3. TEMA: SEGÂH DİZİSİNDE ETÜT VE ESER UYGULAMALARI

SAB11. Müziksel Çalma

E3.2. Odaklanma

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D12. Sabır, D16. Sorumluluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

UD.6.3.1. Segâh makamında etütleri ve Türk müziği eserlerini çalabilme

a) Segâh makamında çalacağı egzersiz ve eserleri çözümler.

b) Doğru duruş ve tutuş pozisyonu alarak segâh makamında etütleri ve Türk müziği eserlerini çalar.

c) Çalgıya özgü teknikleri kullanır.

ç) Ezgisel yapıya uygun olarak segâh makamında etütleri ve Türk müziği eserlerini çalar.

Segâh Makamı Dizisi

makam, Türk müziği, ud

Öğrenme çıktıları, açık uçlu sorulardan oluşan çalışma kâğıtları ve gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Verilen makamlarda eser ve egzersiz çalmaya yönelik performans görevi verilebilir. Verilen performans görevi, dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin makam dizi yapısını oluşturan üçlü, dörtlü ve beşlilere ait bilgilere sahip oldukları kabul edilmektedir.

Rast makamında kullanılan segâh perdesi ile uşşak makamında kullanılan segâh perdesi arasındaki farkı anladıklarına ilişkin açık uçlu sorular sorularak bilgi düzeyleri ölçülebilir. Bilgi düzeyi farklı olan öğrenciler için iki makama dair icra örnekleri verilebilir. Daha sonra segâh perdesinin bir makamın karar sesi olduğuna dair bilgilendirme yapılabilir.

Öğretmen rast ve uşşak makamlarını seslendirir ve bu iki makamı çalarken segâh perdesini özellikle vurgulayabilir. Daha sonra çargâh makamında bir örnek vererek segâh makamına geçki yapabilir. Böylece hem geçki yaklaşımına ilişkin bir örüntü oluşmuş hem de önceki öğrenmeler ile köprü kurulabilir. Özellikle dini müzik formuna özgü gündelik yaşamda karşılaştıkları örnekler (sala, ramazan ayında iftar öncesi çalınan ney taksim vb.) verilerek dikkatleri çekilebilir.

UD.6.3.1

Segâh makamının seyri, durağı, güçlü ve yeden gibi özellikleri anlatılarak makamın dizisi gösterilip solfeji yapılır (OB4). Öğrencilerin odaklanması beklenir (E3.2). Daha sonra öğretmen, segâh makamından oluşan etüt ve Türk müziği eserlerini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler. Öğrencilerin öğretmen tarafından yapılan ritmik solfej ve solfej çalışmalarını incelemeleri beklenir. Etüt ve Türk müziği eserini uygun teknikleri kullanarak önce bona, ardından solfejini yapmaları ve çözümlemeleri istenir (KB2.14, SAB9). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Seslendireceği segâh makamındaki etüt ve Türk müziği eserlerinde kullanılacak parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir (KB2.2). Ardından öğrencilerden ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, kendilerini değerlendirmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunda çalmaları istenir (SDB1.2). Bu süreç, usulü doğru vurup okuma, temiz çalma, metronom içinde çalabilme gibi bileşenleri içeren gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Öğretmen dörtlü ve beşli uygulamalarından bahsederek makama dair ön hazırlık yapar ve parmak pozisyonlarını gösterir. Öğrencilerden segâh makamı dizisini nasıl çalacaklarını planlaması beklenir (KB2.2). Bu süreçte pozisyon ve perde isimleri sorulur ve cevaplamaları istenir. Daha sonra segâh makamını oluşturan güçlü, durak, seyir özellikleri (inici-çıkıcı vb.) gibi bileşenler görseller aracılığı ile aktarılır (OB4). Öğrencilerden önce dörtlü-beşli daha sonra da dizinin tamamını seslendirmeleri istenir. Mordan, trill gibi temel nüans terimleri aktarılır ve uygulama yapmaları istenir. Bunu yaparken sorumluluklarının bilincinde ve sabırlı olmaları beklenir (D12.3, D16.3). Bu süreç, dizinin dörtlü-beşli ve seyir özelliklerine dair açık uçlu sorulardan oluşan çalışma kâğıtları ile değerlendirilebilir. Dizi sesleri çalınırken gerdaniye teli 2. pozisyon II. kolon üzerindeki kürdi perdesi vurgulanarak makamın yeden sesi olduğunu söylemeleri istenir (SDB2.1). Öğretmenin öğrencilere görseller aracılığı ile verdiği egzersizler (OB4) daha sonra da Türk müziği repertuvarına özgü örnekler ile makamın karakteristik özellikleri aktarılır (KB2.2). Makam uygulamalarına ilişkin işitsel ve pratik olarak her türlü bilgiye ihtiyaç duymaları beklenir (OB1). Egzersizlerden ikisinin bireysel (KB2.14), örnek eserin ise toplu bir şekilde icra edilmesi beklenir (SDB2.2). Segâh makamının belirgin şekilde algılanması için orta uzun seslerden oluşan etütler ve Türk müziği eserleri, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır. Öğrencilerin gözlemledikten sonra (KB2.2) eserleri ezgisel yapıya uygun olarak yorumlamaları istenir (OB1, KB2.14). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, segâh makamında eser ve egzersiz çalmaya yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerden öğrendikleri makamlarda kısa melodiler bestelemeleri istenebilir. Bir eserin giriş bölümünü çaldıktan sonra kendi doğaçlamalarıyla devam etmeleri istenebilir. Aynı eseri farklı düzenlemelerle, farklı pozisyonlar kullanarak ya da akor ekleyerek çalmaları istenebilir.

Eserler, başlangıçta daha yavaş tempoda metronomla çalıştırılabilir. Daha kısa ve basit etütlerle başlangıç yapılabilir. Segâh makamındaki eserlerin anahtar noktaları sıkça tekrarlanarak öğrencilerin ezgisel hafızaları güçlendirilebilir. Her dersin başında bir önceki derste öğrenilen hareketin aynısını yapılır ve “Dün nasıl çaldık, bugün nasıl çalıyoruz?“ oyunu oynanabilir.