1. TEMA: ENHARMONİK SESLER

KB2.5. Sınıflandırma

E1.3. Azim ve Kararlılık, E1.4. Kendine İnanma (Öz Yeterlilik)

SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma)

D3. Çalışkanlık

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık

FLT.5.1.1. Öğrenilen notaların diğer adlarını sınıflandırabilme

a) Diyez ve bemollü notalara ilişkin ölçütleri belirler.

b) Diyez ve bemollü notaları ayırır.

c) Diyez ve bemollü notaları tasnif eder.

ç) Diyez ve Bemollü notaları etiketler.

FLT. 5.1.2. İki farklı nota yazımı (diyez ve bemol) kullanarak egzersiz ve etüt çalabilme

a) İki farklı nota yazımı kullanarak (diyez ve bemol) yazılmış egzersiz ve etütleri çözümler.

b) İki farklı nota yazımı kullanarak (diyez ve bemol) egzersiz ve etüt çalabilmek için duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) İki farklı nota yazımı kullanarak (diyez ve bemol) egzersiz ve etüt çalabilmek için flüte özgü teknikleri kullanır.

ç) İki farklı nota yazımı kullanarak (diyez ve bemol) egzersiz ve etüt çalarken müziksel bileşenleri uygular.

Flütte Diyez ve Bemol Notalarının Pozisyonları

artikülasyon teknikleri, bemol, diyez, dinamikler, duruş ve tutuş, enharmonik sesler, nefes kontrolü, parmak pozisyonları, ritim ve tempo

Öğrenme çıktıları; doğru-yanlış soruları, eşleştirme soruları, gözlem formu, kontrol listesi araçları ile ölçülebilir. Diyez ve bemol notalarının yazım farkları, flütteki pozisyonları ve müzik teorisindeki işlevleri, doğru-yanlış ve eşleştirme soruları ile ölçülebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden diyez ve bemol notalarını içeren bir egzersiz veya kısa bir etüt çalmaları istenebilir. Performans sırasında doğru ritmik vurgu, nefes kontrolü, akıcılık ve teknik doğruluk değerlendirilebilir. Performans görevi; analitik dereceli puanlama anahtarı, gözlem formu, öz/akran değerlendirme formları ve kontrol listesi ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin temel müzik teorisi bilgisine (diyez, bemol, notaların yazım şekilleri) sahip olduğu, flütün temel yapısının ve çalma tekniklerinin önceki öğrenme çıktılarında öğrenildiği, temel nota bilgisine sahip olunduğu müziksel bileşenler (ton, ritim, dinamik vb.) konusunda temel düzeyde farkındalık kazanıldığı kabul edilir.

Öğrencilerin konuya yönelik hazır bulunuşluklarını belirlemek amacıyla şu çalışmalar yapılabilir. Diyez ve bemol kavramlarının temel bilgilerini hatırlamaları için soru-cevap etkinlikleri düzenlenir. Diyez ve bemol notalarının yazım şekilleri tahtada gösterilerek öğrencilerden bu notaları tanımlamaları ve özelliklerini açıklamaları istenebilir. Flüt pozisyonlarının öğrenciler tarafından hatırlanması ve yorumlanması amacıyla görsel materyaller kullanılabilir. Daha önce işlenen konularla bağlantı kurmak için öğrencilere “Diyez ve bemol notalarının sesi nasıl etkilediğini hatırlıyor musunuz?“ gibi yönlendirici sorular sorulabilir.

Bugün dinlediğiniz bir şarkıda bu tarz geçişleri fark ettiniz mi?“ gibi sorularla öğrencilerin günlük yaşamda bu kavramlara dair farkındalık kazanmaları sağlanabilir. Ders sırasında öğrenciler, bu müzikal unsurların sadece teknik bir bilgi olmadığını, duyguları nasıl yönlendirdiğini deneyimleyebilirler. Flütteki diyez ve bemol pozisyonlarını incelerken bir melodinin yapı taşlarını oluşturduklarını fark edebilirler. Böylece hem müzik teorisi hem de dinleme alışkanlıkları üzerinden öğrenme sürecine etkin olarak katılım sağlanabilir

FLT.5.1.1

Öğretmen derse öğrencilerin daha önceki bilgilerini hatırlamalarını sağlayacak bir girişle başlar: “Daha önce diyez ve bemol kavramlarını öğrenmiştiniz. Bugün bu bilgilerinizi flüt üzerinde nasıl uygulayabileceğimizi göreceğiz. Bildiğiniz gibi bir ses diyez olduğunda yükselir, bemol olduğunda ise alçalır. Ama flütte bazı pozisyonlar var ki aynı sesi hem diyez hem de bemol olarak ifade edebiliyoruz. Bugün bu sesleri daha yakından inceleyeceğiz.“ Öğretmen tahtada diyez ve bemol notalarının yazımlarını göstererek bu iki kavram arasındaki ilişkiyi açıklar. Ardından flütteki pozisyonlarını örnekler ve öğrencilere şu soruyu yöneltir: “Bu sesleri birbirinden ayırırken nelere dikkat etmeliyiz?“ Öğrencilerle birlikte bu ayrımı yaparken dikkat edilmesi gereken özellikler üzerinde durulur. Bu süreçte sınıflandırma yapmak için belirli ölçütler (yazım şekli, flütteki pozisyon, duyusal fark) belirlenir. Öğretmen flütte do diyez, re diyez, fa diyez gibi sesleri örnekler. Öğrencilere bu seslerin yazımlarını incelemeleri ve özelliklerini karşılaştırmaları istenir. Aynı şekilde re bemol, mi bemol, sol bemol gibi bemol notalarının yazımları da ele alınır. Bu süreçte notaların yazılışlarına ve pozisyonlarına dikkat etmeleri sağlanır. Öğrenciler, seslerin özelliklerini ayrıştırır ve farklı gruplar hâlinde değerlendirmek için ayrıştırma sürecine odaklanır. Öğretmen flütte aynı pozisyonda çalınan diyez ve bemol notalarını öğrencilerin karşılaştırmalarını sağlar. Öğrencilerden diyez ve bemol notalarının özelliklerini belirlemeleri istenir. Örneğin diyezlerin sesi yükselttiği, bemollerin ise sesi alçalttığı gibi özellikler üzerinde durulur. Öğrenciler, bu iki sesin aynı pozisyonda çalınabildiğini ve aynı tınıya sahip olduğunu fark ederek benzerliklerini listeler. Son olarak öğrencilerden bu iki notanın yazılış biçimleri, müzik teorisindeki işlevleri veya kullanım bağlamlarına göre farklılıklarını listelemeleri istenir. Bu süreçte yazım farklarının müzikal anlam üzerindeki etkisini tartışarak farkları not alırlar (KB2.7). Dersin ilerleyen aşamalarında, öğrencilerden şimdiye kadar öğrendikleri tüm diyez ve bemol notalarını belirli ölçütlere göre gruplandırmaları istenir. Flütteki pozisyonlarına göre bir tablo hazırlanır. Gruplandırma tamamlandıktan sonra, öğretmen öğrencilerden bu gruplara uygun etiketler eklemelerini ister. Öğrenciler, her bir grubu etiketleyerek özelliklerin görselleştirilmesini sağlar. Öğrenciler, dijital ortamda hazırladıkları tabloyu sınıfta paylaşırken flütte aynı pozisyondan çıkan iki farklı yazımın müzik teorisindeki yerini tartışır.

Öğrencilerden hazırladıkları tabloyu inceleyerek hangi notaları doğru gruplandırdıklarını ve hangi ayrıntıları gözden kaçırmış olabileceklerini değerlendirmeleri istenir. Hazırladıkları tablonun eba vb. dijital ortamda paylaşılması sağlanabilir (OB2). Eksik veya hatalı bölümleri düzeltmeleri teşvik edilir (SDB1.3). Sonuç bölümünde, öğrencilerin öğrendiklerini uygulamalı olarak göstermeleri için bir eşleştirme etkinliği yapılır. Öğrencilere karışık olarak diyez ve bemol isimleriyle flüt pozisyonlarının kartları dağıtılır ve bu kartları eşleştirmeleri istenir. Uzun ses çalışmasına ilişkin örnekler öğretmen tarafından sunulur ve bu süreçte her iki yazımı da içeren seslerin pozisyonları açıklanır. Öğrenciler, notalar arasındaki ilişkileri anlamak ve doğru gruplamalar oluşturmak için dikkatle çalışır. Süreç boyunca, kararlılıkla ilerleyerek detaylara odaklanır ve öğrendikleri bilgileri sabırla yapılandırarak öğrenme yolculuklarını derinleştirir (E1.3).Performans göreci olarak diyez ve bemol notalarının sınıflandırılması ve özelliklerinin belirlenmesine yönelik tablo çalışmaları, eşleştirme etkinlikleri verilebilir ve Performans görevlerinde öz değerlendirme formları kullanılarak ölçme ve değerlendirme yapılabilir.

FLT.5.1.2

Öğretmen derse ilgi çekici bir bağlam oluşturarak başlar: “Bir bestecinin notaları yazarken her bir diyez ve bemol işaretini bilinçli bir şekilde seçtiğini biliyor muydunuz? Bugün biz de bir bestecinin gözünden bu seçimleri keşfedeceğiz. Diyez ve bemol notalarını flütte nasıl kullanabileceğimizi hem teknik hem de müzikal bir şekilde öğreneceğiz. Şimdi flütle bu büyülü notaları birlikte hayata geçirelim!“ Öğrencilerin aynı seslerin farklı nota yazımlarıyla (diyez ve bemol) yazıldığı egzersiz ve etütleri anlamaları, çözümlemeleri, bona ve solfejini yapmaları için özel çalışmalar yapılır. Çözümleme sürecinde öğrenciler öncelikle enharmonik eşitlik kavramını öğrenir, örneğin fa# ile sol ♭ ya da mi ile fa ♭ gibi notaların aynı sese karşılık geldiği açıklanır. Egzersiz veya etütlerde yer alan notalar dikkatle incelenir. Öğrencilerden bu egzersizlerin bonasını yapmaları istenir. Bona sırasında diyez ve bemol işaretlerinin yer aldığı bölümler adım adım incelenerek notaların doğru şekilde ifade edilmesi sağlanır. Bona üzerinden solfej çalışmaları yapılır. Solfej sırasında öğrenciler hem diyez hem de bemol yazımlı notaları doğru bir tonda ve ritmik hassasiyetle seslendirmeye odaklanır. Öğretmen öğrencilerin çalmaya başlamadan önce doğru duruş ve tutuş pozisyonu almalarını sağlar. Ardından flüte özgü nefes teknikleri üzerinde çalışılır. Öğrencilerden doğru nefes kontrolüyle uzun ve temiz bir ses elde etmeleri istenir. Öğretmen öğrencilerle birlikte kısa bir etüt veya egzersiz seçer. Bu egzersizde diyez ve bemol notaları dönüşümlü olarak yer alır. Öğrenciler, bu sırayı önce yavaş bir tempoyla ardından metronom eşliğinde daha hızlı bir tempoyla çalışır. Bu süreçte öğretmen öğrencilerin notaları doğru şekilde çalmalarını ve teknik açıdan eksikliklerini düzeltmelerini sağlar. Egzersiz sırasında öğrencilerden müziksel bileşenlere (sesin tonu, ritim, dinamikler) dikkat etmeleri istenir. Öğretmen öğrencilerin bu bileşenleri anlamalarına yardımcı olmak için küçük örnekler çalar ve dinamik farklarını gösterir. Egzersiz sırasında öğrencilerin notaları doğru şekilde çalabilmek için düzenli bir şekilde tekrar yapmaları gerektiği vurgulanır (D3.2).Öğrenciler, performanslarını değerlendirerek eksik yönlerini tespit eder ve bu alanlarda çalışmaya devam eder (E1.4). Dersin sonunda, öğretmen öğrencilerden diyez ve bemol notalarına ilişkin öğrendiklerini özetlemelerini ister. İlk olarak öğrencilerden yazım şekillerini ve flütteki pozisyonlarını çözümlemeleri beklenir. Örneğin “Do diyez ve re bemol aynı pozisyonda çalınır ancak yazılışları farklıdır.“ gibi temel bilgileri ifade ederler. Daha sonra, öğrendikleri bilgileri gruplandırarak diyez ve bemol notalarının özelliklerini ayrı ayrı sıralar. Örneğin “Diyezler ses yükseltir, bemoller ses alçaltır.“ gibi ifadelerle bilgiyi sınıflandırırlar. Son aşamada bu bilgileri kendi cümleleriyle aktararak müzikal anlamlarını yorumlarlar. Örneğin “Diyezler ve bemoller müzikte aynı sesleri farklı bağlamlarda kullanmamıza olanak sağlar.“ diyerek bilgiyi özetlerler (OB1). Performans görevi olarak öğrencilerden diyez ve bemol notalarını içeren bir egzersiz veya kısa bir etüt çalmaları istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Performans gözlemleri, kontrol listeleri, kısa cevaplı sorular ve ses kayıtları üzerinden öğrencilerin teknik ve müziksel bileşenleri uygulama düzeyleri ölçme ve değerlendirme yapılabilir.

Öğrenciler, diyez ve bemol notalarının müzikteki işlevlerini daha detaylı inceleyebilir. Bu kapsamda, farklı dönemlerden bestecilerin eserlerinde diyez ve bemol kullanımını analiz etmeleri sağlanabilir. Örneğin barok, klasik ve romantik dönemlerden seçilmiş eserlerde, bu notaların neden tercih edildiği, melodik ve armonik yapıya nasıl katkıda bulunduğu üzerine bir inceleme yapabilirler. Öğrencilerden seçtikleri bir parçanın tonalitesini ve modülasyon noktalarını belirlemeleri istenebilir.

Öğrencilere diyez ve bemol kavramlarını pekiştirebilmeleri için görsel ve işitsel materyallerle destek sağlanabilir. Öncelikle tahtaya basit bir örnek yazılabilir. Ardından öğrencilerle birlikte bu iki notanın flütteki pozisyonları görsel materyaller yardımıyla karşılaştırılabilir. Pozisyonları içeren bir şema tahtaya çizilebilir ve her pozisyon numaralandırılarak açıklanabilir. Destekleyici bir grup çalışması etkinliği uygulanabilir. Gruplar oluşturularak her gruba belirli bir diyez ve bemol çifti atanabilir (do diyez ve re bemol). Gruplardan bu notaların yazılışlarını, flüt üzerindeki pozisyonlarını ve işlevlerini tartışmaları istenebilir. Tartışma sırasında öğretmen, gruplara rehberlik edebilir ve doğru yönlendirmelerle öğrenme sürecine katkıda bulunabilir. Son olarak öğrencilerden öğrendikleri bilgileri küçük kartlara yazmaları ve bu kartları eşleştirme oyunu şeklinde kullanmaları istenebilir.