2. TEMA: KÜÇÜK USULLERLE ESER UYGULAMALARI-3
SAB11. Müziksel Çalma
E3.2. Odaklanma, E3.8. Soru Sorma
SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim
D4. Dostluk, D12. Sabır
OB4. Görsel Okuryazarlık
VLS.8.2.1. Düyek usulünde Türk müziği eserlerini çalabilme
a) Düyek usulünün kullanıldığı eseri çözümler.
b) Düyek usulünde eser çalarken duruş ve tutuş pozisyonlarını alır.
c) Düyek usulünde eser çalarken çalgıya özgü teknikleri kullanır.
ç) Düyek usulünde eser çalarken müziksel bileşenleri uygular.
VLS.8.2.2. Aksak usulünde Türk müziği eserlerini çalabilme
a) Aksak usulünün kullanıldığı eseri çözümler.
b) Aksak usulünde eser çalarken duruş ve tutuş pozisyonlarını alır.
c) Aksak usulünde eser çalarken çalgıya özgü teknikleri kullanır.
ç) Aksak usulünde eser çalarken müziksel bileşenleri uygular.
VLS.8.2.3. Aksak semai usulünde Türk müziği eserlerini çalabilme
a) Aksak usulünün kullanıldığı eseri çözümler.
b) Aksak semai usulünde eser çalarken duruş ve tutuş pozisyonlarını alır.
c) Aksak semai usulünde eser çalarken çalgıya özgü teknikleri kullanır.
ç) Aksak semai usulünde eser çalarken müziksel bileşenleri uygular.
Türk Müziği Usulleri
ritim, Türk müziği, usul
Öğrenme çıktıları; performans görevi, öz değerlendirme ve akran değerlendirme ile ölçülebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden düyek, aksak ve aksak semai usullerine uygun olarak belirledikleri eserleri metronom yardımıyla doğru ritim vurgularıyla çalmaları istenebilir. Performans görevi; gözlem formu ve analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.
Öğrencilerin daha önceki çalışmalarında Türk müziği usulleri ile tanıştıkları, temel ritim kalıplarını öğrendikleri ve bu ritim kalıplarını hem fiziksel olarak hem de müzikal uygulamalarda deneyimledikleri kabul edilmektedir.
Öğretmen, öğrencilerin düyek, aksak ve aksak semai usullerine ilişkin bilgi ve beceri düzeylerini değerlendirebilmesi için dersin başında önceki usul çalışmalarına bağlantı kurabilmelerini sağlayacak sorular yöneltebilir. Örneğin: "Daha önce çalışabilmiş olduğumuz usullerden hangilerini hatırlayabiliyorsunuz? Bu usullerde ritim düzenleri nasıl ifade edilebiliyordu?" "Türk müziğinde farklı ritimlerin eserlere nasıl bir karakter katabileceğini hiç düşündünüz mü? Sizce bir eseri dinleyebilirken ritim düzenini nasıl hissedebilirsiniz?" Bu sorular, öğrencilerin geçmişte edinebildikleri bilgileri hatırlayabilmelerini ve bu bilgilerle yeni usulleri ilişkilendirebilmelerini sağlayabilir. Ayrıca öğretmen, öğrencilerin usul yapılarına yönelik mevcut farkındalıklarını anlayabilmek için belirli bir usulün ritim şemasını tahtada görselleştirip "Bu ritim düzenindeki güçlü ve zayıf vuruşları tahmin edebilir misiniz?" gibi sorularla öğrencileri gözlemleyebilir. Grup çalışmaları sırasında öğrencilerden, daha önce öğrenebildikleri usul ritimlerini diz vuruşları veya el hareketleriyle gösterebilmeleri istenebilir. Bu etkinlikler, öğretmenin öğrencilerin mevcut bilgi ve beceri düzeylerini değerlendirebilmesine olanak tanıyabilir.
Öğretmen, öğrencilerin ritimlerin günlük yaşamla ilişkisini fark edebilmelerini sağlamak için sorular yöneltebilir: "Yürüyebilirken veya koşabilirken adımlarınızın ritmini hiç fark edebildiniz mi? Peki, bu ritimler bir müzik eseriyle benzer yönler taşıyabilir mi?" ve "Dinleyebildiğiniz müziklerde ritimlerin size nasıl hissettirebileceğini düşündünüz mü? Hızlı bir ritim mi yoksa yavaş bir ritim mi size daha fazla enerji verebilir?" Bu gibi sorular, öğrencilerin ritimlerin etkisini yaşamlarındaki deneyimlerle ilişkilendirebilmelerine ve Türk müziği usullerinin farklı karakterlerini daha iyi anlayabilmelerine olanak tanıyabilir. Öğrencilerden, günlük hayatlarında karşılaşabilecekleri düzenli ritim örneklerini düşünebilmeleri ve bu ritimleri Türk müziği usulleri ile bağdaştırabilmeleri istenebilir.
VLS.8.2.1
Dersin başında, öğretmen, düyek usulüne uygun bir eserin notalarını ve ritim şemasını tahtada görselleştirir. Öğrenciler, bu görselleri inceleyerek ritim düzenindeki "düm-tek2- tek-düm2-tek2" yapısını anlamaya çalışır ve bu yapının görsel olarak nasıl ifade edildiğini yorumlar (OB4). Daha sonra, öğretmenin rehberliğinde, dizlerine vurarak ritim düzenini fiziksel hareketlerle deneyimlemeye başlarlar. Bu sırada, ritim vuruşlarının zamanlamasına dikkat etmek ve düzeni eksiksiz ifade etmek için tüm dikkatlerini çalışmaya verir ve odaklanma becerilerini etkin şekilde kullanır (E3.2). Öğrenciler, düyek ritmiyle yazılmış bir eserin bona ve solfej çalışmalarını yaparak notaları okur ve ritmik yapıyı çözümler. Bu süreçte, ritim düzenindeki "düm" ve "tek" vuruşları arasındaki ilişkileri belirler ve eserin ritim yapısını analiz eder (KB2.4). Çalışma sırasında, ritim düzenine uygun el ve vücut koordinasyonlarını geliştirmek için grup hâlinde tekrarlar yapılır (SDB2.1). Ayrıca ritim vuruşlarının yerleştirilmesi ve zamanlama üzerinde çalışırken sabırla hareket etmeleri gerektiği; gelişimlerini sürdürmek ve sonuçlara ulaşmak için kararlılıkla çalışmaya devam etmeleri vurgulanır (D12.3). Öğrenciler, düyek usulüne uygun bir eseri çalmadan önce viyolonselde duruş ve tutuş pozisyonlarını alır. Bu pozisyon, yay hareketlerinin ritmik yapıya uygun bir şekilde yapılmasını kolaylaştırır. Daha sonra, öğrenciler eserin ritim yapısına uygun çalgıya özgü tekniklerle uygulama yapar. Örneğin ritimdeki güçlü vuruşları belirginleştirmek için yay hareketlerini dikkatle kontrol eder. İcra sırasında, usulün güçlü vuruşlarını belirginleştirerek müziksel bileşenleri uygular. Performans görevi olarak öğrencilerden düyek usulüne uygun olarak belirledikleri eseri metronom yardımıyla doğru ritim vurgularıyla çalmaları istenebilir. Süreç sonunda, öğrenciler öz değerlendirme formu doldurarak bireysel performanslarını analiz edebilir ve grup içi akran değerlendirme formu ile birbirlerine geri bildirim sağlayabilir (SDB1.2). Performans görevi, gözlem formu veya analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.
VLS.8.2.2
Dersin başında, öğretmen, aksak usulüne uygun bir eserin notalarını ve ritim şemasını tahtada görselleştirir. Öğrenciler, bu görselleri inceleyerek ritim düzenindeki "düm2-te-kedüm2- tek2-tek" yapısını anlamaya çalışır ve bu yapının görsel olarak nasıl ifade edildiğini yorumlar (OB4). Daha sonra, öğretmenin rehberliğinde, dizlerine vurarak ritim düzenini fiziksel hareketlerle deneyimlemeye başlarlar. Bu sırada, ritim vuruşlarının zamanlamasına dikkat etmek ve düzeni eksiksiz ifade etmek için tüm dikkatlerini çalışmaya verir ve odaklanma becerilerini etkin şekilde kullanır (E3.2). Öğrenciler, aksak ritmiyle yazılmış bir eserin bona ve solfej çalışmalarını yaparak notaları okur ve ritmik yapıyı çözümler. Bu süreçte, ritim düzenindeki "düm" ve "tek" vuruşları arasındaki ilişkileri belirler ve eserin ritim yapısını analiz eder (KB2.4). Çalışma sırasında, ritim düzenine uygun el ve vücut koordinasyonlarını geliştirmek için grup hâlinde tekrarlar yapılır (SDB2.1). Ayrıca ritim vuruşlarının yerleştirilmesi ve zamanlama üzerinde çalışırken sabırla hareket etmeleri gerektiği; gelişimlerini sürdürmek ve sonuçlara ulaşmak için kararlılıkla çalışmaya devam etmeleri vurgulanır (D12.3). Öğrenciler, aksak usulüne uygun bir eseri çalmadan önce viyolonselde duruş ve tutuş pozisyonlarını alır. Bu pozisyon, yay hareketlerinin ritmik yapıya uygun bir şekilde yapılmasını kolaylaştırır. Daha sonra, öğrenciler eserin ritim yapısına uygun çalgıya özgü tekniklerle uygulama yapar. Örneğin ritimdeki güçlü vuruşları belirginleştirmek için yay hareketlerini dikkatle kontrol eder. İcra sırasında, usulün güçlü vuruşlarını belirginleştirerek müziksel bileşenleri uygular. Performans görevi olarak öğrencilerden aksak usulüne uygun olarak belirledikleri eseri metronom yardımıyla ve doğru ritim vurgularıyla çalmaları istenebilir. Süreç sonunda, öğrenciler öz değerlendirme formu doldurarak bireysel performanslarını analiz edebilir ve grup içi akran değerlendirme formu ile birbirlerine geri bildirim sağlayabilir (SDB1.2). Performans görevi, gözlem formu veya analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.
VLS.8.2.3
Dersin başında, öğretmen, aksak semai usulüne uygun bir eserin notalarını ve ritim şemasını tahtada görselleştirir. Öğrenciler, bu görselleri inceleyerek ritim düzenindeki "düm2- teka- düm2-tek2-tek" yapısını anlamaya çalışır ve bu yapının görsel olarak nasıl ifade edildiğini yorumlar (OB4). Ardından öğretmen, öğrencilerin ritim düzeni hakkında sorular sormasını teşvik eder. Örneğin "Bu ritimde güçlü vuruş nerede olmalı?", "Bu düzen diğer usullerden nasıl farklı?" gibi sorular üzerinden öğrenciler ritim yapısını keşfederek öğrenme sürecine aktif olarak katılır (E3.8). Daha sonra, dizlerine vurarak aksak semai ritim düzenini fiziksel hareketlerle deneyimlemeye başlarlar. Öğrenciler, aksak semai ritmiyle yazılmış bir eserin bona ve solfej çalışmalarını yaparak notaları okur ve ritmik yapıyı çözümler. Bu süreçte, ritim düzenindeki "düm" ve "tek" vuruşları arasındaki ilişkileri belirler ve eserin ritim yapısını analiz eder (KB2.4). Çalışma sırasında, öğrenciler gruplar hâlinde ritim düzenini tekrar ederek el ve vücut koordinasyonlarını geliştirmeye odaklanır. Grup çalışmalarında, birbirlerine destek vererek görevlerini birlikte tamamlar (D4.2). Ayrıca ritim vuruşlarının doğru bir şekilde yerleştirilmesi ve zamanlama üzerinde çalışırken sabırla hareket etmeleri gerektiği; gelişimlerini sürdürmek ve doğru sonuçlara ulaşmak için kararlılıkla çalışmaya devam etmeleri vurgulanır (D12.3). Öğrenciler, aksak semai usulüne uygun bir eseri çalmadan önce viyolonselde duruş ve tutuş pozisyonlarını alır. Bu pozisyon, yay hareketlerinin ritmik yapıya uygun bir şekilde yapılmasını kolaylaştırır. Daha sonra, öğrenciler eserin ritim yapısına uygun çalgıya özgü tekniklerle uygulama yapar. Örneğin ritimdeki güçlü vuruşları belirginleştirmek için yay hareketlerini dikkatle kontrol eder. İcra sırasında, usulün güçlü vuruşlarını belirginleştirerek müziksel bileşenleri uygular. Performans görevi olarak öğrencilerden aksak semai usulüne uygun olarak belirledikleri eseri metronom yardımıyla ve doğru ritim vurgularıyla çalmaları istenebilir. Öğrenciler öz değerlendirme formu doldurarak bireysel performanslarını analiz edebilir ve grup içi akran değerlendirme formu ile birbirlerine geri bildirim sağlayabilir (SDB1.2). Performans görevi, gözlem formu veya analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.
Öğrencilerden, düyek, aksak ve aksak semai usullerine uygun kısa özgün melodiler bestelemeleri ve bu melodileri viyolonselle icra etmeleri istenebilir. Gruplara, belirli bir usule ait eserler verilebilir ve her grup, eserin ritim yapısını analiz ederek viyolonselde uygulamalar yapılabilir. Gruplar, analiz sonuçlarını ve eserlerin karakteristik özelliklerini sınıf arkadaşlarına sunabilir. Türk müziği repertuarından seçilen eserlerin ritim düzenlerini modern müziklerle karşılaştırarak analiz etmeleri istenebilir. Öğrenciler, bu karşılaştırmalardan elde ettikleri sonuçları dijital bir sunum hazırlayarak sınıf arkadaşlarıyla paylaşabilir.
Ritim düzenlerini kavramalarına yardımcı olmak için düyek, aksak ve aksak semai usullerine ait temel kalıplar, diz vuruşları veya basit el hareketleriyle tekrar ettirilebilir. Bu fiziksel uygulamalar, ritim algılarını güçlendirebilir. Öğrencilere, usul kalıplarını öğrenirken metronom veya dijital ritim araçları kullanarak zamanlama ve vuruş doğruluğu üzerinde çalışmalar yaptırılabilir. Grup etkinlikleri sırasında, öğrenciler birbirlerine ritim kalıplarını öğretmek üzere eşleştirilerek iş birliği yapabilir. Örneğin bir öğrenci ritim düzenini çalarken diğeri bu düzeni takip ederek aynı kalıbı tekrarlayabilir. Bu tür destekleyici etkinlikler, öğrencilerin usul yapısını ve viyolonsel tekniklerini daha kolay ve etkili bir şekilde öğrenmelerine olanak sağlayabilir.