1. TEMA: SEGAH DİZİSİ

SAB11. Müziksel Çalma

E3.7. Sistematiklik

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2.İş Birliği

D3. Çalışkanlık, D12. Sabır

OB1. Bilgi Okuryazarlığı

VİY.8.1.1. Segâh makamı dizisi ile eser çalabilme

a) Segâh makamı dizisinin kullanıldığı eseri çözümler.

b) Segâh makamı dizisini çalarken duruş ve tutuş pozisyonunu alır.

c) Segâh makamı dizisini çalarken viyolaya özgü teknikleri kullanır.

ç) Segâh makamı dizisini çalarken müziksel bileşenleri uygular

Makamsal Diziler

dizi, segâh, viyola

Öğrenme çıktıları; performans görevi, öz değerlendirme ve akran değerlendirme ile ölçülebilir. Performans görevi olarak segâh makamında öğrencilerin seçtiği bir eseri çalma görevi verilebilir. Performans görevi dereceli puanlama anahtarı veya gözlem formları ile değerlendirilebilir.

Bu tema kapsamında öğrencilerin önceki süreçlerde çargâh, buselik, kürdi ve hicaz makamı dizilerini içeren eserler üzerinde çalıştığı ve koma seslere hâkim olduğu kabul edilmektedir.

Öğretmen, öğrencilerin segâh makamında eser çalabilme becerisine yönelik mevcut bilgi ve teknik düzeylerini değerlendirebilmek için yönlendirici sorular sorabilir. Örneğin: “Daha önce hangi makam dizilerini öğrenebildiniz? Bu makamlarla ilgili hangi bilgileri hatırlayabiliyorsunuz?”, “Bu makamlarla segâh makamı arasında ne gibi farklılıklar veya benzerlikler olabileceğini düşünebiliyorsunuz?” gibi sorularla öğrencilerin önceki bilgilerini hatırlayabilmeleri teşvik edilebilir. Teknik becerileri değerlendirebilmek amacıyla öğretmen, segâh makamından kısa bir melodik örnek çalabilir ve “Bu melodinin segâh makamına özgü olduğunu düşündürebilen özellikler neler olabilir?” gibi sorular yöneltebilir. Öğrencilerden duyabildikleri melodiyi müziksel bileşenler açısından analiz edebilmeleri ve makamın genel karakterini tarif edebilmeleri beklenebilir. Öğretmen, bu yanıtlar doğrultusunda öğrencilerin segâh makamına dair algı ve bilgi seviyelerini değerlendirebilir. Bu süreçte öğrencilerin eksik veya geliştirilmeye açık yönleri belirlenebilir ve öğrenme sürecine yönelik gerekli düzenlemeler planlanabilir.

Öğretmen, öğrencilerin segâh makamını günlük hayatta karşılaşabildikleri müziklerle ilişkilendirebilmelerini sağlamak amacıyla düşündürücü sorular yöneltebilir. Örneğin: “Günlük hayatınızda duyduğunuz geleneksel Türk müziği ezgileri arasında size dingin veya içsel bir his verebilen melodiler var mı?” veya “Segâh makamı gibi makamsal yapıların kullanıldığı şarkılar sizce ne tür duygusal atmosferler yaratabilir?” Bu sorularla öğrencilerin makamların duygusal yansıma gücünü anlayabilmeleri hedeflenebilir. Öğrencilerden, duydukları bir müziği segâh makamıyla ilişkilendirip ilişkilendiremediklerini açıklamaları ya da hissettiklerini paylaşmaları istenebilir. Bu süreç, öğrencilerin makamların günlük hayatta nasıl bir etki yaratabildiğini keşfedebilmelerine yardımcı olabilir. Ayrıca öğrencilerin grup tartışmalarıyla birbirlerinin bakış açılarını dinleyerek segâh makamının müzikal anlatımdaki rolünü daha iyi kavramaları sağlanabilir.

VİY.8.1.1

Öğretmen tarafından segâh makamını içeren bir eserin dinletilmesi veya çalınmasıyla derse giriş yapılır. Ardından segâh makamının daha önce öğrenilen çargâh, buselik, kürdi ve hicaz makamlarıyla karşılaştırılması istenir. Bu süreçte segâh makamının durak perdesinin segâh, güçlü perdesinin neva, yeden perdesinin kürdi olduğu ve dik hisar ile segâh perdelerinin bu makamda karakteristik bir öneme sahip olduğu açıklanır. Bu süreçte makamların özellikleri belirlenir; benzerlikler ve farklılıklar listelenerek analiz edilir. (KB2.7). Öğrencilerden bu analiz sırasında bilgi parçalarını belirlemeleri ve bu bilgiler arasında ilişki kurarak özgün çıkarımlar yapmaları beklenir (OB1). Daha sonra segâh makamını içeren bir etüdün çözümlemesine geçilir. Etüt üzerinde bona ve solfej çalışmaları yapılarak notaların doğru seslendirilmesi ve makamın genel yapısının anlaşılması sistematik bir şekilde ele alınır. Etüt çalışmaları sırasında segâh makamının durak, güçlü ve yeden noktaları üzerinde durularak bu perdeler arasındaki geçişlerin doğru şekilde ifade edilmesi sağlanır. Çalışmaların düzenli, odaklı ve gayretli bir yöntemle sürdürülmesi beklenir (E3.7). Viyola üzerinde doğru duruş ve tutuş pozisyonları alınır. Bu süreçte, öğrencilerden yay tutuşu, sağ ve sol el pozisyonlarını dikkatle gözden geçirmeleri istenir ve öğretmen rehberliğinde düzeltmeler yapılır. Görev ve sorumlulukların kararlılıkla yerine getirilmesi ve çalışmalar sırasında disiplinli bir yaklaşım benimsemeleri beklenir (D12.3). Ardından viyolaya özgü teknikler uygulanır. Yay çekişinde ağırlık, hız ve yaygınlık gibi teknik unsurlara odaklanılır. Son olarak pozisyon değişimleri ve entonasyon gibi detaylara dikkat edilir, müzikal bileşenler uygulanarak eser bütünlük içinde icra edilir. Bu süreçte öğrencilerin ritim ve ifadeye uygun çalım yapmaları teşvik edilir. Grup çalışmaları sırasında öğrenciler teknik detayları değerlendirmek ve yapıcı geri bildirimler vermek için birlikte hareket eder (D3.4). Bu çalışmalar, bireysel katkının grup başarısına olan etkisini anlamaya yönelik bir farkındalık geliştirir. Bu süreçte başkalarını etkin bir şekilde dinlemeleri ve grup iletişimine katılmaları beklenir (SDB2.1, SDB2.1). Her öğrenci, grubun ortak hedeflerine ulaşmasına katkıda bulunur; ekip çalışması yapar ve yardımlaşarak iş birliği içinde çalışma süreçlerini güçlendirir (SDB2.2). Performans görevi olarak segâh makamında öğrencilerin seçtiği bir eseri çalma görevi verilebilir. Dersin sonunda, bireysel performanslar gözlem formu veya analitik dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilebilir. Öğrenciler, öz değerlendirme formlarıyla kendi performanslarını analiz edebilir (SDB1.2), akran değerlendirme formlarıyla birbirlerine geri bildirimde bulunabilir. Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı veya gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrenciler, segâh makamına uygun ezgi ve melodiler oluşturmak için yaratıcı projeler yapabilirler. Örneğin segâh makamı dizisini temel alarak kısa bir düzenleme veya etüt yazabilirler. Ayrıca bu makamda yer alan tanınmış eserlerin tarihi arka planını ve kültürel bağlamını araştırarak sunum ya da poster şeklinde sınıfta paylaşabilirler. Çevrim içi platformlar kullanılarak segâh makamı ile ilgili dijital kaynaklardan faydalanılabilir ve makamı farklı çalgılarla yorumlama çalışmaları gerçekleştirilebilir. Öğrenciler, segâh makamının anlatım gücünü anlamak için film, tiyatro veya dizilerdeki duygusal sahnelerde bu makamın nasıl kullanılabileceğini tartışabilir. Bunun yanında segâh makamına dayalı eserlerin armonik analizini yaparak makamın karakteristik özelliklerini ortaya çıkaran bir rapor hazırlayabilirler.

Öğretmen, segâh makamının seyir özelliklerini görsel materyaller ve dinleme etkinlikleriyle destekleyebilir. Makam dizisinin adım adım gösterildiği interaktif uygulamalar ve dijital kaynaklar kullanılarak öğrencilerin makamı kavraması kolaylaştırılabilir. Bunun yanı sıra, sadeleştirilmiş bir eser üzerinde bireysel çalışmalar yapılması teşvik edilerek segâh makamına ait seslerin yay hareketleri ve pozisyon değişimleriyle doğru bir şekilde çıkartılması sağlanabilir. Küçük grup çalışmaları düzenlenerek segâh makamındaki bir etüdün parça parça incelenmesi ve her bir bölümün detaylı olarak tartışılması sağlanabilir.