3. TEMA: BAĞLAMADA 7 VE 9 ZAMANLI USULLERİ ÖĞRENİYORUM

SAB11. Müziksel Çalma

E1.5. Kendine Güvenme, E3.2. Odaklanma

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim

D3. Çalışkanlık, D10. Mütevazılık

OB9. Sanat Okuryazarlığı

BAĞL.6.3.1. Bağlamada yedi zamanlı usullerle eser çalabilme

a) Bağlamada yedi zamanlı usulleri çözümler.

b) Bağlamada yedi zamanlı usulleri çalmada duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) Bağlamada yedi zamanlı usullerin çalgıya özgü tekniklerini kullanır.

ç) Bağlamada yedi zamanlı usullerin müziksel bileşenlerini uygular.

BAĞL.6.3.2. Bağlamada dokuz zamanlı usullerle eser çalabilme

a) Bağlamada dokuz zamanlı usulleri çözümler.

b) Bağlamada dokuz zamanlı usulleri çalmada duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) Bağlamada dokuz zamanlı usullerin çalgıya özgü tekniklerini kullanır.

ç) Bağlamada dokuz zamanlı usullerin müziksel bileşenlerini uygular.

Bağlamada Yedi ve Dokuz Zamanlı Usuller

zaman, usul

Temadaki öğrenme çıktıları; akran değerlendirme formu, kontrol listesi ve performans görevi ile değerlendirilebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden yedi ve dokuz zamanlı usulleri doğru bir şekilde uygulama becerileri ile ilgili çalışma istenebilir. Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir.

Öğrencilerin bağlama ile çalmada ritim yeteneğinin geliştiği kabul edilmektedir.

Öğrencilerin yedi ve dokuz zamanlı ritimlere ait bir örnek eseri dinleyip dinleyemedikleri ve ritimlerin kaç vuruştan oluştuğunu bilip bilemedikleri öğrenilebilir. Öğrencilere ritmi vücutla hissedebilmenin önemi hatırlatılabilir; el çırpma, tempo tutma gibi yöntemlerle ritim tutabilmeleri sağlanabilir. Öğretmen, öğrencilere bir ritmin kaç vuruştan oluştuğunu sayarak örnekleyebilmelerini isteyebilir. Daha sonra öğrencilerden bağlama üzerinde basit bir usul çalışması yapabilmeleri ve belirli bir zaman yapısını takip ederek kısa bir etüt çalabilmeleri denenebilir. Bu sırada öğrencilerin tezene hareketleri, tempo takibi ve vuruşlara uyum sağlama becerileri gözlemlenebilir.

Öğrencilerin günlük yaşamda karşılaştıkları ritmik örüntülerden yararlanılabilir. Yedi zamanlı usul için yöresel halk oyunlarında görülen adım düzenleri, dokuz zamanlı usul için ise düğünlerde veya şenliklerde çalınan oyun havaları örnek verilebilir. Öğrencilerden alkış, tempo tutma veya basit beden perküsyonu ile bu ritimleri denemeleri istenebilir. Böylece öğrenciler, kendi yaşamlarında duydukları ve gördükleri ritimleri bağlamada uygulayarak yedi ve dokuz zamanlı usulleri daha somut bir şekilde kavrayabilirler.

BAĞL.6.3.1

Yedi zamanlı ritimlerin nasıl hissedildiğini anlamaları için öğrencilere örnek eserler dinletilerek öğrencilerin ritmi fark etmeleri sağlanır. Öğrencilerin ritmi içselleştirebilmeleri için vücutla (tempo tutarak el çırpma, ayakla ritim sayma) çalışmalar yaptırılır (OB9). Öğrenciler, bağlamada yedi zamanlı usulü çalmak için doğru duruş ve tutuş pozisyonunu alarak disiplinli bir şekilde çalışır ve hedeflerine ulaşmak için azimle çabalarlar (E1.5). Ritmin tezene vuruşunu çok yavaş bir tempoda, öğretmenin rehberliğinde sırayla uygulama fırsatı verilirken öğrenciler gayretli olmanın hedeflerine ulaşma üzerindeki etkisini fark eder. Zorluklarla karşılaştıklarında bu zorlukları aşmak için gayret gösterir ve içsel motivasyonlarını (ilgi, merak, gelişim) kullanarak tekrar denemeye karar verirler (SDB1.2, D3.1). Yedi zamanlı ritim için basit bir etütle başlar. Örneğin her bir vuruşa bir tane dörtlük nota, daha sonra bir vuruşa bir tane sekizlik notadan oluşan etütler verilebilir. Öğretmen, her öğrencinin bağlamada usulün tezene çalış tekniğini doğru çalıp çalmadığını kontrol listesi ile değerlendirerek dönütler verir. Bu dönütler doğrultusunda öğrenci kendini değerlendirir (D10.1). Öğrenciler, etütleri çalarken yedi zamanlı tezene tekniğini nasıl kullanacaklarını gruplar hâlinde pratikler yaparak öğrenirler (SDB2.1). Ritmik çalışmalarda hız değişimleri yapılabilir. Yavaş tempoda başlanan çalışmaları, giderek orta hızda çalmaya yönelik adımlar atılabilir. Yedi zamanlı ritimdeki etütler, öğrencilerin rahatça uygulayabileceği seviyeye getirildikçe, tempo artırılır (D3.2). Yedi zamanlı eserler öğretilerek ritim duyguları pekiştirilir (OB9). Eserler; gruplar hâlinde pratik yapılarak, usulün ritmik yapısına uygun şekilde öğretmenin geri bildirimleri dikkate alınarak öğrenilir (SDB2.1).

BAĞL.6.3.2

 Dokuz zamanlı ritimlerin nasıl hissedildiğini anlamaları için öğrencilere örnek eserler dinletilerek öğrencilerin ritmi fark etmeleri sağlanır. Daha önce öğrendiği yedi zamanlı ritminin buradaki öneminden bahsedilir. Öğrencilerin ritmi içselleştirebilmeleri için vücutla çalışmalar (tempo tutarak el çırpma, ayakla ritim sayma) yaptırılır (E3.2). Öğrenciler, bağlamada dokuz zamanlı usulü çalmak için doğru duruş ve tutuş pozisyonunu alarak disiplinli bir şekilde çalışır ve hedeflerine ulaşmak için azimle çabalarlar (E1.5). Ritmin tezene vuruşunu çok yavaş bir tempoda, öğretmenin rehberliğinde sırayla uygulama fırsatı verilirken öğrenciler gayretli olmanın hedeflerine ulaşma üzerindeki etkisini fark eder. Zorluklarla karşılaştıklarında bu zorlukları aşmak için gayret gösterir ve içsel motivasyonlarını (ilgi, merak, gelişim) kullanarak tekrar denemeye karar verirler (SDB1.2, D3.1). Dokuz zamanlı ritim için basit bir etütle başlar. Örneğin her bir vuruşa bir tane dörtlük nota, daha sonra her bir vuruşa bir tane sekizlik notadan oluşan etütler verilebilir. Öğretmen, her öğrencinin bağlamada tezene çalış tekniğini doğru çalıp çalmadığını kontrol listesi ile değerlendirerek dönütler verir. Bu dönütler doğrultusunda öğrenci kendini değerlendirir (D10.1). Öğrenciler, etüt ve eserleri çalarken dokuz zamanlı tezene tekniğini nasıl kullanacaklarını gruplar hâlinde pratikler yaparak öğrenirler (SDB2.1). Ritmik çalışmalarda hız değişimleri yapılabilir. Yavaş tempoda başlanan çalışmaları, giderek orta hızda çalmaya yönelik adımlar atılabilir. Dokuz zamanlı ritimdeki etütler, öğrencilerin rahatça uygulayabileceği seviyeye getirildikçe tempo artırılır (D3.2). Dokuz zamanlı eserler öğretilerek ritim duyguları pekiştirilir (OB9). Eserler; gruplar hâlinde pratik yapılarak, usulün ritmik yapısına uygun şekilde öğretmenin geri bildirimleri dikkate alınarak öğrenilir (SDB2.1). Performans görevi olarak öğrencilerden bağlama ile yedi ve dokuz zamanlı usuldeki eserleri çalmaları istenebilir. Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Öğrenciler; usullerin nasıl bir yapıya sahip olduğunu, ritimlerin ölçü birimlerini ve halk müziğindeki kullanımlarını inceleyebilirler. Yedi ve dokuz zamanlı ritimlerin yapısını, vurgularını ve usullerin estetik yönlerini araştırabilirler. Öğrenciler usullerde daha zorlu teknik çalışmalara yönlendirilebilir. Bu çalışmalarda öğrenciler, usulleri daha hızlı tempolarda ve daha karmaşık melodik yapılarla uygulayarak becerilerini geliştirebilirler. Öğrenciler, usullerin daha hızlı tempolarda uygulanmasına yönelik etütler çalabilirler. Bu, öğrencilerin ritimleri düzgün bir şekilde ve kontrol altında çalmalarına olanak tanıyabilir. Öğrenciler, usullerde farklı ritimler içeren daha zor eserleri çalarak ritimlerin tekniksel ve estetik etkisini keşfedebilirler. Öğrenciler, öğrendikleri usulleri kullanarak kendi küçük eserlerini oluşturulabilirler. Bu süreçte ritmi bir ifade biçimi olarak kullanarak kendi müziksel dünyalarını yaratma fırsatı bulabilirler.

Öğrenciler, bir parçadaki ana usulle birlikte bir başka usulü aynı anda çalmaya çalışabilirler. Bu tür uygulamalar, öğrencilerin ritmi çok yönlü ve çok katmanlı bir şekilde anlama yeteneklerini artırabilir. Öğrenciler, yedi ve dokuz zamanlı usulleri birleştirerek bu ritimlerin geçişlerini öğrenebilirler. Bu çalışma, öğrencilerin ritmik becerilerini geliştirmeleri ve çeşitli ritimleri daha uyumlu bir şekilde çalmalarını sağlayabilir. Öğrencilere Türk halk müziği dışında Balkanlar, Orta Doğu, Afrika gibi bölgelerde kullanılan usuller örnek olarak sunulur. Öğrenciler, usullerin farklı coğrafyalarda hangi duygusal ve kültürel anlamları taşıdığına dair incelemelerde bulunabilirler. Bu çalışmada ritmin sadece teknik değil aynı zamanda kültürel bir ifade biçimi olduğunu keşfedebilirler.

Öğrencilere önce ellerle diz veya masa üzerinde ritim tutturularak usullerin ritmik yapısı hissettirilebilir. Ritmi bedensel olarak hissettikten sonra bağlamaya aktarılabilir. Öğretmen, öğrencilere usulüne göre saymalarını hatırlatarak her zamanın üzerinde odaklanmalarını sağlayabilir. 7 ve 9 zamanlı usullerde basit etütler ve eserler ile çalışmalar önerilebilir. Öğrencilere basit ritimde yazılan eserler önerilebilir. Önce sadece ritmini vurarak, sonra nota ekleyerek çaldırılabilir. Bunlar yavaş tempoda sonra hızlandırarak tekrar yaptırılabilir.