3. TEMA: ARTİKÜLASYON (SESLETİM)

KB2.6. Bilgi Toplama

E1.1. Merak, E2.1. Empati

SDB3.1. Uyum, SDB3,2. Esneklik

D12. Sabır

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık

FLT.2.3.1. Artikülasyon (sesletim) hakkında bilgi toplayabilme

a) Artikülasyon (sesletim) bilgisine ulaşmak için kullanacağı araçları belirler.

b) Belirlediği aracı kullanarak artikülasyon (sesletim) hakkında bilgiler bulur.

c) Artikülasyon (sesletim) hakkında ulaşılan bilgileri doğrular.

ç) Artikülasyon (sesletim) hakkında ulaşılan bilgileri kaydeder.

Artikülasyonun Konuşma ve Müzikteki Rolünün Keşfi

Artikülasyonun Farklı Bağlamlarda Kullanımı ve Duygu Aktarımı

artikülasyon, doğrulama, duraklama, empati, müziksel ifade, sesletim, sistematik kayıt, vurgu

Öğrenme çıktıları; doğru-yanlış soruları, eşleştirme soruları, gözlem formu, kontrol listesi araçları ile ölçülebilir. Artikülasyonun etkisini anlama ve gözlem yapma becerileri, gözlem formu ve kontrol listesi ile değerlendirilebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden bir metni farklı artikülasyon biçimleriyle sunmaları istenebilir. Performans sırasında metne uygunluk, farklı artikülasyon biçimlerini kullanma, sesin netliği ve anlaşılırlığı tonlama ve vurgu, beden dili ve jest-mimik kullanımı, ritim ve akıcılık, duygu ve anlatım gücü değerlendirilebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formları ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin konuşmada vurgu ve duraklamaların var olduğunu, kelimelerin anlamlarının vurgu ve duraklamalarla değişebileceğini, konuşurken veya şarkı söylerken nefes kontrolünün önemli olduğunu ve sesini farklı şekillerde kullanarak duygularını ifade edebileceğini bildikleri kabul edilir.

Öğrencilerden flütte artikülasyonun ne olduğunu ve temel artikülasyon türlerini (legato, staccato, tenuto) açıklamaları istenebilir. Bu doğrultuda, artikülasyon bilgisini ölçebilmek için “Staccato çalarken dili nasıl kullanırsın?“, “Legato ile staccato arasındaki farkı açıklayabilir misin?“, “Flütte tek dil (ta) ve çift dil (ta-ka) artikülasyonu hangi durumlarda kullanılabilir?“ gibi sorular yöneltilebilir.

Öğrenciler, çevrelerinde duydukları konuşmaları veya müzikleri gözlemleyebilirler. Örneğin reklamlarda vurgulanan kelimeleri fark ederler veya doğada duydukları ritmik sesler (kuş cıvıltısı, yağmur damlaları) ile artikülasyonun ritim oluşturma özelliğini ilişkilendirebilirler. Öğrenciler, kendi konuşmalarında aynı cümleyi farklı vurgu ve duraklamalarla söyleyerek anlam değişikliklerini keşfederler. Örneğin “Bugün çok mutluyum.“ cümlesini farklı tonlamalarla söyler ve duygusal etkisini karşılaştırırlar. Çevrelerindeki konuşmaları dinlerken farklı konuşmacıların vurgu ve duraklama tercihlerini analiz edebilirler. Örneğin bir arkadaşının heyecanlı bir hikâye anlatırken yaptığı vurguları gözlemlerler veya aile toplantılarında büyüklerin konuşmalarını dinleyerek kelime vurgularını not edebilirler.

FLT.2.3.1

Öğrenciler, “Bir kelimenin vurgusunu değiştirdiğimizde hangi anlamlar ortaya çıkar?“, “Duraklama yapmasaydık iletişim nasıl etkilenirdi?“ gibi sorularla gözlem yaparken meraklarını yönlendirir (E1.1). Öğrenciler, artikülasyonun etkisini anlamak için bir amaç belirler. Öğretmen, öğrencilere “Artikülasyon, bir metni veya melodiyi nasıl etkiler?“ sorusunu sorarak onları düşünmeye yönlendirir. Amaç doğrultusunda gözlem yaparken dikkat etmeleri gereken noktalar hakkında rehberlik edilir. “Vurgu yapılan kelimeler dinleyicide nasıl bir etki bırakıyor?“, “Duraklamalar mesajın netleşmesine yardımcı olmuş mu?“ gibi ölçütler üzerinde konuşulur. Öğretmen bir kısa metni veya melodi örneğini farklı artikülasyon biçimlerinde (vurgulu, vurgusuz, düzenli duraklamalarla) okuyarak veya çalarak öğrencilerin dikkate alması gereken farkları anlamalarını sağlar. Öğrenciler, gözlem yaparken kullanacakları araçları seçerler. Öğrenciler, arkadaşlarının ya da öğretmenlerinin seslendirdiği metinlerde veya çaldıkları melodilerde artikülasyonun etkisini gözlemleyerek “Eğer bu şekilde vurgulasaydım nasıl hissederdim?“, “Bu duraklamalar dinleyiciyi nasıl etkiler?“ gibi sorularla empati kurmaya yönlendirilir (E2.1). Öğretmen “Bugün ‘merhaba’ kelimesini farklı vurgularla söyleyeceğiz. Vurgu yerini değiştirerek kelimenin anlamındaki farklılığı inceleyelim.“ diyerek öğrencilerin farkındalığını artırır. Öğrenciler, öğretmenin okuduğu veya çaldığı bir performansı izler ve gözlemlerini bir deftere not eder. Öğrenciler, gözlemledikleri performansları kategorilere ayırır (net artikülasyon, daha fazla vurgu gerekli, anlamı bozabilecek duraklamalar). Bu verileri düzenli bir tabloya veya defterlerine kaydederler. Performansı dinlerken dolduracakları basit bir tablo kullanabilirler (KB2.2). Öğrenciler, artikülasyon hakkında bilgi toplamak için kullanabilecekleri araçları belirler. Öğretmen öğrencilere artikülasyon (sesletim) hakkında bilgiye ulaşabilecekleri farklı kaynaklar tanıtır. Bu kaynaklar; kitaplar, internet siteleri, öğretici videolar, müzik uygulamaları, öğretmenin kendisi gibi kaynaklar olabilir. Öğrencilerden hangi araçları kullanacaklarına karar vermelerini ve bu araçları listelemelerini ister. Öğrenciler artikülasyon hakkında bilgi toplamak için bir veya birden fazla kaynak belirlemiş olur. Öğrenciler, belirledikleri kaynakları kullanarak artikülasyon hakkında bilgi toplar. Öğrenciler, seçtikleri kaynaklardan artikülasyonun ne olduğunu, müzikte ve konuşmada nasıl kullanıldığını araştırır. Öğrenciler basılı ve dijital kaynakları kullanarak elde ettikleri bilgileri sentezleyip arkadaşlarıyla tartışabilir (OB1, OB2). Kitap veya diğer basılı kaynaklardan artikülasyon teknikleri ile ilgili metinler okuyabilirler. Öğrenciler, artikülasyon hakkında bilgi edinmiş olur ve bunu not alır. Öğrenciler, topladıkları bilgilerin doğruluğunu kontrol eder. Öğrenciler, bir kaynaktan elde ettikleri bilgileri, başka bir kaynaktan edinilen bilgilerle karşılaştırır. Öğretmen öğrencilere güvenilir kaynakları nasıl ayırt edebilecekleri hakkında ipuçları verir ve yönlendirme yapar. Öğrenciler topladıkları bilgilerin doğruluğunu kontrol etmiş ve güvenilir bilgiye ulaşmış olur. Öğrenciler, ulaştıkları bilgileri defterlerine veya bir dijital dokümana yazarak düzenli bir şekilde kaydeder. Ders sonunda öğrencilerin çalışmalarını değerlendirmek için öğrencilerin bilgileri ne kadar doğru ve düzenli kaydettiğine bakılır.

Grup veya bireysel olarak öğrendiklerini aktarmaları istenir. Öğretmen öğrencilerin araştırma ve doğrulama sürecinde karşılaştıkları zorlukları tartışır. Artikülasyon konusundaki çalışmalarda, öğrenciler edindikleri bilgileri çözümleyerek anlamlı parçalara ayırır. Örneğin “Vurgu ve duraklama ne işe yarar?“ sorusuna yanıt ararlar. Daha sonra bu bilgileri, “konuşma“, “müzik“ veya “duygu aktarımı“ gibi kategorilere sınıflandırır. Son olarak öğrendiklerini kendi cümleleriyle ifade ederek artikülasyonun etkisini ve önemini arkadaşlarına açıklar (OB1). Öğretmen artikülasyonun farklı durumlarda nasıl değişebileceğini anlamaları için bir kelimenin farklı bağlamlarda nasıl ifade edildiğini gösterir. Örneğin "evet" kelimesi öfkeyle, mutlulukla veya kararsızlıkla nasıl farklı tonlarda söylenir?“ Bu tür örnekler, öğrencilerin farklı durumları anlamalarına yardımcı olur. Öğrencilerden bir kelime veya cümleyi farklı duygu ve vurgularla söylemeleri istenir. Örneğin “Lütfen“ kelimesini hem nazik hem de sabırsız bir şekilde söylemeyi denerler. Bu, öğrencilerin değişime açık olmalarını destekler. Öğretmen bir kelimenin doğru artikülasyonu ile karşıdaki kişide nasıl olumlu bir etki bırakılabileceğini tartışır. Örneğin “Özür dilerim“ ifadesinin samimi bir tonla söylenmesinin, empati ve anlayış oluşturabileceği vurgulanır. Öğrenciler, bu şekilde kendi tepkilerini ve ifadelerini ayarlamayı öğrenir (SDB3.1, SDB3.2). Artikülasyon çalışmaları sırasında öğretmen, öğrencilerin sabırlı olmalarını teşvik eder. Pratikte, her cümlenin doğru artikülasyonunu elde etmek için tekrarların değerine vurgu yapılır. Süreç odaklı çalışmanın başarıya ulaştıracağı hatırlatılır böylece öğrencilerin sabırla ve istikrarla devam etmeleri desteklenir (D12.3). Performans görevi olarak öğrencilerden bir metni farklı artikülasyon biçimleriyle sunmaları istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Süreç değerlendirilirken kontrol listeleri ve çalışma kâğıtları kullanılabilir.

Uzun ve karmaşık metinlerde ya da melodilerde artikülasyon uygulanabilir. Öğrencilerin kendi seçtikleri bir şiiri veya hikâyeyi farklı tonlamalarla okuyarak anlam değişimlerini analiz etmeleri sağlanabilir. Artikülasyon becerilerini geliştirmek amacıyla seslerini veya çaldıkları melodileri kaydedip analiz yapmaları teşvik edilebilir. Kendi performanslarında vurguları, duraklamaları ve ses netliğini değerlendirmeleri beklenebilir. Öğrencilerin farklı kültürlere ait şarkılar, konuşmalar veya hikâyeler dinleyerek artikülasyon tekniklerinin çeşitliliğini araştırmaları sağlanabilir.

Artikülasyonun temel kavramları basit örneklerle sunulabilir. Örneğin “Merhaba“ kelimesi üzerinde durularak farklı vurgularla nasıl farklı anlamlar katılabileceği uygulanabilir. Her aşama tamamlandıktan sonra bir sonraki adıma geçilebilir. Öğrencilere artikülasyonu anlamalarına yardımcı olacak görseller (vurgulu ve vurgusuz kelimeler içeren metinler) veya işitsel örnekler (öğretmenin ya da bir kaydın seslendirmesi) sunulabilir.