3. TEMA: FLÜTTE KALIN DO VE DO DİYEZ

SAB11. Müziksel Çalma

E1.3. Azim ve Kararlılık, E1.4. Kendine İnanma (Öz Yeterlilik)

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)

D3. Çalışkanlık

OB1. Bilgi Okuryazarlığı

FLT.7.3.1. Flütte “kalın do ve do diyez“ seslerini çalabilme

a) Kalın do ve do diyez seslerini çözümler.

b) Kalın do ve do diyez seslerini çalabilmek için duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) Kalın do ve do diyez seslerini çalabilmek için flüte özgü teknikleri kullanır.

ç) Egzersizleri ve etütleri çalarken müziksel bileşenleri uygular.

Flütte Do ve Do Diyez Seslerinin Teknik Özellikleri

baş hareketi, dinamikler, diyafram nefesi, duruş, nefes kontrolü, ritmik geçişler, teknik beceriler, tonlama, tutuş

Öğrenme çıktıları; bireysel performans değerlendirmeleri, kontrol listeleri, gözlem formları öz değerlendirme ve akran değerlendirme formları ile ölçülebilir. Öğrencilerin kalın do ve do diyez seslerini teknik doğrulukla çalma, bu sesler arasındaki farkları analiz etme ve müzikal ifadeyi doğru kullanma becerileri, doğru-yanlış, eşleştirme ve açık uçlu sorular ile değerlendirilebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden kalın do ve do diyez seslerini içeren bir etüt veya kısa bir eser çalmaları istenebilir. Performans sırasında ritmik doğruluk, nefes kontrolü, parmak pozisyonları ve baş hareketleri, melodik geçişlerde tonlama farkları, müzikal ifade, dinamik geçişler gibi kriterler dikkate alınır. Performans görevi; analitik dereceli puanlama anahtarı, gözlem formu ve öz değerlendirme formu ile ölçülebilir.

Öğrencilerin Türk müziği makamları hakkında genel bir fikri olduğu ve rast, nihavent, hüseyni ve kürdi makamlarında eserler çalabildiği, temel müzik teorisi bilgisine (diyez, bemol, notaların yazım şekilleri) sahip olduğu, 3/8, 6/8, 9/8 ve 12/8 bileşik ölçülerde eserler çalabildiği, flütün temel yapısının ve çalma tekniklerinin önceki öğrenme çıktılarında öğrenildiği, temel nota bilgisine sahip olunduğu müziksel bileşenler (ton, ritim, dinamik vb.) konusunda temel düzeyde farkındalık kazanıldığı kabul edilir..

Öğrencilere kalın seslerle ilgili önceki deneyimleri hakkında sorular sorulabilir. “Daha önce flütte kalın sesler çalıştınız mı? Çalıştıysanız hangi sesler üzerinde yoğunlaştınız?“ “Kalın tonlarda diyafram nefesi ve parmak pozisyonlarının önemi hakkında neler biliyorsunuz?“ Öğrencilerden daha önce öğrendikleri bir kalın sesi (kalın sol veya fa) çalmaları istenebilir. Bu sırada duruş, tutuş, nefes kontrolü ve parmak pozisyonları gözlemenebilir. Öğrencilerin kalın seslerde karşılaştığı zorlukları belirlemek için mini bir uygulama yapılabiliR.

Öğretmen, öğrencilerin mevcut bilgi birikimlerini kullanarak yeni sesleri öğrenmelerini kolaylaştırmak için aşağıdaki yöntemler kullanılabilir:

“Kalın sol ve fa seslerini çalarken nefesinizi nasıl yönlendirdiğinizi hatırlıyor musunuz? Aynı nefes kontrolü, kalın do ve do diyez seslerinde de önemli olacak.“

“Kalın sesleri çıkarırken kullandığınız parmak pozisyonlarını bu yeni seslere de uygulayabilirsiniz.“

“Daha önce çalıştığımız melodik egzersizlerde kalın seslere geçtiğinizde ritmik akışta neye dikkat etmeniz gerektiğini hatırlayın. Bu, kalın do ve do diyez seslerinde de geçerli.“

“Kalın do ve do diyez seslerini çıkarırken kullandığınız nefes desteği, bir mum üflemek yerine hafifçe yanan bir ateşi söndürmek için üflemeye benzer. Nefes kontrolünü bu şekilde düşünebilirsiniz.“

“Kalın do ve do diyez sesleri, melodinin daha zengin bir altyapısını oluşturur. Bir şarkının bas hattının melodiyi desteklemesi gibi bu sesler de güçlü bir temel sağlar.“

“Kendi deneyimlerinize bakın. Daha önce düşük tonlarda çalarken nefesinizi nasıl kontrol ettiğinizi hatırlayın. Şimdi bunu bir adım ileri taşıyıp sesin temizliğini ve tınısını güçlendireceğiz.“ Bu tür bağlantılar, öğrencilerin önceki bilgilerini kullanarak yeni öğrenmeleri anlamlandırmasına ve yeni seslere hızlı bir şekilde uyum sağlamalarına yardımcı olur.

FLT.7.3.1

Flütte kalın do ve do diyez seslerini öğrenmek, öğrencilerin alt tonlarda teknik hâkimiyetlerini artırırken gözlemleme ve öz düzenleme becerilerini geliştirmelerine olanak tanır. Bu süreçte doğru duruş ve tutuşun öğrenilmesi, tekniklerin uygulanması ve müziksel bileşenlerin ifade edilmesi temel alınır. Ayrıca öğrencilerin azim ve kararlılık göstermesi, düzenli çalışma alışkanlığı kazanmaları ve gözlemlerini sistemli bir şekilde organize ederek öğrenme sürecine katkıda bulunmaları hedeflenir (E1.3, E1.4, D3.1).

FLT.7.3.1

Öğrencilerin kalın do ve do diyez seslerini öğrenmeleri, bu sesleri içeren etüt, egzersiz ve eserleri çözümlemeleri, bona ve solfej yapmaları için özel çalışmalar gerçekleştirilir. Bu süreçte öğrenciler, kalın do ve do diyez seslerinin oktav içindeki yerini, aralarındaki alterasyon farkını ve melodik işlevlerini öğrenir. Çalışmaya kalın do ve do diyez seslerini içeren bir egzersizin bonası ile başlanır. Bona sırasında öğrencilerden bu seslerin doğru şekilde ifade edilmesi ve alterasyon işaretlerinin yerleştirilmesine dikkat etmeleri istenir. Bu aşama, öğrencilerin notaları görsel olarak tanımalarına ve yazım kurallarını kavramalarına yardımcı olur. Bona, öğrenciler tarafından ritmik doğrulukla seslendirilerek çalışmaya başlanır. Sonrasında solfej çalışması yapılır. Solfej sırasında öğrenciler, kalın do ve do diyez seslerini içeren melodik geçişleri seslendirmeye odaklanır. Örneğin kalın do’dan do diyez’e yapılan geçişin tonlama farkı ve bu iki sesin farklı melodik bağlamlarda kullanımı üzerinde durulur. Çalışma sırasında bu seslerin gam içindeki rolleri ve diğer seslerle olan ilişkileri analiz edilir. Dersin ilk aşamasında öğrenciler doğru duruş ve tutuş pozisyonunu alır. Öğrenciler, grup içinde birbirlerini gözlemleyerek eksikleri fark eder ve geri bildirim verir. Bu süreç, öğrencilerin gözleme ilişkin amaç ve ölçütler belirlemelerini sağlar. Gözlem sırasında öğrenciler pozisyon hatalarını not alır ve düzeltme önerileri sunar. Öğrenciler, kalın do sesini çıkarırken diyafram nefesi kullanımı, parmak pozisyonları, baş hareketleri gibi tekniklere odaklanır. Do diyez sesine geçildiğinde baş parmak pozisyonundaki küçük farklar ve nefes kontrolü üzerine yoğunlaşılır. Bu süreç, öğrencilerin flüte özgü teknikleri öğrenmesine ve düzenli tekrarlarla becerilerini geliştirmesine olanak tanır. Öğrenciler, bireysel çalışmalar sırasında her iki sesi çıkarırken karşılaştıkları sorunları not eder. Örneğin “Baş hareketimdeki küçük bir değişiklik tonu iyileştirdi“ gibi veriler toplanır. Bu, uygun veri toplama araçlarının (çalışma notlarının) kullanılmasını sağlar. Öğrenciler, öğrendikleri sesleri içeren kısa melodik egzersizler yapar. Bu egzersiz sırasında tonlama, nefes kontrolü ve dinamik geçişlere odaklanmaları istenir. Grup çalışması sırasında öğrenciler, aynı egzersizi birlikte çalar ve uyum üzerinde çalışır. Performans sonunda öğretmen geri bildirimde bulunur. Bu süreç, öğrencilerin öz düzenleme becerilerini geliştirmesine katkıda bulunur (SDB1.2). Dersin sonunda öğrenciler, öğrendikleri teknikleri ve müziksel uygulamaları analiz eder. Öğretmen öz değerlendirme sürecini desteklemek için şu soruları yöneltir: “Bugün öğrendiğiniz tekniklerden hangisi sizin için daha etkili oldu? Tonlama ve geçişlerde zorlandığınız noktaları nasıl geliştirebilirsiniz?“ Bu sorular, öğrencilerin bireysel performanslarını analiz etmelerine ve eksiklerini geliştirmeleri için çözüm üretmelerine olanak tanır (OB1). Gözlem ve teknik çalışma sırasında elde edilen tüm bilgiler sınıflandırılarak düzenlenir. Örneğin “Do sesi için baş hareketleri“, “Do diyez için nefes kontrolü gereklilikleri“ gibi veriler sistemli bir şekilde kaydedilir. Bu sınıflandırma, öğrencilerin ilerleyen çalışmalarda gelişimlerini planlamasına yardımcı olur (KB2.2). Performans görevi olarak öğrencilerden kalın do ve do diyez seslerini içeren bir etüt veya kısa bir eser çalmaları istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Ayrıca süreç değerlendirilirken performans gözlemleri; öz değerlendirme formu, çalışma kâğıtları ve akran değerlendirme formu kullanılabilir

Kalın do ve do diyez seslerini öğrenme sürecinde öğrencilerin farklı öğrenme deneyimleriyle becerilerini derinleştirebilmeleri için zenginleştirilmiş etkinlikler tasarlanabilir. Öğrencilerden kalın do ve do diyez seslerini içeren kısa melodik cümleler oluşturmaları istenebilir. Bu süreçte ritmik ve dinamik geçişlere dikkat etmeleri teşvik edilebilir. Öğrencilere kalın do ve do diyez seslerini içeren kısa eserler veya etütler dinletilebilir. Bu eserlerde seslerin nasıl kullanıldığını analiz etmeleri ve benzer bir yapı çalmaya çalışmaları sağlanabilir. Öğrencilerden bu sesleri içeren pasajları farklı tempolarda çalmaları istenebilir. Ayrıca crescendo, decrescendo gibi dinamik unsurları da uygulayarak tonlamayı geliştirmeleri sağlanabilir. Öğrenciler, küçük gruplar hâlinde çalışarak bu seslerle uyumlu bir melodi veya akor yapısı oluşturabilir. Grup içinde görev paylaşımı yapılabilir ve iş birliği becerileri desteklenebilir. Öğrencilere kalın do ve do diyez seslerini içeren notaların farklı görsel temsil şekilleri sunulabilir (grafiksel ya da renk kodlu notalar). Ayrıca bu seslerin profesyonel çalınışını gösteren videolar izletilerek kendi çalışmalarıyla kıyas yapmaları sağlanabilir.

Öğrencilere kalın do ve do diyez seslerini çıkarırken hangi teknik detaylara odaklanmaları gerektiği açık bir şekilde gösterilebilir. Baş hareketleri, parmak pozisyonları, diyafram nefesi gibi unsurlar görsel ve fiziksel rehberlik ile desteklenebilir. Örneğin flüt üzerindeki parmak pozisyonları renkli işaretler veya basitleştirilmiş şemalar ile gösterilebilir. Öğrencilere bu sesleri çıkarmak için önce sadece hava üfleyerek veya parmak yerleşimlerini pratik ederek çalışmalarına olanak tanınabilir. Öncelikle tek bir ses üzerinde odaklanmaları sağlanabilir ve daha sonra bu sesler arasında basit geçişler yapmaları istenebilir. Öğrencilere ritmik olarak kalın do ve do diyez seslerini içeren kısa ve yavaş tempolu egzersizler verilebilir. Bu egzersizler, önce yalnızca nefesle ya da ağızdan söylenerek çalışılabilir. Öğrencilerin sesleri çıkarırken kendi seslerini kaydedip dinlemeleri sağlanabilir. Bu kayıtlar üzerinden hangi noktalarda nefes kontrolü veya parmak pozisyonunda hatalar yaptıklarını fark etmeleri sağlanabilir. Öğrencilere kalın do ve do diyez seslerinin kullanıldığı eserlerden kısa bölümler dinletilerek bu seslerin nasıl kullanıldığı fark ettirilebilir.