2. TEMA: KÜRDI DIZISI İLE PARÇA ÇALABILME

SAB11. Müziksel Çalma

E1.1. Merak

SDB3.1. Uyum

D3. Çalışkanlık

OB1.2. Bilgiyi Toplama, OB2. Dijital Okuryazarlık

VİY.6.2.1. Kürdi makam dizisi ile eserler çalabilme

a) Kürdi makam dizisindeki eserleri çözümler.

b) Kürdi makam dizisiyle eserler çalabilmek için duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) Kürdi makam dizisi ile eserler çalarken viyolaya özgü teknikleri kullanır.

 ç) Kürdi makam dizisi ile eserler çalarken müziksel bileşenleri uygular.

Kürdi Makam Dizisi

Karar Sesleri

dinamik yapılar, duruş ve tutuş, karar sesleri, kültürel bağlam, kürdi makamı, melodik akış, melodik motifler, müziksel ifade, teknik gereklilikler, Türk müziği, viyola çalma teknikleri, yay kontrolü

Öğrenme çıktıları; bireysel performans değerlendirmeleri, kontrol listeleri, gözlem formları ve öz değerlendirme formları ile ölçülebilir. Öğrencilerin kürdi makamına ait melodik motifleri, karar seslerini ve müzikal ifadeleri doğru kullanma becerileri; doğru-yanlış, eşleştirme ve açık uçlu sorular ile değerlendirilebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden kürdi makamında bir eser ya da etüt çalmaları istenebilir. Performans sırasında ritmik doğruluk, yay kullanımı, parmak pozisyonları, karar seslerinin vurgulanması, müzikal ifade ve tonlama gibi kriterler dikkate alınır. Performans görevi; analitik dereceli puanlama anahtarı, gözlem formları ve öz değerlendirme formları ile ölçülebilir. Öğrencilere, çaldıkları eseri kendi performanslarına göre değerlendirebilecekleri öz değerlendirme soruları sunularak farkındalıkları artırılabilir.

Öğrencilerin Türk müziği makamları hakkında temel bir fikre sahip olduğu, daha önce çargâh ve buselik makam dizileri ile eserler çalabildiği, temel müzik teorisi bilgisine (diyez, bemol, notaların yazım şekilleri, ölçü ve tartımlar) sahip olduğu kabul edilir. Viyolanın temel yapısı ve çalma teknikleri önceki öğrenme çıktılarında öğrenilmiş olup öğrencilerin yay tekniği, sol el pozisyonları ve temel vibrato kullanımı konusunda deneyimli olduğu varsayılır. Ayrıca öğrencilerin temel nota bilgisini bildiği ve müziksel bileşenler (melodi, ritim, dinamik) konusunda farkındalık kazandığı kabul edilir.

Öğrencilerin daha önce öğrendikleri makam dizileri, müziksel terimler ve viyola çalma teknikleri hakkındaki bilgilerini ölçebilmek için açık uçlu sorular yöneltilebilir. "Daha önce çalabildiğiniz eserlerden hatırlayabildiğiniz karar sesleri nelerdir?" veya "Buselik ve çargâh makam dizileri arasındaki farklar size ne ifade edebilir?" gibi sorular kullanılabilir. Öğrencilere kürdi makamında kısa bir eser dinletilerek melodik motifler ve karar sesleri hakkında yorum yapabilmeleri istenebilir. Bu etkinlik, öğrencilerin dinleyebilme ve ayırt edebilme becerilerini ölçebilmek için kullanılabilir. Öğrencilerin makam dizileri ve viyola teknikleri hakkındaki önceki deneyimlerini paylaşabilmelerini sağlamak için sınıf içi bir tartışma ortamı oluşturulabilir. Örneğin "Makamlar size hangi duyguları çağrıştırabiliyor?" gibi sorular yöneltilebilir. Öğrencilerin viyola üzerinde daha önce öğrendikleri notalarla kısa bir etüt çalabilmeleri istenebilir. Bu süreçte doğru duruş, tutuş ve yay kontrolü gibi temel beceriler gözlemlenebilir. Öğrencilere kendi beceri düzeylerini değerlendirebilmeleri için bir öz değerlendirme formu sunulabilir. Örneğin "Karar seslerini ayırt edebilmekte ne kadar başarılı olduğunuzu düşünebiliyorsunuz?" gibi ifadelerle kendilerini değerlendirebilmeleri sağlanabilir.

Öğrencilerden daha önce çalışabildikleri makamları hatırlayabilmeleri istenebilir. Makamların duygu dünyasıyla ilişkisi hakkında tartışma yapılabilir. "Bir halk ezgisinde veya klasik Türk müziği eserinde kürdi makamını duyduğunuzda hissettikleriniz nelerdi? Sizce bu makam hangi duyguları yansıtabilir?" gibi sorular kullanılarak öğrencilerin makamın karakterini anlayabilmeleri sağlanabilir. Öğrencilere kürdi makamının teknik gereklilikleri ile viyola çalabilme becerisi arasında bağlantı kurdurulabilir. "Bugün, viyolada kürdi makamının tekniklerini çalışabilirken önceki derslerde öğrenebildiğimiz yay çekme, parmak yerleşimi ve sol el pozisyonu bilgilerini nasıl uygulayabiliriz?" gibi sorular yöneltilerek öğrencilerin önceki bilgilerini kullanabilmeleri teşvik edilebilir. Makamın melodik yapıları örneklenebilir ve viyola teknikleriyle ilişkilendirilebilir. "Kürdi makamında kullanılabilen belirli melodik motiflerin viyoladaki yay hareketleri ve parmak pozisyonlarıyla nasıl bağlantılı olduğunu keşfedebilmek için bir örnek çalışma yapalım." gibi yönlendirmelerle öğrencilerin uygulamalı öğrenme sürecine katılabilmeleri sağlanabilir. Öğrencilerden daha önceki makamlarda öğrendikleri teknikleri kullanarak yeni çalışmalara geçiş yapabilmeleri istenebilir. "Kürdi makamında öğrenebildiğimiz melodik süslemeler, buselik makamında çalabildiğimiz bir melodiye nasıl yansıtılabilir? Hangi benzerlikler ve farklılıklar olabilir?" gibi sorular yöneltilerek önceki öğrenme çıktıları ile yeni öğrenmeler arasında bağlantı kurulabilmesi sağlanabilir. Bu şekilde, önceki bilgilerin pekiştirilebilmesi ve yeni öğrenme çıktıları ile anlamlı bir bağ oluşturulabilmesi hedeflenebilir.

VİY.6.2.1

Öğrenciler kürdi makam dizisi ile eser çalabilmek için öncelikle bu makamla ilgili bilgi toplama sürecine yönlendirilir. Kürdi makamının temel yapısını anlamaları için önce öğretmenin sunduğu kısa bir tanıtım yapılır. Bu aşamada öğrencilerin merak duygularını harekete geçirmek amacıyla Kürdi makamının hangi duyguları yansıttığı, hangi eserlerde sık kullanıldığı ve batı müziğindeki benzerlikleri veya farklılıkları üzerine düşünmeleri sağlanır (E1.1). Daha sonra öğrenciler, kürdi makamı hakkında bilgi edinmek için kullanabilecekleri kaynakları belirlerler. Öğrencilerden istenen bilgilere ulaşmak için hangi araçları kullanabileceklerini belirlemeleri istenir ve bu süreçte öğretmen rehberlik eder. Geleneksel notalar, dijital kaynaklar, sözlü aktarımlar ve repertuar örnekleri gibi araçlar tartışılır (OB1). Öğrenciler belirledikleri kaynakları kullanarak kürdi makamının dizi yapısı, seyri, karakteristik ifadeleri ve kullanıldığı eserler hakkında bilgi toplarlar (KB2.6). Ulaştıkları bilgileri öğretmen rehberliğinde doğrulayarak not alırlar, ardından ilerleyen aşamalarda kullanabilmek için etkileşimli tahtadaki şahsi klasörlerine hafıza kartı ile kaydederler (OB2). Bilgi toplama süreci tamamlandıktan sonra öğrenciler, kürdi makamındaki bir eserin notalarını çözümler.

Öncelikle eserin içinde geçen karakteristik melodik diziler analiz edilir ve öğrenciler, duydukları ve öğrendikleri sesleri viyolada deneyerek makama özgü ses dizisini keşfederler. Çalışmalar sırasında kürdi makamında eser çalabilmek için duruş ve tutuş pozisyonlarını nasıl ayarlamaları gerektiği üzerinde durulur. Öğrenciler, viyolaya özgü teknikleri uygulayarak yay çekme, sol el pozisyonu ve parmak yerleşimleri konusunda öğretmenden geri bildirim alırlar. Bu aşamada öğrenciler, kürdi makamındaki eserleri çalarken makamın farklı seyir özelliklerinden dolayı karşılaşabilecekleri belirsizlikleri anlamlandırmaları için yönlendirilirler (SDB3.1). Makamın durağı, güçlü sesi ve seyir özelliklerinin farklı eserlerde değişiklik gösterebileceği vurgulanarak öğrencilerin bu tür değişken durumları nasıl analiz edebilecekleri tartışılır. Öğrenciler, kürdi makamına ait bir eseri çalışırken makamın müzikal bileşenlerini uygulamaya teşvik edilirler. Bu süreçte nüanslar, artikülasyon ve ifade unsurlarının doğru kullanımı üzerine çalışmalar yapılır. Öğrenciler, daha önce topladıkları bilgileri kullanarak kürdi makamına özgü çalma stilini yorumlamaya yönlendirilirler. Bu aşamada öğrencilerin içsel motivasyonlarını artırmak için her öğrencinin esere kendi müzikal yorumunu katması teşvik edilir. Kendi keşiflerini yapmaları ve kişisel müzikal gelişimlerini deneyimlemeleri için bağımsız çalışmalar yapmaları sağlanır. Ayrıca öğrenciler ilgi ve özerklik duygularını pekiştirmek için eser seçimine ve çalışma yöntemlerine dair kararlar alabilirler (D3.1). Eser icrası sırasında öğrencilerin kendi performanslarını ve arkadaşlarının çalımlarını değerlendirerek geri bildirim vermeleri sağlanır. Performans görevi olarak öğrencilerden kürdi makamında bir eser ya da etüt çalmaları istenebilir. Performans sırasında ritmik doğruluk, yay kullanımı, parmak pozisyonları, karar seslerinin vurgulanması, müzikal ifade ve tonlama gibi kriterler dikkate alınır. Performans görevi; analitik dereceli puanlama anahtarı, gözlem formları ve öz değerlendirme formları ile ölçülebilir.

Öğrencilerden farklı eserleri analiz ederek kürdi makamının melodik yapısını diğer makamlarla karşılaştırmaları istenebilir. Öğrenciler, kürdi makamındaki motifleri kullanarak kısa doğaçlama pasajlar çalabilirler. Makamın karakteristik melodik yapısını keşfetmeleri için belirli bir seyir doğrultusunda doğaçlama yapmaları teşvik edilir. Grup içinde farklı melodik motifleri birleştirerek bir eser oluşturma etkinliği yapılabilir. Öğrenciler, kürdi makamının motiflerinden yola çıkarak kolektif bir beste oluşturabilir ve viyola grubu içinde çalabilirler. Böylece hem yaratıcı hem de işbirlikçi bir çalışma süreci deneyimlenir. Daha ileri seviyede ritmik yapıların kullanıldığı etüt çalışmaları uygulanabilir. Kürdi makamında sık kullanılan ritmik kalıplar ve usuller üzerinden etütler geliştirilerek öğrencilerin teknik yeterlilikleri artırılabilir. Farklı sanatçılar tarafından icra edilen kürdi makamındaki eserler dinletilebilir ve yorum farklılıkları tartışılabilir. Öğrenciler, aynı eserin farklı sanatçılar tarafından icra edilen versiyonlarını dinleyerek müzikal yorum farklılıklarını analiz edebilirler. Bu süreç, müzikte ifade çeşitliliğini anlamalarına katkı sağlar. Makamın tarihsel gelişimi ve kültürel bağlamları hakkında bilgi verilebilir, öğrencilerden kısa sunumlar hazırlamaları istenebilir. Kürdi makamının geleneksel müzikteki ve modern düzenlemelerdeki yeri araştırılarak öğrenciler makamın tarihsel bağlamını kavrayabilirler. Öğrencilerden öğrendikleri kürdi makamını kullanarak küçük melodik kompozisyonlar yapmaları beklenebilir.

Kürdi makamına ait eserlerde motiflerin ve karar seslerinin anlaşılmasını kolaylaştırmak için eserler bölümlere ayrılarak incelenebilir. Öğrenciler, bu bölümleri sırayla analiz edebilirler. Melodik motifler tek tek ele alınarak farklı bölümler arasındaki ilişkiler gösterilebilir. Motiflerin ve melodik geçişlerin daha iyi anlaşılması için eserin zorlayıcı bölümleri yavaş bir tempoda çalıştırılabilir. Öğrenciler, önce basit melodik yapılarla başlayarak eserin tamamına aşamalı olarak geçiş yapabilirler. Kürdi makamına ait eserlerin kritik bölümleri defalarca dinletilebilir ve analiz edilebilir. Dinleme sırasında makamın karakteristik motifleri, karar sesleri ve melodik aralıklarının önemi vurgulanabilir. Makamın yapısını görselleştirmek için nota grafiklerinden, renkli şemalardan ve video materyallerinden yararlanılabilir. Öğrencilerin işitsel ve görsel algılarını destekleyerek öğrenme sürecini kolaylaştırmak hedeflenir. Öğrencilere yöneltilen sorular, makamların yapısını daha iyi anlamalarına yardımcı olabilir. Örneğin "Bu melodik motif hangi karar sesine yöneliyor?" veya "Bu geçiş hangi duyguyu yansıtıyor?" gibi sorularla öğrencilerin düşünmeleri sağlanabilir. Öğrenciler kendi analizlerini yaparak öğrenme sürecine aktif olarak katılabilirler. Her motif veya melodik yapı, küçük parçalara ayrılarak düzenli bir çalışma planı oluşturulabilir. Böylece öğrenciler kendi hızlarında ilerleyerek öğrenme sürecini daha verimli hâle getirebilirler. Grup içinde yapılan çalışmalar, öğrencilerin farklı bakış açılarını görmelerine ve birlikte öğrenmelerine olanak tanıyabilir. Grup üyeleri birbirlerine geri bildirimde bulunarak ilerlemelerini sağlayabilirler. Öğrencilerin çabaları takdir edilerek gelişim süreçleri vurgulanabilir ve motivasyonları artırılabilir.