4. TEMA: GİTARDA TÜRKÜ DÜZENLEMELERİ ÇALIŞIYORUM

SAB11. Müziksel Çalma

E2.2. Sorumluluk

SDB2.2. İş Birliği

D3. Çalışkanlık, D12. Sabır

OB2. Dijital Okuryazarlık

GTR.7.4.1. Gitarda türkü düzenlemeleri çalabilme

a) Verilen türküleri çözümler.

b) Çalgıya özgü duruş, tutuş pozisyonunu alır.

c) Türkü düzenlemeleri çalarken gitara özgü teknikleri kullanır.

ç) Türkü düzenlemeleri çalarken müziksel bileşenlerine uygun olarak çalar.

Türkü, düzenleme

akor, armoni, gitar, ritim, tempo

Temadaki öğrenme çıktıları; gözlem formu ve dereceli puanlama anahtarı ile ölçülebilir. Performans görevi olarak öğrencilerin nihavend, kürdi ve hüseyni makamlarının teorik ve pratik özelliklerini öğrenmeleri; bu makamların ses dizilerini gitar üzerinde doğru pozisyonda icra etmeleri, makamların duygusal ve müzikal ifadelerini analiz etmeleri, her bir makama özgü eserler üzerinde çalışarak bu eserleri müziksel bileşenlere uygun şekilde çalmaları ve grup çalışmalarında ritim, melodi ve armoni uyumunu sergilemeleri istenebilir. Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı, akran değerlendirme formları veya gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Bu tema kapsamında öğrencilerin nota okuma ve akor bilgisine sahip oldukları, türkülerde kullanılan temel akorları tanıyabilecekleri ve ritmik yapıları analiz edebilecekleri kabul edilir. Öğrencilerin daha önce gitar çalma deneyimine sahip oldukları, temel duruş ve tutuş tekniklerini bildikleri ve ellerini doğru konumlandırarak akor basabilecekleri kabul edilir. Ayrıca müzikal bileşenleri (tempo, ritim, dinamikler) temel düzeyde ayırt edebildikleri ve icra sürecinde bunlara dikkat edebilecekleri kabul edilir. Öğrencilerin duydukları veya nota üzerinden takip ettikleri bir türküyü analiz edebilecekleri ve deşifre edebilecekleri kabul edilir. Aynı zamanda bireysel ve grup çalışmalarında müzikal uyum sağlama konusunda deneyim kazandıkları ve öğretmenden gelen geri bildirimleri dikkate alarak performanslarını geliştirmeye yönelik çalışma yapabilecekleri kabul edilir.

Öğretmen, dersin başında öğrencilerin türkü düzenlemeleri, akor bilgisi ve ritmik yapı konularındaki mevcut bilgi ve deneyimlerini değerlendirmek için kısa sorular yöneltilebilir. Örneğin ”Daha önce hangi türküleri çaldınız?”, ”Bir türkünün akor yapısını nasıl analiz edersiniz?”, ”Ritmik yapı çalımınızı nasıl etkiler?” gibi sorularla öğrencilerin konuya dair farkındalık geliştirmeleri sağlanabilir. Ardından öğretmen çalmaları planlanan bir türkünün kısa bir bölümünü dinletilebilir veya akorlarını göstererek öğrencilere ”Bu türkünün ritmik yapısı size tanıdık geliyor mu?”, ”Bu akor ilerleyişi hangi müzik türlerinde yaygın olarak kullanılır?” gibi sorular yöneltilebilir. Böylece öğrencilerin türkülerin yapısal özelliklerini analiz etmeleri ve önceki bilgilerle ilişkilendirmeleri sağlanabilir. Daha sonra öğrencilerden türkünün akorlarını nota kağıdından takip etmeleri veya gitarları üzerinde belirli akorları denemeleri istenebilir. Bu süreçte öğretmen; öğrencilerin akor basma, ritmik takip ve nota okuma becerilerini gözlemleyerek derse yön verebilir.

Öğrenciler, türkü çalma sürecini günlük yaşamda karşılaştıkları ritmik ve motor becerilerle ilişkilendirebilirler. Örneğin öğretmen ”Bir şiiri düz bir şekilde okumakla vurgular ekleyerek okumak arasında nasıl bir fark var? Bu durum, bir türküyü çalarken ritmik ve dinamik ifadeyi nasıl etkileyebilir?” gibi sorularla öğrencileri düşünmeye teşvik edebilir. Ayrıca ”Günlük konuşma sırasında tonlamalarınız nasıl değişiyor? Müzikte dinamikleri kullanarak bir parçaya nasıl duygu katabilirsiniz?” gibi örnekler üzerinden öğrencilerin müziksel ifadeyle günlük dil arasındaki bağlantıyı keşfetmeleri sağlanabilir. Öğrencilerden farklı müzik türlerinde dinledikleri eserlerde ritmik ve akor değişimlerinin nasıl kullanıldığını gözlemlemeleri ve bunları türkü icrası ile karşılaştırmaları istenebilir. Grup tartışmalarında edinilen bilgileri paylaşarak müziğin yapısal ve duygusal yönleri üzerine düşüncelerini ifade etmeleri sağlanabilir.

GTR.7.4.1

Öğrenciler, dijital kaynakları kullanarak öğrendikleri türküyü listeler (OB2). Türküler üzerinde çalışmaya başlamadan önce, türkünün ana melodisini ve ritmik yapısını nota üzerinden inceleyerek gözlemler yaparlar (KB2.2). Öğrenciler, verilen türküyü analiz ederek türkünün akor yapısını, ritmik düzeni ve melodiyi çözümler. Türkü üzerinde çalınacak temel akorlar ve ritmik kalıplar öğrencilere tanıtılır. Öğrenciler, öğretmenden duydukları türküleri nota üzerinden veya dinleyerek deşifre eder. Öğrenciler, her bir akorun ve melodi çizgisinin nasıl geliştiğini tartışarak anlamaya çalışır (SDB2.2). Öğrenciler çalgıya özgü duruş ve tutuş pozisyonu alır. Çalgıya özgü teknikleri kullanarak her akorun doğru ve temiz ses çıkarması için parmak yerleşimi ve tutuş tekniklerine özen gösterilir. Öğrenciler, gitarı doğru şekilde tutmaya çalışarak ellerinin pozisyonlarını gözden geçirir. Öğretmen, her öğrencinin ellerini gözlemleyerek gerektiğinde düzeltmeler yapar. Türkü düzenlemelerini çalarken öğrencilerin tüm bileşenlerine uygun şekilde çalar. Öğrenciler, çalma sürecinde düzenli planlı ve kararlı bir şekilde ilerler (D3.2, D12.3, E2.2). Öğretmen, öğrencilerin ilerlemesini yakından izleyerek gerektiğinde geri bildirimde bulunur ve müzikal tekniklerin doğru bir şekilde uygulanmasını sağlar.

Türkülerin ritmik yapıları değiştirilerek öğrencilerin farklı vuruş teknikleri ile denemeleri teşvik edilebilir. Öğrenciler, çaldıkları türkünün hangi makamda olduğunu belirleyerek bu makamla ilgili daha fazla bilgi edinebilirler.

Destekleme sürecinde öğrencilere çalacakları türkülerin melodik ve ritmik yapısını daha iyi anlamaları için öncelikle yavaş tempoda dinleme ve takip etme çalışmaları yaptırılabilir. Öğrenciler, eseri notalar veya sözler üzerinden takip ederken öğretmen tarafından ölçü ölçü açıklamalar yapılabilir. Türkülerin temel melodileri önce sadece tek sesli olarak çalışılabilir.