ulusal ve uluslararası kuruluşların çalışmaları  hakkındaki ulaşılan bilgileri doğrular. 

ç) Afet ve acil durum yönetimiyle ilgili ulusal ve uluslararası kuruluşların çalışmaları  hakkındaki ulaşılan bilgileri kaydeder.

 

AB.2.1.3. Afetlere karşı bilinçli olmanın afet ve acil durum yönetimindeki önemiyle ilgili  fikrini eyleme dönüştürebilme

a) Afetlere karşı bilinçli olmanın afet ve acil durum yönetimindeki önemiyle ilgili plan  yapar.

b) Afetlere karşı bilinçli olmanın afet ve acil durum yönetimindeki önemiyle ilgili planı  uygular.

c) Afetlere karşı bilinçli olmanın afet ve acil durum yönetimindeki önemiyle ilgili planı değerlendirir.

İçerik Çerçevesi

Afetlerde ve Acil Durumlarda İlk Yardım

Afetlerde ve Acil Durumlarda Görev Alan Kuruluşlar

Afetler ve Acil Durum Yönetimi

Anahtar Kavramlar

acil durum çantası, acil durum planı, afet bilinci, asılsız ihbar, bilgi doğrulama, doğru bilgi,  hayat kurtarma zinciri, ilk yardım, Koruma-Bildirme-Kurtarma (KBK), sahte duyuru, tedarik zincirinin kırılması, toplanma alanı

Öğrenme Kanıtları (Ölçme ve Değerlendirme)

Öğrenme çıktılarının değerlendirilmesinde akran değerlendirme formu, öz değerlendirme  formu, kontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, performans görevi vb. ölçme ve değerlendirme araçları kullanılabilir. Performans görevi olarak öğrencilerden afet ve acil durum yönetimiyle ilgili ulusal ve ulus lararası kuruluşların çalışmalarını yansıtan bir rapor hazırlayarak sunmaları istenebilir.  Performans görevi, kontrol listesi ile değerlendirilebilir.

Temel Kabuller

Öğrencilerin afet bilinci, acil durum, acil durum yönetimi, ilk yardım, risk yönetimi gibi kavramlar hakkında temel düzeyde ön bilgiye sahip olduğu kabul edilmektedir. 

Ön Değerlendirme Süreci

Öğrencilere “İlk yardım bilgisine sahip olmak afetler karşısında insanlara ne gibi faydalar  sağlar?”, “Ülkemizde meydana gelen afet ve acil durumlarda görev alan kurum ve kuruluşlardan hangilerini biliyorsunuz?”, “Afet ve acil durum kavramlarıyla ilgili neler biliyorsunuz?”  soruları sorulabilir.

Köprü Kurma

 Öğrencilerden günlük hayatta gördükleri veya duydukları ilk yardım uygulamalarına, doğa  ve insan kaynaklı afetlere karşı alınan tedbirlerin uygulanmasından sorumlu olan ulusal  ve uluslararası kuruluşlara örnek vermeleri istenebilir. Ayrıca öğrencilerden acil bir durumda veya acil durum tatbikatlarında okulda nasıl davrandıklarına ilişkin deneyimlerini  paylaşmaları istenebilir. Bu doğrultuda öğrencilerin günlük yaşam deneyimleriyle bağ kurabilmeleri amacıyla acil çağrı merkezi 112 hattına yapılan asılsız ihbarların gerçek afet ve  acil durumlarda yol açabileceği gecikmeler, hak ihlalleri ve can/mal kayıpları ile doğrudan  bağlantı kurulur.

Öğrenme-Öğretme Uygulamaları

AB.2.1.1

Öğrencilere yazılı ve görsel kaynaklar üzerinden afet ve acil durumlarda yapılan ilk yardım  uygulamalarına ait örnekler sunulur (OB1, OB4). Bu süreçte dijital kaynaklardan da ya rarlanılabilir (OB2). Bu örnekler Kızılay, AFAD, T.C. Sağlık Bakanlığı gibi kurumların eğitici  araç gerecinden veya güvenilir haber kaynaklarından seçilir. Öğrencilerden inceledikleri  kaynaklardaki ilk yardım uygulamalarında dikkatlerini çeken ve merak uyandıran konuları belirleyip listelemeleri istenir. Öğrencilerden oluşturdukları listede yer alan konular  ve ilk yardımın öncelikli amaçları ile ilgili “5N1K” tekniği kullanılarak sorular hazırlamaları  ve sorulara cevap bulmaları istenir (E1.1, E3.8). Öğrencilerden elde ettikleri bilgilerden  hareketle “hayat kurtarma zinciri”, “koruma-bildirme-kurtarma” gibi temel ilkeleri dikkate  alarak canlandırma yapmaları istenir (SDB2.1). Canlandırma sürecinde yardımseverlik,  duyarlılık, şefkatli olma ve sabır değerlerinin önemi vurgulanır (D5.2, D9.2, D12.1, D20.3). Ayrıca öğrencilerden günlük hayatta ilk yardım uygulamalarını zorlaştıran veya engelle yen durumlara (panik, bilgisizlik, yanlış inanışlar vb.) ilişkin farklı örnekler vermeleri bek lenir (SDB3.3, E3.3). Canlandırma sonunda sergilenen davranışların doğruluğu üzerine  tartışma yapılarak değerlendirme gerçekleştirilir. Bu süreçte öğrencilerin doğru bilginin  hayat kurtarmadaki önemi ve ilk yardımın öncelikleri hakkında çıkarımlar yapmaları sağ lanır (KB2.10). Süreç, kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir.

 

AB.2.1.2

Öğrencilerin verilen yazılı ve görsel kaynakları inceleyerek afet ve acil durum yönetimiyle  ilgili ulusal ve uluslararası kuruluşların çalışmaları hakkında bilgi toplamak için kullana bilecekleri kaynakları belirlemeleri sağlanır (OB1, OB4). Bu süreçte dijital kaynaklardan  da faydalanılabilir (OB2). Belirlenen kaynaklar üzerinden afet ve acil durum yönetimiyle  ilgili ulusal ve uluslararası kuruluşların çalışmaları hakkında bilgi toplanır (OB1, OB2). Bu  kuruluşların ulusal ve uluslararası düzeyde hayat kurtarma ve risk azaltmadaki önemine;  afet anında gıda, ilaç ve temel ihtiyaçlara erişimi engelleyen “tedarik zincirinin kırılması”  durumuna karşı yürüttükleri lojistik faaliyetlerin hayatiyetine ve bu çalışmalara destek  olmanın gerekliliğine yönelik bir beyin fırtınası yapılır (SDB2.1). Beyin fırtınasında afet ön cesi planlama ve hazırlık aşamalarında kurumsal düzeyde yürütülen stratejik risk azaltma  durumlarının önemi vurgulanır. Bu süreçte afet yönetiminde devlet ve belediyelere düşen  kurumsal sorumluluklar analiz edilir. Afet anında ortaya çıkabilecek koordinasyon sorun ları ve bu sorunların çözümünde kurumlar arası eş güdümün önemi üzerinde durulur.  Yardımseverlik değeri kapsamında gönüllü olmanın önemi vurgulanır (D20.4). Bu süreçte  AFAD, Türk Kızılay, Birleşmiş Milletler Afet Riskini Azaltma Ofisi (UNDRR) gibi kuruluşların katkılarına değinilir. Bu süreçte öğrencilerin Okul Dışı Öğrenme Platformu’nu (okuldisi ogrenme.eba.gov.tr) ziyaret ederek “Okul Dışı Öğrenme Ortamlarını Keşfet” sayfasındaki  harita üzerinde yaşadıkları ili seçmeleri; bu ildeki AFAD ve Türk Kızılay ilgili kuruluşları tanıtan sayfaları incelemeleri sağlanabilir. Vatanseverlik değeri kapsamında vatanını sev menin işini en iyi şekilde yapmayı gerektirdiği vurgulanır (D19.1). Öğrencilerden ulusal ve  uluslararası kuruluşların çalışmalarıyla ilgili ulaşılan bilgileri farklı türden kaynaklarla kar şılaştırarak doğrulamaları istenir (E3.10). Sahte duyuru ve asılsız ihbarların afet yönetimi  ile lojistik faaliyetler üzerindeki olumsuz etkileri ele alınarak öğrencilerde dijital ortamlarda bilgi doğrulama bilinci geliştirilir.

Performans görevi kapsamında öğrencilerden doğruladıkları bilgilerden yararlanılarak grup çalışması yolu ile seçtikleri bir ulusal veya uluslararası kuruluşun çalışmalarını  yansıtan bir rapor hazırlamaları ve hazırladıkları raporu kaydederek sunmaları istenebilir  (SDB2.1, SDB2.2). Hazırlanan ürünler kontrol listesi ile değerlendirilebilir.

 

AB.2.1.3

“Beyin Fırtınası” tekniği kullanılarak öğrencilerden “Afet karşısında hazırlıklı olmak neden  önemlidir?” ve “Afete hazırlıksız bireyler ile hazırlıklı bireyler arasında ne gibi farklar vardır?” sorularına cevap vermeleri istenir. Öğrencilerden afet ve acil durum yönetimi ile ilgili  “Acil Durum Çantası”, “Toplanma Alanı”, “Acil Durum Aile Planı” gibi afişler, kısa bilgilen dirme videoları veya dijital içerikler sunularak afet bilincinin yönetim süreçlerindeki rolü  hakkında bilgi edinmeleri beklenir (OB1, OB2, OB4). Bu süreçte afet sonrasında meydana  gelebilecek iletişim sorunu üzerinde durulur, iletişimin kesintisiz sürdürülebilmesi için  her evde ve acil durum çantasında pilli radyo, taşınabilir şarj aleti, yedek pil gibi materyal lerin bulundurulmasının hayati önemi vurgulanır. Öğrencilerden gruplara ayrılarak doğa  ve insan kaynaklı afet türlerinden birini seçmeleri istenir. Gruplardan seçtikleri afet türünden kaynaklanan acil durumu yönetmeleri amacıyla bir afet ve acil durum planı hazırlamaları istenir. Öğrencilerin bu içerikleri incelemeleri ve afetlere hazırlıklı olmanın afet  sonrası kayıpları azaltmadaki önemine yönelik çıkarımlarda bulunmaları beklenir (KB2.10,  SDB2.1). Gruplar hazırladıkları planı sınıf ortamında uygulamalı hâle getirmek üzere öz gün bir şekilde küçük senaryolar oluştururlar. Oluşturdukları senaryoları sınıfta sergiler ler. Bu uygulama aşamasında öğrencilerden iş birliği içinde hareket etmeleri, sorumluluk  almaları, zamanı verimli kullanmak için planlama yapmaları ve belirledikleri adımlar doğrultusunda ilerlemeleri beklenir (D16.3, D17.2, E3.3, SDB2.2). Öğrencilerden canlandırma  sürecinin ardından uyguladıkları planın güçlü, zayıf ve geliştirilebilir yönlerini tartışarak  değerlendirmeleri istenir. Süreç, kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir.

 

Zenginleştirme

Öğrencilerden afet ve acil durumlarda yapılması gereken öncelikli ilk yardım uygulama larını içeren bir bilgi görseli hazırlamaları istenebilir. Ayrıca afet ve acil durum yönetimiyle  ilgili sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliği yaparak bir sosyal sorumluluk projesi tasarlamaları beklenebilir. Bunun yanı sıra öğrencilerden afet yönetimi ve bilincini artırmaya yönelik  farklı ülkelerde gerçekleştirilen uygulamalar ile ülkemizdeki uygulamaların benzerlik ve  farklılıklarını içeren bir sunum hazırlamaları istenebilir.

Destekleme

Öğrencilerden ilk yardımın öncelikli amaçlarını ve uygulamalarını anlatan animasyon, eğitici video vb. izletilerek çıkarım yapmaları, afet ve acil durum yönetimiyle ilgili ulusal ve  uluslararası kuruluşları gösteren bir tablo hazırlamaları istenebilir. Ayrıca öğrencilerden  aile üyeleriyle evleri için basit bir “Afet ve Acil Durum Planı” hazırlamaları ve bu planda acil  durum çantasında neler olması gerektiğini listelemeleri istenebilir. 

Güncelleme tarihi: 15.09.2026