2. TEMA: DİZİ VE ETÜT UYGULAMALARI-3

SAB11. Müziksel Çalma

E2.1. Empati, E3.2. Odaklanma

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim

D4. Dostluk, D12. Sabır

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB9. Sanat Okuryazarlığı

VLS.7.2.1. Segâh makamında etüt çalabilme

a) Segâh makamı dizisinin kullanıldığı etüdü çözümler.

b) Segâh makamını çalarken duruş ve tutuş pozisyonunu alır.

c) Segâh makamını çalarken viyolonsele özgü teknikleri kullanır.

ç) Segâh makamını çalarken müziksel bileşenleri uygular.

VLS.7.2.2. Hüseyni makamında etüt çalabilme

a) Hüseyni makamı dizisinin kullanıldığı etüdü çözümler.

b) Hüseyni makamını çalarken duruş ve tutuş pozisyonunu alır.

c) Hüseyni makamını çalarken viyolonsele özgü teknikleri kullanır.

ç) Hüseyni makamını çalarken müziksel bileşenleri uygular

Makamsal Diziler

dizi, makam, viyolonsel

Öğrenme çıktıları; performans görevi, öz değerlendirme ve akran değerlendirme ile ölçülebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden segâh ve hüseyni dizilerini içeren eserleri viyolonselde çalmaları istenebilir. Performans görevi; gözlem formu ve analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Bu tema kapsamında, öğrencilerin önceki süreçlerde çargâh, buselik ve kürdi makamı dizilerini içeren etüt çalışmaları yaptığı ve koma seslere hâkim kabul edilmektedir.

Öğretmen, öğrencilerin dizi ve makam kavramlarına dair mevcut bilgi düzeylerini değerlendirmek amacıyla sınıfta yönlendirici sorular sorar. Örneğin: "Daha önce segâh veya hüseyni makamlarını duydunuz mu? Bu makamlarla ilgili herhangi bir bilginiz var mı?", "Daha önce öğrendiğiniz çargâh, buselik, kürdi veya uşşak makamlarıyla karşılaştırıldığında, sizce segâh ve hüseyni makamları nasıl bir müzikal ifade sunuyor olabilir?", "Segâh ve hüseyni makamlarını içeren bir eser dinlediğinizde, hangi duyguları çağrıştırmasını beklersiniz?" Bu sorular aracılığıyla öğrencilerin önceki makam bilgilerini hatırlamaları ve segâh ile hüseyni makamları hakkında sezgisel olarak düşünmeleri sağlanır. Öğretmen, öğrencilerin verdikleri yanıtları dinleyerek hangi öğrencilerin makamlarla ilgili daha önce bir deneyimi olduğunu ve hangi öğrencilerin ek desteğe ihtiyaç duyabileceğini belirler. Öğrencilerin mevcut teknik seviyelerini değerlendirmek için öğretmen, segâh ve hüseyni makamlarında kısa melodik örnekler çalarak "Bu melodinin karakteristik yapısı hakkında neler söyleyebilirsiniz?" gibi sorular yöneltebilir. Ayrıca öğrencilerin viyolonsel üzerindeki duruş, tutuş ve çalma tekniklerini uygulama düzeyleri gözlemlenir. Öğretmen, bu sorulara verilen yanıtlar ve yapılan gözlemler doğrultusunda öğrencilerin bilgi ve uygulama düzeylerini değerlendirir. Eksik veya geliştirilmesi gereken alanlar belirlenerek bu alanlara yönelik ek destek veya açıklamalar planlanır ve öğrenme süreci buna göre düzenlenir.

Öğretmen, segâh ve hüseyni makamlarını öğrencilerin günlük hayatta duydukları müziklerle ilişkilendirmelerine yardımcı olmak için onları düşündürmeye yönelik sorular yöneltir. Örneğin: "Dinlediğiniz türküler veya şarkılar arasında size hüzünlü veya duygusal gelen melodiler var mı? Sizce bu tür eserlerde hangi müziksel ögeler duyguları ifade etmede etkili olabilir?", "Segâh ve hüseyni makamlarını daha önce bir müzik eserinde fark etmiş olabilirsiniz. Sizce bu makamlar hangi duyguları ifade etmek için tercih ediliyor olabilir?", "Bir film sahnesini düşünün; eğer karakter hüzünlü veya içe dönük bir ruh hâlindeyse, sizce bu sahnede hangi tür müzik kullanılabilir? Bu müziklerin makamlarla bağlantısı olabilir mi?" Bu sorularla, öğrenciler makamların müzikal anlatımdaki rolü üzerine düşünmeye yönlendirilir. Daha sonra, öğretmen segâh ve hüseyni makamlarını içeren kısa müzik örnekleri dinleterek "Bu melodinin size çağrıştırdığı hisler nelerdir?" veya "Daha önce dinlediğiniz bir müziğe benziyor mu?" gibi sorularla öğrencilerin makam algısını sezgisel olarak geliştirmeye çalışır. Öğrenciler, bireysel olarak düşündükten sonra grup içinde fikirlerini paylaşarak segâh ve hüseyni makamlarının anlatım gücünü keşfetmeye yönlendirilir. Bu süreçte, öğrenciler makamların müzikal ifadeyi nasıl etkilediğini tartışır ve yeni öğrenecekleri makamlarla önceki deneyimlerini ilişkilendirir.

VLS.7.2.1

Öğretmen, segâh makamını içeren bir eserin kısa bir bölümünü dinleterek derse başlar. Dinleme sonrasında, "Segâh makamı size hangi duyguları çağrıştırıyor?" ve "Bu makamın seyir özellikleri müzikal ifadeyi nasıl etkiler?" gibi sorularla öğrencilerin dikkatini çeker. Öğrenciler, bireysel düşüncelerini ifade ettikten sonra gruplar hâlinde çalışarak segâh makamının yapı ve seyir özelliklerini analiz eder ve bu bilgileri akıl yürüterek ilişkilendirir (KB2.7, OB1, D4.2). Öğretmen, segâh makamının nota sıralamasını, durak, güçlü ve yeden noktalarını akıllı tahtada gösterir. Öğrencilerden, dijital kaynaklar kullanarak segâh makamını gözlemlemeleri ve bu gözlemlerinden yola çıkarak müzikal yapı hakkında çıkarımlar yapmaları istenir. Bu süreçte, makamın duygusal ifadesine yönelik çıkarımlar yaparak öğrenme süreçlerini derinleştirirler. Öğrenciler, segâh makamını içeren bir etüdün bona ve solfej çalışmasını yaparak etüdü çözümler ve bu sırada, nota okuma becerilerini kullanarak makamın seslerini doğru bir bütünlük içinde ifade eder. Grup çalışmasında, öğrenciler arkadaşlarının bireysel hedeflerini desteklemek için yapıcı geri bildirimler verir ve birlikte çalışma süreçlerini güçlendirir. Öğrenciler, doğru duruş ve tutuş pozisyonlarını alır ve segâh makamındaki sesleri çalarken viyolonsele özgü teknikleri doğru şekilde uygular. Makamın karakteristik özelliklerini vurgularken müziksel bileşenleri uygular. Bu süreçte, öğrencilerden performans hedefine ulaşmak için çabalarını planlı, istikrarlı ve odaklanmış bir şekilde ortaya koyması beklenir (D12.3, E3.2). Grup içinde, yay hareketleri ve entonasyon hakkında geri bildirim vererek performanslarını geliştirirler (SDB2.1). Süreç sonunda öğretmen, öğrencilerden segâh makamını içeren bir eserin performans görevi olarak çalınmasını istenebilir. Öğrenciler, bireysel performanslarını öz değerlendirme formlarıyla analiz edebilir ve grup içinde akran değerlendirme formları ile birbirlerine geri bildirim sağlayabilir (SDB1.2). Performans görevi, gözlem formu ve analitik dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

VLS.7.2.2 

Öğretmen, hüseyni makamını içeren bir eserin kısa bir bölümünü dinleterek derse başlar. Dinleme sonrasında, "Hüseyni makamı size hangi duyguları çağrıştırıyor?" ve "Bu makamı diğer makamlardan ayıran seyir özellikleri nelerdir?" gibi sorularla öğrencilerin dikkatini çeker. Öğrenciler, bireysel düşüncelerini ifade ettikten sonra gruplar hâlinde çalışarak hüseyni makamının seyir ve yapı özelliklerini daha önce öğrendikleri makamlarla karşılaştırır ve birbirlerinin görüşlerini empatiyle değerlendirir (KB2.7, E2.1). Öğretmen, hüseyni makamının nota sıralamasını ve durak, güçlü noktalarını akıllı tahtada gösterir. Öğrencilerden makamın müzikal yapısını gözlemlemeleri ve bu gözlemlerden yola çıkarak tahminler yapmaları istenir. Bu süreçte, makamın duygusal ifadesine yönelik çıkarımlar yapar ve bu çıkarımlarla öğrenme süreçlerini derinleştirir (KB2.11, OB4). Öğrenciler, hüseyni makamını içeren bir etüdün bona ve solfej çalışmasını yaparak etüdü çözümler ve bu süreçte, makamın seslerini müzikal bir bütünlük içinde ifade eder. Öğrenciler, grup çalışması sırasında birbirlerine teknik detaylar hakkında geri bildirim verir ve koma seslerin doğru çıkarılması için dikkatle çalışır. Öğrenciler, duruş ve tutuş pozisyonlarını alır ve hüseyni makamındaki sesleri çalarken viyolonsele özgü teknikleri doğru şekilde uygular. Makamın karakteristik özelliklerini vurgulayarak müziksel bileşenleri uygular, performansını hedefe uygun şekilde planlar ve sergiler (OB9). Grup içinde, yay hareketleri ve entonasyon hakkında geri bildirim vererek iş birliğini sürdürürler (SDB2.1). Öğretmen, hüseyni makamını içeren bir eseri performans görevi olarak çalınmasını istenebilir. Öğrenciler, bireysel performanslarını öz değerlendirme formlarıyla analiz edebilir ve grup içinde akran değerlendirme formları ile birbirlerine geri bildirim sağlayabilir (SDB1.2). Performans görevi, gözlem formu veya analitik dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

Öğrenciler, segâh ve hüseyni makamlarını içeren eserler üzerinde bireysel veya grup projeleri gerçekleştirebilir. Örneğin segâh veya hüseyni makamında yazılmış bir eserin seyir özelliklerini analiz edebilir veya bu makamların karakteristik yapısını yansıtan kısa bir beste çalışması yapabilirler. Öğrenciler, dijital araçları kullanarak bu makamların yapısını ve müzikal ifadesini gösteren sunumlar veya kısa müzikli projeler hazırlayabilir. Ayrıca segâh ve hüseyni makamlarının kültürel ve duygusal etkilerini keşfetmek için çevrelerindeki müziklerle ilgili küçük bir araştırma yapmaları ve bulgularını sınıfta paylaşmaları istenebilir. Bu süreçte, öğrenciler geleneksel Türk müziğindeki kullanım alanlarını inceleyerek segâh ve hüseyni makamlarının müzikal anlatım üzerindeki etkilerini tartışabilirler.

Öğretmen, segâh ve hüseyni makamlarının nota sıralamalarını ve seyir özelliklerini öğrencilere bire bir rehberlik ederek açıklayabilir. Dijital ortamda ya da akıllı tahta üzerinde bu makamların adım adım analizi yapılabilir. Öğrencilerin segâh ve hüseyni makamlarını daha iyi kavrayabilmesi için temel nota sıralamaları ve makam özelliklerini pekiştirmeye yönelik sadeleştirilmiş solfej ve çalma çalışmaları düzenlenebilir. Segâh ve hüseyni makamlarının karakteristik özelliklerine odaklanan bireysel veya küçük grup çalışmaları ile destek sağlanarak öğrencilerin teknik ve müzikal ifade becerilerini geliştirmeleri teşvik edilebilir.