1. TEMA: HÜSEYNİ AŞİRAN VE DÜGÂH TELLERİNDE SOL EL POZİSYON UYGULAMALARI

SAB11. Müziksel Çalma

E1.1. Merak

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)

D3. Çalışkanlık, D12. Sabır, D16. Sorumluluk

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı

UD.4.1.1. Dügâh ve hüseyni aşiran tellerini çalabilme

a) Çalacağı egzersizleri çözümler.

b) Çalgıya özgü duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) Çalgıya özgü teknikleri kullanır.

ç) Müziksel bileşenleri uygular.

Hüseyni Aşiran Teli

Temel Dörtlü ve Beşliler

1 ve 2. Pozisyon Sesleri

hüseyni aşiran, pozisyon, ud

Öğrenme çıktıları; gözlem formu, doğru yanlış sorularından oluşan çalışma kâğıtları ve öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Bu süreçte gerdaniye, neva, dügâh ve hüseyni aşiran tellerinde verilen egzersizleri akıcı bir şekilde seslendirmesine yönelik performans görevi verilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin udu tutabildiği, temel düzeyde müziksel yazma, okuma yapabildiği ve bu bilgiler doğrultusunda ritmik ve melodik ögeleri çalabildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilerin çalgıya özgü duruş ve tutuş durumlarını değerlendirmek için herhangi bir yönlendirme yapmadan enstrümanları tutmaları istenebilir. Önceki yıllardan hatırlamaları gereken pozisyon ve ses bilgilerini sorup kısa uygulamalar yaptırılabilir. Öğrencilere “Bu konuda kendini nasıl değerlendiriyorsun?“ sorusu yöneltilebilir. Öğrencilerin önceki seviyelerde sergilediği çalışmalar incelenebilir. Geçen yıl dügâh telinde çalıştıkları seslerin hangileri olduğu gibi sorular sorularak bilgileri canlandırılabilir. Nota görselleri, pozisyon tabloları ve ses örnekleri ile öğrencilerin daha önce çalıştıkları materyal ile yenisi arasında bağ kurmaları sağlanabilir.

Öğrenme-öğretme uygulamalarından önce öğrencilerin mevcut bilgilerini ve deneyimlerini kullanmalarına fırsat sağlamak adına günlük yaşamdan örnekler de içeren temel ritim kalıpları ve boş tel etkinlikleri yapılabilir. Bir eseri seslendirmek için yalnızca bu uygulamaların yeterli olamayacağı ifade edilebilir. Önceki öğrenmeleri ile köprü kurulması sağlanabilir. Her teldeki kolon seslerinin lego parçalarına benzediği ve bir araya geldiğinde bir ürün oluşturabileceği aktarılabilir. Kolon sesleri ve pozisyonlar ne kadar iyi algılanırsa tüm icra perspektifini o denli olumlu yönde etkileyeceği vurgulanabilir. İyi bir bilardo sporcusunun topun neresine nasıl vuracağını bilmesi gibi iyi bir ud icracısının da hangi kolonu kullanacağını bilmesi gerektiği ifade edilebilir.

UD.4.1.1

Etkileşimli tahta aracılığı ile çeşitli görseller ve videolar sunularak (OB2) öğrencilerde çalınacak teller ile ilgili dikkat uyandırılır (E1.1). Görsellerdeki egzersizleri öğretmen okur ve sıra ile öğrencilerden okumaları istenir (SAB6). Ardından örnek bir egzersiz üzerinden öğretmen nasıl çalınacağını anlatır ve öğrencilerden diğer egzersizleri çözümlemeleri istenir. Öğrencilerden udu tutup doğru şekilde oturmaları beklenir. Sağ bacak pozisyonu, sırt ve kolların doğru pozisyonu, sol el parmakların duruşunu içeren gözlem formu ve egzersizleri çözümleme süreçlerini konu alan öz değerlendirme formu kullanılabilir. Hüseyni aşiran telinin kaçıncı tel olduğu anlatılır. Pozisyon yaklaşımları anlatılarak dikkatleri çekilir ve tekrar etmeleri beklenir (3. sınıf düzeyinde 2. pozisyonda seslendirilen II ve III. kolon sesleri hatırlatılarak dönütler istenebilir.) (E1.1). Bunu yaparken perdesiz bir enstrüman çalmanın zor yanlarından bahsedilir. Azimli ve çalışkan olmaları beklenir (D3.4, D12.3). Aynı süreç hüseyni aşiran teli için beklenir (D16.3). 1. pozisyon itibariyle parmakların basacağı kolonlara denk gelen perde isimleri (4. tel 1. pozisyon, acem ve rast perdeleri) ve parmak numaraları öğrencilere anlatılır ve tekrar etmeleri istenir (KB2.2). Tüm bu teknikler göz önünde bulundurularak 4. tel temel ritim kalıpları ve basit egzersizler ile seslendirilir ve bu çalışmaları destek almadan yapmaları beklenir (SDB1.2). Bu süreç; gözlem formu ve gerdaniye, neva, dügâh tellerinde II. pozisyon seslerini hatırlamaya yönelik doğru- yanlış seçenekleri bulunan çalışma kâğıtları kullanılarak değerlendirilebilir. Hüseyni aşiran teli üzerinde 1. pozisyonda elde edilen acem ve rast sesleri ile dügâh telinde 2. pozisyonda seslendirilen buselik ve çargâh sesleri (I, II ve III. kolon sesleri verilerek) kürdi beşlisi oluşturacak şekilde aktarıldıktan sonra akıcı bir şekilde çalmaları istenir (D12.3). Daha sonra benzer uygulamalar 1. pozisyon hâkimiyeti bakımından dügâh ve neva tellerinde, neva ve gerdaniye tellerinde (1. pozisyon I. kolon sesleri tanıtılarak) çalmaları beklenir (SDB1.2). Böylece kürdi dörtlüsü-beşlisi uygulaması dört tel düzeyinde uygulanır. Bu çalışmanın Türk müziği kültürünü öğrenmek açısından önemli olduğunu anlamaları beklenir (SDB1.2, OB5). Öğrencilerin bu süreçte gerdaniye, neva, dügâh ve hüseyni aşiran tellerinde verilen egzersizleri akıcı bir şekilde seslendirmesine yönelik performans görevi verilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Diğer tellerde pozisyon yaklaşımlarını denemesi istenebilir. Öğrenciler kendilerine ait basit ritmik motifler oluşturarak gruba öğretebilir. Öğrencilerden Türk müziğinde ud ile çalınan önemli bir eseri seçip bununla ilgili kısa bir sunum hazırlamaları istenebilir. Udun geleneksel olmayan müzik türlerinde nasıl kullanılabileceğini düşünmeleri ve bunu kendi ifadeleri ile anlatmaları istenebilir.

Kalem tutabilen öğrencilere dörtlük, sekizlik nota, sus ya da sol anahtarı çizdirilebilir. Mızrap tutuşu ve oturuş pozisyonu aşamalara bölünerek uygulanabilir. Öğrencilere önce oturuş, sonra ellerin yerleşimi, son olarak mızrap tutuşu gibi bölümler ayrılmış şekilde öğretilir. Öğrencilerden tek bir bileşene odaklanmaları istenir. Örneğin önce sadece mızrap tutuşu düzeltilebilir.