1. TEMA: TÜRK MÜZİĞİNDE SES DEĞİŞTİRİCİ İŞARETLER

SAB11. Müziksel Çalma

KB2.5. Sınıflandırma Becerisi

E2.2. Sorumluluk, E3.2. Odaklanma

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB3.1. Uyum

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk, D12. Sabır, D14. Saygı

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

VLS.6.1.1. Türk müziğindeki ses değiştirici işaretleri sınıflandırabilme

a) Türk müziğindeki ses değiştirici işaretlere ilişkin ölçütleri belirler.

b) Belirlenen ölçütlere göre ses değiştirici işaretleri özelliklerine göre ayırır.

c) Ayırdığı ses değiştirici işaretleri tasnif eder.

ç) Sınıflandırdığı ses değiştirici işaretleri adlandırır.

VLS.6.1.2. Türk müziğindeki ses değiştirici işaretleri kullanarak etüt çalabilme

a) Türk müziğindeki ses değiştirici işaretlerin kullanıldığı etüdü çözümler.

b) Türk müziğindeki ses değiştirici işaretleri çalarken duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) Türk müziğindeki ses değiştirici işaretleri çalarken viyolonsele özgü teknikleri kullanır.

ç) Türk müziğindeki ses değiştirici işaretleri çalarken müziksel bileşenleri uygular.

Türk Müziğinde Ses Değiştirici İşaretler

Türk müziği, viyolonsel

Öğrenme çıktıları; kontrol listesi, performans görevi, öz değerlendirme ve akran değerlendirme formları ile ölçülebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden Türk müziğindeki ses değiştirici işaretlerin kullanıldığı bir eseri çalmaları istenebilir. Performans görevi; gözlem formu ve analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Bu tema kapsamında, öğrencilerin Türk müziğine özgü ses değiştirici işaretler hakkında temel bir bilgiye sahip oldukları kabul edilmektedir. Ayrıca öğrencilerin önceki öğrenme süreçlerinde Türk müziği ve Batı müziği arasındaki nota sistemlerini karşılaştırarak temel farkları kavradıkları ve sınıflandırma becerileri geliştirdikleri kabul edilmektedir. Öğrencilerin viyolonsel üzerinde doğru duruş ve tutuş pozisyonlarını bildikleri, temel çalma tekniklerini uygulayabildikleri ve müziksel bileşenlere dikkat ederek çalma deneyimine sahip oldukları kabul edilmektedir. Bunun yanı sıra, öğrencilerin bireysel ve grup çalışmalarında iş birliği yapma, yapıcı geri bildirim sunma ve dijital kaynakları kullanarak bilgi toplama becerilerini geliştirdikleri kabul edilmektedir.

Öğretmen, öğrencilerin Türk müziğindeki ses değiştirici işaretlere dair mevcut bilgi düzeylerini değerlendirmek amacıyla sınıfta kısa sorular yöneltebilir. Örneğin: • "Koma bemol işaretinin bir sesi nasıl etkilediğini duymuş muydunuz?" • "Bakiye diyez veya eksik bakiye terimlerini daha önce gördünüz mü?" • "Bir eserde bu işaretleri fark edip yorumladığınız oldu mu?" Bu sorular, öğrencilerin önceki temalarda edindikleri bilgileri hatırlamalarını sağlarken hangi öğrencilerin ses değiştirici işaretlerin özelliklerini anlamada ek desteğe ihtiyaç duyduğunu belirlemeye yardımcı olabilir.

Dersin başında öğretmen, Türk müziğindeki ses değiştirici işaretlerin günlük yaşamda dinlenebilen müziklerde nasıl kullanılabileceğini düşündürebilmek için öğrencilerden kendi deneyimlerini paylaşabilmelerini isteyebilir. Öğrencilere şu sorular yöneltilebilir: "Dinleyebildiğiniz bir türküde veya şarkıda bazı seslerin diğerlerinden daha farklı şekilde yükselebileceğini veya alçalabileceğini fark edebildiniz mi?" "Koma bemol veya bakiye diyez gibi işaretlerin bir melodiyi nasıl değiştirebileceğini düşünebilir misiniz?" "Düğünlerde çalınabilen coşkulu ezgilerdeki müzik yapısıyla hüzünlü ezgilerin yapısı arasında ne gibi farklılıklar olabilir?" Öğrenciler, bu sorular üzerine bireysel olarak düşünebilir ve ardından fikirlerini sınıf ortamında paylaşabilirler. Bu süreçte, öğrencilerden dinleyebildikleri halk müziği, türkü veya popüler şarkılarda kullanılabilen melodilerin hangi ses değiştirici işaretlere dayanabileceği konusunda fikir yürütebilmeleri istenebilir. Öğrenciler, bu bağlantıları kurarak ses değiştirici işaretlerin müzikte ifade edilebilen duygular üzerindeki etkisini keşfetmeye yönlendirilebilirler.

VLS.6.1.1

Dersin başlangıcında, öğretmen Türk müziğinde kullanılan ses değiştirici işaretleri içeren kısa melodiler veya diziler seslendirir. Örneğin koma bemol ve bakiye diyez kullanarak bir dizi oluşturur ve bu diziyi farklı varyasyonlarla tekrar eder. Öğrenciler, sesleri dikkatle dinleyerek duydukları ezgisel bileşenleri tanımaya ve ayırt etmeye çalışır. Bu süreçte, öğretmen, öğrencilerin dikkatini belirli işaretlerin seslerde yarattığı değişikliklere çeker ve "Bu dizide hangi ses farklılıklarını fark ettiniz?" veya "Bu değişikliklerin hangi işaretten kaynaklandığını tahmin edebilir misiniz?" gibi sorular yöneltir. Öğrenciler, Türk müziğindeki ses değiştirici işaretler hakkında bilgi toplamak için öğretmenin yönlendirdiği kaynakları (müzik kitapları, çevrim içi ansiklopediler, nota defterleri) kullanır (KB2.6). Öğrenciler, bu kaynaklardan elde ettikleri bilgileri sınıfta paylaşır ve birbirlerinin bulgularını dikkatle dinleyerek eksiklerini tamamlar (D3.3). Daha sonra, sınıfta bir tartışma ortamında ses değiştirici işaretlerin özelliklerini sınıflandırmak için hangi ölçütlerin kullanılabileceğini belirler. Örneğin tizleştiren (bakiye diyez) ve pesleştiren (koma bemol) işaretler şeklinde gruplama yapılabileceği ifade edilir. Tartışma sırasında öğrenciler düşüncelerini açıkça ifade eder ve birbirlerinin fikirlerine saygılı bir şekilde söz kesmeden katkıda bulunurlar (D14.1). Her grup, sınıflandırma ölçütlerini listeleyerek poster veya dijital bir araçta sunar (SDB2.1). Grup üyeleri, görevlerini zamanında yerine getirerek iş birliği içinde çalışır (E2.2). Gruplar hâlinde çalışan öğrenciler, belirledikleri ölçütlere göre ses değiştirici işaretleri ayrıştırır ve bu işaretleri sistematik bir düzen içinde tasnif ederek görsel bir materyale dönüştürür (OB4). Hazırladıkları materyalleri sınıfta sunar. Sunum sırasında her grup, sınıflandırdığı işaretlerin Türk müziğindeki rolünü açıklayıp örneklerle destekler. Örneğin her grup ’Koma bemol kullanılarak çalınmış bir dizi’ veya ’Bakiye diyez içeren bir melodi’ hazırlayıp çalabilir. Tasnif edilen her bir grubu Türk müziğindeki adlarıyla etiketler ve tablolarına ekler. Bu süreçte öğrenciler, yaptıkları çalışmaları düzenli ve planlı bir şekilde sunar (D3.2) ve işaretlerin benzerlik ve farklılıklarını belirleyerek karşılaştırma yapar (KB2.7, SDB2.1). Öğrenciler, akran değerlendirme formlarını doldurarak diğer grupların çalışmalarına yapıcı geri bildirim sunabilir (D4.2). Dersin sonunda, her öğrenci öz değerlendirme formu doldurarak sınıflandırma sürecindeki başarısını analiz eder (OB1. SDB1.2). Öğretmen ise gözlem formu veya kontrol listesi kullanarak öğrencilerin gelişim süreçlerini değerlendirebilir.

VLS.6.1.2

Dersin başında, öğretmen, öğrencilere Türk müziğinde kullanılan ses değiştirici işaretler hakkında sorular yöneltir. Örneğin ’Bu işaretlerin müzikal yapıya nasıl bir etkisi olabilir?’ veya ’Bu işaretlerle çalınan eserler sizce nasıl bir tınıya sahiptir?’ gibi sorularla öğrencilerin dikkatini konuya çeker. Ardından öğretmenin belirlediği bir etüdün yapısını çözümlemek için bona ve solfej çalışmasını yapar. Bu süreçte, notaları dikkatlice okuyarak eserin ses değiştirici işaretlerini doğru şekilde çözümlemeye çalışır (OB1). Öğrenciler duruş ve tutuş pozisyonlarını alarak etüt üzerinde çalışmaya başlar. Bu süreçte, çalgıya özgü teknikleri etkili bir şekilde uygular ve işaretlerin seslendirilmesine dikkat eder. Örneğin koma bemol içeren bir dizi üzerinde çalışırken işaretlerin seslendirilmesine uygun tekniklerle odaklanır ve performans sırasında fark ettiği eksiklikleri geliştirmek için çaba gösterir (E3.2, D12.3). Öğrenciler etüdü çalarken müziksel bileşenleri uygulamaya çalışır. Öğretmen, "Bu pasajda hangi notaları daha belirgin çalmalısınız?" gibi sorularla öğrencileri yönlendirebilir. Bireysel çalışmayı tamamlayan öğrenciler, grup hâlinde etüdü icra eder. Grup çalışması sırasında her üye, ritmik ve ezgisel yapıya katkı sağlamak için uyum içinde çalmaya özen gösterir (SDB2.2, SDB3.1). Süreç sonunda, performans görevi olarak öğrencilerden Türk müziğindeki ses değiştirici işaretlerin kullanıldığı bir eseri sınıf arkadaşlarına sunmaları istenebilir. Öğrenciler, performans sonrasında öz ve akran formlarını doldurarak bireysel ve grup performanslarını analiz edebilir (SDB1.2). Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı veya gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Grup çalışması sırasında öğrencilere sınıflandırma ve etiketleme süreçlerini yönlendirmek üzere liderlik rolü verilebilir. Öğrencilerden, koma bemol ve bakiye diyez içeren diziler kullanarak kısa bir melodi bestelemeleri ve bunu arkadaşlarına sunmaları istenebilir. Ayrıca öğrenciler daha karmaşık eserler veya etütlerde ses değiştirici işaretleri uygulayarak performanslarını geliştirebilir.

Öğretmen, bu işaretlerin etkilerini daha somut bir şekilde göstermek amacıyla daha kolay melodiler veya diziler üzerinde bireysel rehberlik sağlayabilir. Örneğin koma bemol ve bakiye diyez içeren kısa diziler öğretmen tarafından yavaş bir tempoda çalınarak öğrencilerin dinlemesi ve tekrar etmesi istenebilir. Ayrıca bu öğrenciler için işaretlerin klavye üzerindeki yerlerini gösteren görseller ve videolar gibi destek materyalleri sunulabilir.