6. ÜNİTE: HUKUK VE FELSEFE

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme, SDB2.2. İş Birliği

D1. Adalet, D3. Çalışkanlık, D16. Sorumluluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB6. Vatandaşlık Okuryazarlığı

FEL.11.6.1. Hukukun doğasına yönelik soru ve felsefi problemleri anlayabilme

a) Hukukun doğasına yönelik felsefi soru ve problemleri açıklar.

b) Hukukun doğasına yönelik felsefi soru ve problemleri toplumsal hayat ile ilişkilendirerek değerlendirir.

 FEL.11.6.2. Hukuk sorunları üzerine felsefi düşünce ortaya koyabilme

a) Hak ve özgürlüklerin hukuksal temellerini çözümler.

b) Temel hukuk sorunlarına yönelik görüş ve argüman oluşturur.

c) Hukuk sorunlarına ilişkin felsefi bir metin yazar.

Hukuk ve İnsan

Hukukun Doğasına Yönelik Felsefi Problemler [Hukukun Gereği ve Önemi, Hukukun Kaynağı (Doğal Hukuk, Pozitif Hukuk), Ahlak-Hukuk İlişkisi]

ceza, hakkaniyet, hukuk, suç, yasa

Bu ünitenin öğrenme çıktıları; öz veya akran değerlendirme formu, çalışma kağıdı, açık uçlu sorular ve performans görevi ile değerlendirilebilir.

Performans görevi: Öğrencilerden güncel hukuk sorunlarına yönelik felsefi bir metin yazmaları istenebilir. Performans görevi programın ekler bölümünde yer alan "Felsefi Metin Yazımı Performans Görevi Dereceli Puanlama Anahtarı" formundaki gibi ölçütlerden oluşan dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin siyaset felsefesinin temel kavram ve problemlerini bildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilerin siyaset felsefesinin temel kavram ve problemlerine yönelik bilgilerini değerlendirmek amacıyla eşleştirme testi uygulanabilir.

Yazılı ve görsel materyaller aracılığıyla öğrencilerin sınıfta, okulda veya günlük hayatta uyulması gereken kuralların neler olduğu, bu kurallara uyulmadığında ne gibi sorunlar yaşanabileceğine ilişkin tahminde bulunmaları sağlanabilir. Hak ve özgürlüklerin bilinmesine, eşit ve adil olmanın önemine dikkat çekilebilir.

FEL.11.6.1

Öğrencilerin hukukun doğasına yönelik felsefi soru ve problemleri anlamaları amaçlanır. Bunun için;

• Toplumsal alanda yaşanan hukuki durum ve sorunları yansıtan bilgi görselleri verilerek öğrencilerin, bunlarda hangi hukuk sorunlarını gördüklerini belirtmeleri istenir. Hukukun doğasına yönelik farklı felsefi sorular (Hukuk olmadan toplum düzeni sağlanabilir mi? Hukuk, özgürlüğü sınırlar mı yoksa güvence altına mı alır? Hukuk, ahlaki değerler olmadan işleyebilir mi? Vicdan, hukukun üstünde bir ölçüt olabilir mi? vb.) verilerek öğrencilerden, bu soruları bilgi görselleriyle ilişkilendirmeleri istenir (KB2.7). Ardından öğrencilerin bu felsefi soruların doğuşuna kaynaklık edebilecek nitelikte günlük yaşam örnekleri vermeleri sağlanır (OB1, SDB2.2).

• Öğrencilere hukukun doğasına ilişkin felsefi problemlerin [hukukun gereği ve önemi, hukukun kaynağı (doğal ve pozitif hukuk) ve ahlak-hukuk ilişkisi] anlamlarını kısaca tanımlayan bilgi görseli verilir. Ardından öğrencilerin hukukun gereği ve önemini kavrayabilmeleri için iş birlikli olarak kısa senaryolar üretmeleri; hukukun kaynağını fark edebilmeleri amacıyla okul yaşamından yazılı ve yazılı olmayan kurallara örnek vermeleri; ahlak-hukuk ilişkisini anlamlandırabilmeleri için günlük hayattan örnek durumlar yazmaları sağlanır (E3.3, OB1, SDB2.2). Süreç öz veya akran değerlendirme formu ile değerlendirilebilir.

FEL.11.6.2

Öğrencilerden hukuk sorunları üzerine felsefi düşünce ortaya koymaları amaçlanır. Bunun için;

• Hukukun gereği ve önemi problemine yönelik hazırlanmış bir çalışma kâğıdı öğrencilere sunulur. Çalışmada insan haklarının tarihsel gelişimini anlatan materyaller (animasyon, kısa film, belgesel, sunu veya örnek metinler) verilerek öğrencilerin, bu materyallerde öne çıkan hak ve özgürlük temelli sorunları belirlemeleri ve hukukun neden gerekli olduğuna ilişkin ilk düşüncelerini ifade etmeleri sağlanır. Öğrencilerden iş birlikli olarak “İnsan hak ve özgürlükleri hukuk ile güvence altına alınmamış olsaydı toplumsal yaşamda ne gibi sorunlar ortaya çıkardı?” sorusunu yanıtlayıp bu soruya yönelik görüş ve argüman oluşturmaları istenir (E3.10, SDB2.2). Bu aşamada öğrencilere görüş ve argümanlarını gözden geçirme ve gerekli gördükleri durumlarda düzenleme yapma fırsatı verilir. Öğrencilerin hak ve sorumlulukların yerine getirilmesinin toplumsal düzen için önemini belirtmesi sağlanır (OB6).

• Hukukun kaynağı problemine yönelik hazırlanmış bir çalışma kâğıdı öğrencilere sunulur. Çalışmada öğrencilerin, bireylerin hangi haklara sahip olduğu ve bu hakların nasıl tanımlandığına ilişkin görüşlerini ifade etmeleri sağlanır. Ardından hukukun kaynağına ilişkin doğal ve pozitif hukuk anlayışlarını açıklayan bilgi kartları verilerek öğrencilerden, kendi görüşleri ile bilgi kartlarındaki açıklamaları eşleştirmeleri istenir (KB2.5). Öğrencilere hukukun kaynağına yönelik filozofların (Aristoteles, İbn Haldun, T. Hobbes, J. Locke, J. J. Rousseau) görüşlerinin yer aldığı, her biri en fazla yüz kelimeden oluşan yapılandırılmış metinler verilir. Öğrencilerden bu metinlerdeki argümanları “Hukukun kaynağı nedir? Hukuku gerekli kılan temel gerekçe nedir? Hukukun amacı nedir?” vb. sorular doğrultusunda çözümlemeleri ve elde ettikleri çıkarımları doğal ve pozitif hukuk anlayışları çerçevesinde sınıflandırmaları istenir (E3.1, KB2.4, KB2.5). Son aşamada öğrencilerin günlük hayattan örneklerle hukukun kaynağına ilişkin kendi düşüncelerini gerekçeleriyle birlikte özgün bir argüman hâline getirmeleri sağlanır (KB2.20).

• Ahlak-hukuk ilişkisi problemine yönelik hazırlanmış bir çalışma kâğıdı öğrencilere sunulur. Çalışmada güvenilir kaynaklardan derlenen dava örnekleri verilerek öğrencilerin suç ve cezanın orantı-orantısızlık, caydırıcılık, hakkaniyet ilkelerine uygunluğunu tartışmaları sağlanır (E3.6, D1.2, KB2.18). Tartışmada görüş geliştirme ve panel gibi öğretim teknikleri kullanılabilir. Ardından öğrencilere J. Rawls’ın adalet anlayışı hakkında bilgi görseli sunulur. Bilgi görselinde hakkaniyet kavramına ve “cehalet örtüsü” düşünce deneyine yer verilir. Öğrencilerin hakkaniyet ilkesine dayanmayan hukukun adil sayılıp sayılmaması ile cehalet örtüsü düşünce deneyinin hukukun adil uygulamasına örnek teşkil edip etmediği konusunda görüş ve argüman oluşturmaları sağlanır (E3.10).

Öğrencilere hukukun doğasına yönelik felsefi bir metin yazma performans görevi verilebilir. Öncelikle öğrencilerin hukukun doğasına ilişkin felsefi kavram, soru, düşünce ve argümanları doğru biçimde kullanmalarını desteklemek amacıyla öğrencilere görsel okuma, cümle ve paragraf tamamlama ile örnek felsefi paragrafları kendi cümleleriyle baştan yazma alıştırmaları yaptırılır (OB1, SDB1.2). Alıştırma çalışmasından sonra öğrencilerden güncel hukuk (bilişim suçları, insan hakları ihlalleri, fikir hakları mülkiyeti, özel hayatın gizliliği vb.) ve uluslararası hukuk sorunlarına (Kıbrıs, Adalar vb.) örnek teşkil edecek haberler ile hukukun doğası hakkında çeşitli kaynaklardan (kitap, makale, dergi, rapor, gazete, istatistikler vb.) araştırma yapmaları ve elde ettikleri bilgilerdeki düşünce ve argümanları belirlemeleri istenir. Öğrencilerin felsefi bir metin yazmaları sağlanır (E3.7, KB3.3). Öğrenciler görev bilinci içinde planlı davranır ve felsefe literatürüne ilişkin farkındalık kazanır (D3.2, D16.3). Performans görevi programın ekler bölümünde yer alan "Felsefi Metin Yazımı Performans Görevi Dereceli Puanlama Anahtarı" formundaki gibi ölçütlerden oluşan dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

E. Said’in görüşleri temel alınarak oryantalizm ve sömürgecilik kavramları çerçevesinde küresel ölçekte adalet ve eşitlik ilkelerine uygun bir düzenin imkânı tartışılabilir.

“Yasal olan her şey ahlaka uygun mudur?” sorusu hayatla ilişkilendirilerek değerlendirilebilir.

Yapay zekânın güncel hukuk sorunlarının çözümündeki rollerinin neler olabileceğine ilişkin bir metin yazdırılabilir.

Hukukun doğasına yönelik felsefi soru ve problemlerin açıklanmasında görsellerle zenginleştirilmiş bilgi kartları ve günlük hayat örneklerini içeren dijital materyaller kullanılabilir. Hukukun doğasına ilişkin felsefi soru ve problemlerinin çözümlemesine yönelik öğrenme- öğretme uygulamalarında akran destekli öğrenmeden yararlanılabilir.

Felsefi metin yazma sürecinde güncel hukuk sorunları ile ilgili görüş ve argümanlar sunularak yönlendirmeler yapılabilir.