T.C. MİLLÎ EĞİTİM
BAKANLIĞI

Yaşayan Dil ve Lehçeler Dersi (Zazaca) 5.Sınıf

1. Tema: Okulum

Alfabe Ve Tanışma, Sayılar, Sınıfım

“Okulum” teması, öğrencilerin Zazacayı okul yaşamı içinde tanımalarını, kullanmalarını ve günlük iletişim durumlarıyla ilişkilendirmelerini amaçlamaktadır. Öğrencilerin, öncelikle alfabe ve tanışma alt temasıyla Zazacanın seslerini, Türkçe ve Zazaca arasındaki ortak veya farklı harfleri tanımaları ve temel selamlaşma-tanışma-vedalaşma ifadelerini fark etmeleri beklenmektedir. Kendi adını söyleme, arkadaşının adını sorma, öğretmeniyle selamlaşma, aile içerisindeki bireyler ile iletişim kurma gibi basit iletişim durumları üzerinden dili işlevsel biçimde kullanması hedeflenmektedir. Sayı sisteminin, öğrencilerin okul ortamında ve gerçek hayatta karşılaşabilecekleri gerçek durumlarla ilişkilendirilmesi beklenmektedir. Öğrencilerin sınıftaki öğrenci sayısını, sıra ve masa sayısını, kitap, defter, kalem gibi araç gereç miktarını, sosyal hayatındaki nesnelerin sayısını Zazaca ifade etmeleri hedeflenmektedir. Öğrencilerin sınıf ortamındaki temel nesneleri, kişileri ve basit sınıf düzenini Zazaca adlandırmaları; tahta, sıra, masa, kapı, pencere, kitap, defter, kalem gibi yakın çevresindeki varlıkları tanımaları ve bunlarla ilgili basit ifadeleri dinlemeleri, okumaları hedeflenmektedir.
Ders Saati
16
Alan Becerileri

YDAB1. Dinleme / İzleme-Anlamlandırma, YDAB2. Okuma-Anlamlandırma,

YDAB3. Konuşma-Anlatma, YDAB4. Yazma-Anlatma,

YDDB1. Dil Bilgisi Seçme-Kullanma,

YDDB2. Sözcük Seçme-Kullanma, YDDB3. Sesletim Seçme-Kullanma

Eğilimler

E1.1. Merak, E1.3. Azim ve Kararlılık, E1.4. Kendine İnanma (Öz Yeterlilik),

E1.5. Kendine Güvenme (Öz Güven), E1.6. Seçicilik, E2.1. Empati, E2.2. Sorumluluk,

E2.3. Girişkenlik, E2.5. Oyunseverlik, E3.2. Odaklanma, E3.3. Yaratıcılık,

E3.5. Açık Fikirlilik, E3.8. Soru Sorma, E3.10. Eleştirel Bakma

Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme),

SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği,

SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.1. Uyum, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

Değerler

D1. Adalet, D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk, D5. Duyarlılık, D8. Mahremiyet, D9. Merhamet,

D10. Mütevazılık, D12. Sabır, D14. Saygı, D15. Sevgi, D16. Sorumluluk, D18. Temizlik,

D20. Yardımseverlik

Okuryazarlık Becerileri

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık,

OB5. Kültür Okuryazarlığı, OB6. Vatandaşlık Okuryazarlığı

Disiplinler Arası İlişkiler
Türkçe, Görsel Sanatlar, Sosyal Bilgiler, Beden Eğitimi ve Spor, Bilişim Teknolojileri ve Yazılım
Beceriler Arası İlişkiler
KB1. Temel Beceriler, KB2.2. Gözlemleme, KB2.3. Özetleme, KB2.4. Çözümleme, KB2.5. Sınıflandırma, KB2.6. Bilgi Toplama, KB2.7. Karşılaştırma, KB2.8. Sorgulama, KB2.9. Genelleme, KB2.10. Çıkarım Yapma, KB2.11. Gözleme Dayalı Tahmin Etme, KB2.12. Mevcut Bilgiye / Veriye Dayalı Tahmin Etme, KB2.14. Yorumlama, KB2.18. Tartışma
Öğrenme Çıktıları ve Süreç Bileşenleri

ZAZ.5.1.D. "Okulum" temasındaki sosyal etkileşim durumlarında temel ifadeleri dinleyebilme / izleyebilme-anlamlandırabilme

a) Temaya ilişkin ön bilgi ve deneyimlerini harekete geçirerek dinleme / izlemeye hazırlık yapar.

b) Temaya ilişkin temel bilgileri, ipucunu ve ayrıntıları dikkate alarak bir araya getirir.

c) Temayı, temel ayrıntılar ve ipuçlarından hareketle anlamlandırır.

ç) Temaya ilişkin anlayışını bireysel ve etkileşimli şekilde yansıtır.

 

ZAZ.5.1.0. "Okulum" temasındaki sosyal etkileşim durumlarında temel ifadeleri okuyabilme- anlamlandırabilme

a) Temaya ilişkin ön bilgi ve deneyimlerini harekete geçirerek okumaya hazırlık yapar.

b) Temaya ilişkin temel bilgileri, ipucunu ve ayrıntıları dikkate alarak bir araya getirir.

c) Temaya ilişkin temel bilgileri, ipucunu ve ayrıntıları dikkate alarak anlamlandırır. 

ç) Temaya ilişkin anlayışını bireysel ve etkileşimli şekilde yansıtır.

 

ZAZ.5.1.K. "Okulum" temasındaki sosyal etkileşim durumlarında temel ifadelerle konuşabilme- anlatabilme

a) Temaya ilişkin ön bilgi ve deneyimlerini harekete geçirerek konuşmaya hazırlık yapar.

b) Konuşma modelindeki temaya ilişkin sözcükleri, ifadeleri ve dil yapılarını gözlemleyerek taklit eder ve tekrarlar.

c) Konuşma modelindeki temaya ilişkin sözcükleri, ifadeleri ve dil yapılarını kullanarak taklit yoluyla sözlü içerik oluşturur.

ç) Temaya ilişkin iletişim sürecini dikkate alarak konuşmanın içeriğini yapılandırır ve uygulamaya geçirir.

d) Temaya ilişkin iletişim sürecini dikkate alarak sözlü içeriği yeniden yapılandırır ve iletişim kurar.

e) Temaya ilişkin konuşma sürecini bireysel ve etkileşimli şekilde yansıtır.

 

ZAZ.5.1.Y. "Okulum" temasındaki sosyal etkileşim durumlarında temel ifadelerle yazabilme- anlatabilme

a) Temaya ilişkin ön bilgilerini ve deneyimlerini harekete geçirerek yazmaya hazırlık yapar.

b) Yazma modelindeki temaya ilişkin sözcükleri, ifadeleri ve dil yapılarını inceleyerek modelden kopyalar.

c) Yazma modelindeki temaya ilişkin sözcükleri, ifadeleri ve dil yapılarını kullanarak yazılı içerik oluşturur.

ç) Temaya ilişkin yazma sürecini dikkate alarak yazma içeriğini yapılandırır ve uygulamaya geçirir.

d) Temaya ilişkin yazma sürecini dikkate alarak yazma içeriğini yeniden yapılandırır ve iletişim kurar.

e) Temaya ilişkin yazma sürecini bireysel ve etkileşimli şekilde yansıtır.

 

ZAZ.5.1.DBS. "Okulum" temasındaki sosyal etkileşim durumlarında temel ifadelere uygun dil bilgisi seçebilme-kullanabilme

Temaya uygun dil bilgisi yapılarını seçerek doğal, otantik ve otomatik bir şekilde kullanır.

 

ZAZ.5.1.SÖS. "Okulum" temasındaki sosyal etkileşim durumlarında temel ifadelere uygun sözcük seçebilme-kullanabilme

Temaya uygun sözcükleri seçerek doğal, otantik ve otomatik bir şekilde kullanır.

 

ZAZ.5.1.SES. "Okulum" temasındaki sosyal etkileşim durumlarında temel ifadelere uygun sesletim seçebilme-kullanabilme

Temaya uygun sesletimi seçerek doğal, otantik ve otomatik bir şekilde kullanır.

İçerik Çerçevesi

Tema: Okulum

Alt Temalar

1.Alfabe ve Tanışma 

2.Sayılar 

3.Sınıfım

İşlevsel Cümle Yapıları

1.Selamlaşma ve Vedalaşma: Merheba, tı senin i, tı senin a, şıma senin i, ez hol a, ez hol o, ma hol i, xatırê tu bo, xeyr u weşi ser bımanên.

2. Kendini Tanıtma: Ez... a, ez ... o, ma ... yi, nameyê mı ...o, nameyê mı ... ya, ez şarıstanê ...ra ya, ez dewa ... ra ya, ez ... dı cuyena, ma ... dı ronışeni.

3.Basit Soru Sorma ve Cevap Verme: Tı ça ra yi, tı kam i, tı kam a, şıma kam i, tı kamca dı cuyeni, şıma ça ra ameyi, tı çend serre ya, tı çend serre yi, şıma çend serre yi. Ez Çolig (Bingöl) ra ya, ez melım a, ma wendekar i, ma derse ra ameyi, ez pancyes serre yo...

4.Sayı ve Temel Bilgiler: Ez des serre ya, ez şına sınıfa pancın, ez sınıfa pancın dı waneno.

5.Basit Tanımlama ve Gösterme: Ino kıtab o, ına embaza mı ya, ıni sayi rınd i, ıno mektebê mı yo, ez ına sınıf dı wanena.

6.Basit Duygu ve Durum İfadeleri: Ez hol a, ez hol o, ma hol i, ma eyro şıni mekteb.

 

Hedef Dil Bilgisi Yapıları

1.Kişi Zamirleri: Ez / mı, tı / tu, o / ey, a / aye, ma, şıma, ê / inan

2. Temel Fiil Çekimleri: Ez mekteb waneno, tı mekteb waneni, a şına sınıfa pancın, tı keye ra ameyi.

3. Olumlu ve Olumsuz Cümleler: Ez hol a, ma hol i, ez hol niyo, ez nereheti nêkeno.

4. Basit Soru Yapıları: Kam, çı, çı ra, ça dı, kamca dı, nameyê tu çi yo, tı ça ra yi.

5. "Olmak" Fiilinin Kullanımı: Ez talebe ya, ez melım o, şıma wendekar i .

6. Sahiplik Yapıları: Nameyê mı ... o, kıtabê mı; kıtab, ê mı yo.

 

Sesletim

1.Temel Ünlü ve Ünsüz Sesler: Zazaca ünlülerin doğru telaffuzu: a, e, ê, ı, i, o, u; ünsüzlerin doğru söylenmesi: b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, p, q, r, s, ş, t, v, w, x, y, z

2. Farklı Seslerin Sesletimi ve Telaffuzu: ê, q, w, x; lêl, bırayê mı, qelem, qela, wer, ware, xela, xox.

3. Vurgu ve Tonlama: Basit cümlelerde soru, olumlu ve olumsuz ifadelerde tonlamayı ayırt edebilme

4. Tekrar ve Taklit Yoluyla Otomatikleştirme: Kısa diyalog ve sözlük örneklerinin doğru sesletimle tekrarı, basit cümle ve kelimelerin farklı bağlamlarda doğal telaffuzla kullanımı

5. Sesletim ve Yazım İlişkisi: Sözcükleri doğru okuyup yazarken, ses–harf eşleşmesini fark etme

Anahtar Kavramlar

Harfler, tanışma ifadeleri, sayı sistemi, sınıf kuralları

Öğrenme Kanıtları (Ölçme ve Değerlendirme)

Bu temada öğrenme çıktıları; çalışma kâğıtları, kısa yazma ve konuşma uygulamaları, kontrol listeleri, gözlem formları, kelime ilişkilendirme ve kümeleme etkinlikleri, performans görevi, öz / akran değerlendirme formları ile değerlendirilebilir.

Performans Görevi: Tanışma

Öğrenciler selamlaşma ve tanışma ifadelerini içeren soruları kâğıtlara yazabilir, bunları katlar ve bir kavanoza koyabilir. Sonra iki öğrenci rastgele kavanozdan bir kâğıdı alır, açar ve üzerindeki soruyu karşısındaki öğrenciye sorarak onun cevap vermesini bekleyebilir. Örneğin "Nameyê tu çıta yo?", "Tı ça ra yi?" gibi örnek soru cümleleri ile diyalog kurar, yazılı bir hâle getirip sunabilir.

Performans görevi; hedef sözcüklerin doğru ve bağlama uygun kullanımı, temel dil bilgisi yapılarını işlevsel biçimde kullanabilme, yazılı ve / veya sözlü anlatımın anlaşılırlığı, iletişim amacına uygun ifade kullanımı ile göreve katılım, çaba ve süreç içindeki ilerleme gibi ölçütleri içeren analitik / bütüncül dereceli puanlama anahtarı veya gözlem formu ile değerlendirilebilir

Temel Kabuller

Bu temada öğrencilerin günlük yaşamlarına ilişkin deneyimlerinden hareketle kendilerini ve ailelerini tanıtmaya yönelik temel durum ve kavramlara aşina oldukları kabul edilmektedir. Öğrenciler, bilgileri doğal olarak edinmiş olsalar da bu deneyimleri Zazaca daha ayrıntılı, sıralı ve bağlantılı bir biçimde ifade etme konusunda sınırlı dil yeterliğine sahip oldukları kabul edilmektedir.

Dil, bu temada öğrencilerin kendi yaşam ritimlerini ifade etmelerini sağlayan bir iletişim aracı olarak ele alınır. Öğrencilerin kişisel deneyimlerinden hareketle anlamlandırma oluşturabildikleri, günlük yaşamla Zazaca arasındaki bağlantıyı kurabildikleri ve sözlü– yazılı iletişimde etkin katılım sağlayabildikleri kabul edilmektedir.

Ön Değerlendirme Süreci

Öğrencilerin kendilerini tanıtma, çevrelerini tanıma ve okulunu tanıtmaya ilişkin mevcut bilgi ve deneyimlerini ortaya çıkarmak için alfabe, tanışma, sayıların yazılı olduğu görsel kartlar, kavram kartları kullanılarak ön öğrenmelerini pekiştirmeleri sağlanır ve temel ifadelerle ilişki kurmaları desteklenebilir.

Öğrencilerden "Adın nedir?", "Kaç yaşındasın?", "Nerelisin?'', "Kaçıncı sınıftasın?", "Kendini nasıl tanıtırsın?" gibi sorular yoluyla gönüllülük esasına dayalı bir şekilde kendilerini tanıtan kısa bilgiler vermeleri istenebilir. Bu süreçte öğrencilerin temel tanışma ifadelerini kullanma düzeyi, kendilerini ve yakın çevrelerini tanımlama becerisi ve bilgileri düzenli bir biçimde ifade edebilme kapasiteleri gözlemlenebilir. Gözlem sonucunda öğretmen, öğrencilerin hazır bulunuşluk seviyesini dikkate alarak etkinliklerin kapsamını, içerik yoğunluğunu ve ilerleme sürecini düzenleyebilir.

Köprü Kurma

Öğrencilerin bu temada öğrenecekleri ile ön öğrenmelerde Türkçe derslerinde edindikleri bilgilerin bağlantısı kurulabilir. "Okulum" teması kapsamında, selamlaşma, tanışma ve aile bireylerini tanıtma başlıkları ele alınırken öğrencilerin günlük yaşam deneyimleri ve sosyal etkileşim alışkanlıkları öğretim sürecine dâhil edilebilir. Öğrencilerin Türkçe olarak bildikleri selamlaşma kalıpları ve aileye ilişkin kavramsal bilgileri dikkate alınarak Zazacadaki temel ifadelerle kendilerini, çevrelerini ve okullarını tanıtmaları sağlanabilir.

Öğrenme-Öğretme Uygulamaları

ZAZ.5.1.D.

"Okulum" temasına yönelik dinleme / izleme–anlamlandırma süreci; öğrencilerin önceki bilgi ve deneyimlerini harekete geçirmek amacıyla alfabe, tanışma, sayılar ve sınıfımı yansıtan görseller üzerinden başlatılır. Görseller incelenerek "Alfabede hangi harfler var?", "Sınıfınızda neler bulunur?" gibi sorulara yönelik düşünceler oluşturulur ve öğrencilerin kendi sınıf yaşantılarından örnekler vermeleri sağlanır. Bu süreçte önceki bilgi ve deneyimlerin harekete geçirilmesi, görsellerdeki unsurlar ile yaşantılar arasında temel ilişkilerin fark edilmesi ve mevcut içerik hakkında tahminlerde bulunulması sağlanır (D3.1, SDB2.1).

Kısa bir ses kaydı, video veya diyalogdan kesitler sunularak içerikte yer alan alfabe, tanışma, sayılar ve sınıfım hakkında tahminlerde bulunulması sağlanır. Görsel ve işitsel ipuçları birlikte değerlendirilerek içerik hakkında çıkarımlar yapılır (SDB1.1, KB2.2). Tahminler sınıf ortamında paylaşılırken öğrencilerin birbirlerini dikkatle dinlemeleri, farklı görüşlere açık olmaları ve iletişim kurmaları desteklenir.

"Okulum" temasına uygun dinleme / izleme metni kesintisiz olarak sunulur. Bu metinde alfabe, tanışma, sayılar ve sınıfım ile ilgili ifadeler yer alır. Bu aşamada içeriğin genel anlamının kavranılması, konusunun algılanılması; temel unsurların, yönergelerin ve ayrıntıların tanınması beklenir. Böylece bütüncül içerikteki temel bileşenlerin fark edilmesi sağlanır.

Dinleme sonrasında tema; içerikte geçen alfabe, tanışma, sayılar ve sınıfım ile ilgili görseller, kartlar ve dijital materyaller aracılığıyla yeniden ele alınır. Bu unsurlar eşleştirme, işaretleme ve basit sınıflandırma etkinlikleriyle ayırt edilir; benzerlik ve farklılıklar belirlenir. Başlangıçta yapılan tahminler tekrar gözden geçirilir ve dinlenen içerikle karşılaştırılır; tahminlerin doğruluğu kontrol edilir ve gerekçelendirilir (SDB3.3, D3.4). İçerikte yer alan unsurların bütün içinde konumlandırılması ve temel sınıflandırmalar yapılması sağlanır. İçerikteki bilgiler tablo veya şemalar üzerinde yapılandırılarak yatay ve dikey ilişkiler görünür hâle getirilir (OB1, KB2.7).

Alfabe, tanışma, sayılar ve sınıfım ile ilgili kavramlar kategorilere ayrılır; alfabe-sesler, sayılar-ritmik sayma, sınıf-sınıf gereçleri üzerinden anlamlı bağlantılar kurulur. Dinlenen bilgiler öğrencilerin kendi yaşantılarıyla ilişkilendirilerek içerik içselleştirilir (KB2.8). Bu süreçte dikkatlerini içerik üzerinde yoğunlaştırmaları, öğrenmeye istekli katılım göstermeleri ve yeni duruma uyum sağlamaları desteklenir (SDB3.3).

Sürecin sonunda dinleme etkinliğine ilişkin gözlemlenen, anlaşılan ve düşünülen bilgiler bireysel olarak değerlendirilir ve sınıfla paylaşılır. Gönüllü öğrenciler söz alarak anladıklarını ifade ederken diğer öğrenciler onları dikkatle dinler. Ardından ikili ve küçük grup çalışmalarıyla karşılıklı olarak bilgi, düşünce ve deneyimler paylaşılır; alfabe, tanışma, sayılar ve sınıfım ile ilgili basit ifadeler kullanılır.

ZAZ.5.1.O

"Okulum" temasına yönelik okuma–anlamlandırma süreci, öğrencilerin önceki bilgi ve deneyimlerini harekete geçirmek amacıyla alfabe, tanışma, sayılar ve sınıfım alt temalarını içeren kısa metinler ve görseller üzerinden başlatılır. Görseller ve metin parçaları incelenerek "Bu metin ne hakkında olabilir?", "Görsellerde hangi hayvanlar vardır?" "Alfabede hangi harfler bulunur?", "Sınıfınızda neler var?" gibi sorulara yönelik tahminlerde bulunulması sağlanır (D5.1, D10.3). Önceki bilgi ve deneyimlerin harekete geçirilmesi, alfabe, tanışma, sayılar ve sınıfım ile ilgili mevcut içerikle önceki bilgiler arasında temel ilişkilerin kurulması desteklenir. Bu süreçte öğrencilerin merak duygularının desteklenmesi, kendilerini ifade etmelerine yönelik farkındalık geliştirmeleri beklenir. Sunulan yazılı ve görsel ipuçları aracılığıyla içerik ile önceki bilgi ve deneyimler arasında bağ kurulması sağlanır ve metnin konusu hakkında basit tahminlerde bulunulur (E1.1, E2.1, E3.8, KB2.5).

Okuma içeriğine ait başlık, görseller ve anahtar ifadeler incelenir. Bu ipuçlarına dayanarak metnin konusu, metinde yer alabilecek alfabe, tanışma, sayılar ve sınıfım hakkında tahminlerde bulunulması sağlanır (OB1, E3.10). Öğrencilerin görsel ve yazılı ipuçlarından yararlanarak içeriği genel olarak algılamaları desteklenir (D1.3, OB2).

Metin sessiz olarak okunur. Okuma sürecinde içeriğin genel anlamının bütüncül olarak kavranması; metinde geçen alfabe harflerinin, tanışma ifadelerinin, sayıların ve sınıftaki eşyaların fark edilmesi beklenir (KB2.4). Ayrıca metin içerisindeki basit ve temel ayrıntıların belirlenmesi sağlanır. Böylece içeriğin konusu genel olarak algılanır ve temel bileşenler tanınır (E1.3, E1.4, SDB1.2).

Okuma sonrasında metinde yer alan alfabe, tanışma, sayılar ve sınıfım ile ilgili görseller ve bilgi kartlarıyla yeniden ele alınır. Bu unsurlar eşleştirme ve işaretleme etkinlikleriyle tanınır ve ayırt edilir; "Tanışmak için ne söylersiniz?", "Nasıl selamlaşırsınız?" gibi sorular üzerinden içerik somutlaştırılır. Başlangıçta yapılan tahminler tekrar gözden geçirilir ve metinle karşılaştırılarak doğruluğu kontrol edilir; doğru ve yanlış tahminler gerekçeleriyle ifade edilir.

Metinde yer alan ögeler tablo, şema veya görsel düzenleyiciler aracılığıyla yapılandırılır. Alfabe, tanışma, sayılar ve sınıfım belirli bir düzen içinde yerleştirilerek bu unsurlar arasındaki bağlantılar açık biçimde ortaya konur (E1.6). Bu unsurlar basit kategoriler altında sınıflandırılır ve benzerlik–farklılıklar üzerinden karşılaştırmalar yapılır. Ayrıca ögeler arasındaki yatay ve dikey ilişkilerin fark edilmesi sağlanır (OB4).

Alfabedeki harfler, tanışma ifadeleri, ritmik sayma, sınıf için kurallar gibi unsurlar arasındaki bağlantılar ele alınır. "Alfabede hangi harfler var?", "Biriyle nasıl tanışırsınız?" gibi sorular üzerinden ilişkiler kurulması sağlanır (D9.3). Bu süreçte anlamlı bağlantılar kurulması ve metnin derinlemesine incelenmesi desteklenir. Metinden hareketle basit çıkarımlar yapılır ve elde edilen bilgiler öğrencilerin kendi sınıf ortamlarıyla ilişkilendirilerek ifade edilir böylece içerik içselleştirilir.

Sürecin sonunda okuma ve anlamlandırma sürecine ilişkin gözden geçirilen bilgi, deneyim, düşünce ve duygular bireysel olarak ifade edilir. Gönüllü öğrenciler söz alarak anladıklarını ifade ederken diğer öğrenciler onları dikkatle dinler (D20.2). Ardından ikili ve küçük grup çalışmalarıyla karşılıklı paylaşımlar gerçekleştirilir; alfabe, tanışma, sayılar ve sınıfım ile ilgili yönergeler ifade edilir. Bu süreçte iletişim kurulması, iş birliği yapılması ve karşılıklı etkileşim içinde bulunulması beklenir (SDB2.3, SDB1.2, OB6).

ZAZ.5.1.K

"Okulum" temasına yönelik konuşma–anlatma süreci; öğrencilerin önceki bilgi ve deneyimlerini harekete geçirmek amacıyla alfabe, tanışma, sayılar ve sınıfım veya beğeniye ilişkin görseller ve kısa ifadeler üzerinden başlatılır (E1.1, E2.3). Öğrencilerin alfabe, tanışma, sayılar ve sınıfıma ilişkin yaşantılarını hatırlamaları, nesneleri adlandırmaları, bulundukları yerleri ifade etmeleri ve basit yönergeleri fark etmeleri sağlanır. Bu süreçte önceki bilgi ve deneyimlerin etkin hâle getirilmesi ve mevcut içerikle ilişkilendirilmesi hedeflenir (E2.5, D12.1, OB4).

Alfabe tanışma, sayılar ve sınıfım ile ilgili beğeni ifadeleri içeren kısa konuşma örnekleri, "Alfabede 31 harf vardır.", "Biriyle yeni tanıştığımızda adın nedir diye sorarız." gibi örnek cümleler sunulur. Öğrencilerin bu örnekleri dinlemeleri, tekrar etmeleri ve doğru sesletimle taklit etmeleri sağlanır. Böylece model ifadelere aşinalık kazanmaları ve sözlü üretime hazırlık yapmaları desteklenir (D15.1, OB5, E3.2).

Öğrencilerin model konuşmaları taklit ederek benzer ifadeler üretmeleri sağlanır. Öğrenciler "Merhaba.", "Benim adım Mirza." gibi ifadeleri tekrar ederken "Ben 11 yaşındayım.", "Ben okulumu çok severim." gibi yönergeleri de kullanır ve bu ifadeleri kendi sınıf ortamlarına göre değiştirerek yeniden kurar (E3.5). Böylece taklit yoluyla yeni içerik oluşturulması ve bu içeriklerin bağlama uygun biçimde düzenlenmesi sağlanır (D10.3).

Öğrencilerin öğrendikleri dil yapılarını kullanarak yeni ve özgün ifadeler oluşturmaları sağlanır. Öğrencilerden alfabe, tanışma, sayılar ve sınıfım ile ilgili beğenilerini ifade eden cümleler kurmaları beklenir (D14.1). Kurulan ifadelerin açık, anlaşılır ve doğru biçimde iletilmesi teşvik edilir. Bu süreçte uygun sözcüklerin seçilmesi, ifadelerin geliştirilmesi ve farklı örneklerle karşılaştırılması desteklenir. Ayrıca öğrencilerin birbirlerine sorular yönelterek ifadelerini genişletmeleri ve sözlü etkileşim içinde kullanmaları sağlanır. Öğrencilerin hazırlıksız konuşma durumlarında bağlama uygun ifadeleri hızlı ve doğru biçimde seçerek kullanmaları ve hazırlıklı konuşma durumlarında belirledikleri içerikleri düzenleyerek doğal ve anlaşılır biçimde sunmaları desteklenir (KB2.10).

İkili çalışmalar gerçekleştirilir. Öğrencilerden biri sınıf ortamını tanımlar ve basit cümleler kurar, diğeri dinler, sorular sorar ve gerektiğinde karşılaştırmalar yapar. Roller değiştirilerek sürecin sürdürülmesi sağlanır (E1.4, SDB2.3). Bu süreçte öğrenilen yapıların farklı bağlamlarda kullanılması, yeniden düzenlenmesi ve sözlü iletişim yoluyla paylaşılması desteklenir.

Küçük grup çalışmaları yapılır. Öğrenciler grup içinde alfabe, tanışma, sayılar ve sınıfım ile ilgili ifadeleri birlikte belirler, bu unsurları sınıflandırır ve ortak bir sözlü sunum hazırlar. Böylece sınıflandırma ve yapılandırma becerilerinin geliştirilmesi sağlanır (OB4, KB2.3, KB2.7).

Sürecin sonunda öğrencilerin konuşma etkinliklerine ilişkin düşünce, duygu ve deneyimlerini değerlendirmeleri sağlanır. Öğrencilerden hangi ifadeleri doğru kullandıklarını, hangi noktalarda zorlandıklarını ve kendilerini nasıl geliştirebileceklerini ifade etmeleri beklenir. Bu süreçte yapılan çalışmaların yorumlanması ve anlamlandırılması desteklenir (KB2.12).

Öğrenciler bu değerlendirmelerini sınıf ortamında paylaşır ve arkadaşlarının görüşlerini dinler. İkili ve grup içi paylaşımlar yoluyla karşılıklı geri bildirim verilmesi ve öğrenmenin pekiştirilmesi sağlanır. Bu süreçte öğrencilerin sorumluluk almaları, duyarlı davranmaları ve iletişim kurmaları desteklenir.

ZAZ.5.1.Y

"Okulum" temasına yönelik yazma–anlatma süreci; öğrencilerin önceki bilgi ve deneyimlerini harekete geçirmek amacıyla alfabe, tanışma, sayılar ve sınıfım alt temalarına ilişkin görseller ve kısa ifadeler üzerinden başlatılır (E3.2, D16.3, E3.3, SDB1.3). Öğrencilerin bu görselleri incelemeleri; tanışma, sayılar, sınıf ortamına ilişkin bildikleri sözcükleri hatırlamaları; bunlarla ilgili yönergeleri fark etmeleri ve bu bilgileri basit şekilde yazılı olarak ifade etmeleri sağlanır. Ayrıca verilen yazma görevinin ne olduğu, ne yazılacağı ve nasıl yazılacağının genel olarak anlaşılması desteklenir (SDB2.3, KB2.11, D3.3, D9.2).

alfabe, tanışma, sayılar ve sınıfım ile beğeni bildiren ifadeler içeren kısa yazılı model metinler sunulur. Bu metinlerin incelenmesi, yapı ve ifade biçimlerinin fark edilmesi ve model alınarak benzer ifadelerin yeniden yazılması sağlanır (OB5). Böylece modelden yararlanarak yazılı üretime geçiş desteklenir (KB2.14).

Model metinler temel alınarak yazılı içerik oluşturulması sağlanır. "Sınıfımdaki eşyaların isimlerini biliyorum.", "Masamda iki kitap var." gibi ifadelerin yanı sıra "Biriyle vedalaşırken hoşça kal derim.", "Sınıfımdaki arkadaşlarımı seviyorum." gibi ifadeler de kullanılarak cümleler yazılır ve bu ifadeler uygun biçimde düzenlenir (E1.3, E1.4, E1.5). Böylece yazma içeriğinin oluşturulması ve geliştirilmesi sağlanır.

Yazma görevinin yapılandırılması sağlanır. Alfabe, tanışma, sayılar ve sınıfım ve ifadeleri içeren kısa metinler yazılması beklenir (D8.1). Yazma sürecinde uygun materyallerin seçilmesi (defter, çalışma kâğıdı vb.), uygun sözcüklerin ve dil yapılarının kullanılması, noktalama işaretlerine dikkat edilmesi ve basit mesajların açık, anlaşılır biçimde ifade edilmesi desteklenir (E3.3). Ayrıca öğrencilerin hazırlıklı yazma durumlarında içeriklerini planlayarak düzenlemeleri, hazırlıksız yazma durumlarında bağlama uygun ifadeleri hızlı ve doğru biçimde seçerek kullanmaları sağlanır.

Yazılan metinlerin geliştirilmesi sağlanır. Yazılar yeniden okunarak benzer ve farklı yönler karşılaştırılır, sınıf eşyaları ile ifadeler kategorilere ayrılıp gerekli düzenlemeler yapılır. Yazılı içeriklerin farklı bağlamlarda yeniden düzenlenmesi sağlanır. Yazılan ifadeler değiştirilerek metinler genişletilir (E3.5, OB1). Bu süreçte yazılı bilgilerin yeniden yapılandırılması ve paylaşılması desteklenir. Öğrencilerin yazdıkları metinleri arkadaşlarıyla paylaşmaları ve yazılı iletişim kurmaları sağlanır.

Küçük grup çalışmaları yapılır. Grup içinde yazılan metinler paylaşılır, birlikte gözden geçirilir ve ortak metinler oluşturulur.

Sürecin sonunda yazma süreci ve ürünlerine ilişkin değerlendirme yapılır. Yazılan metinler gözden geçirilerek güçlü yönler ve geliştirilmesi gereken noktalar belirlenir (E2.2). Ardından bu değerlendirmeler sınıf ortamında paylaşılır ve karşılıklı geri bildirimlerde bulunulur.

Öğrenci bu tema kapsamında hazırlayacağı performans görevi ile ilgili; selamlaşma ve tanışma ifadelerini içeren soruları kâğıtlara yazabilir, bunları katlayabilir ve bir kavanoza koyabilir. Sonra iki öğrenci rastgele kavanozdan bir kâğıdı alır ve üzerindeki soruyu karşısındaki öğrenciye sorarak onun cevap vermesini bekleyebilir. Örneğin "Nameyê tu çıta yo?", "Tı ça ra yi?" gibi örnek soru cümleleri ile diyalog kurabilir, yazılı bir hâle getirip sunabilir. Bu performans görevi; hedef sözcüklerin doğru ve bağlama uygun kullanımı, temel dil bilgisi yapılarını işlevsel biçimde kullanabilme, yazılı ve / veya sözlü anlatımın anlaşılırlığı, iletişim amacına uygun ifade kullanımı ile göreve katılım, çaba ve süreç içindeki ilerleme gibi ölçütleri içeren analitik / bütüncül dereceli puanlama anahtarı veya gözlem formu ile değerlendirilebilir.

ZAZ.5.1.DBS

"Okulum" temasına yönelik dil bilgisi seçme–kullanma süreci; alfabe ve tanışma, sayılar ve sınıfa ait görsellerin ve kısa diyalogların sunulmasıyla başlatılır. Öğrenciler görselleri inceler, duydukları ifadeleri takip eder ve sınıfça tekrar eder. "Merhaba, benim adım Ayşe.", "Bu tahtadır." gibi cümleler birlikte söylenerek içerikle ilk aşinalık oluşturulur. Bu süreçte dil yapılarının kuralları açıklanmadan doğal ve bağlam içinde fark edilmesi sağlanır (KB1, KB2.3).

Alfabe ve tanışma, sayılar ve sınıfı içeren görseller üzerinden eşleştirme etkinliği yapılır. Öğrenciler dinledikleri cümleleri doğru görsellerle eşleştirir, ilgili kavramları işaretler ve hangi ifadenin hangi görsele ait olduğunu sözlü olarak belirtir (KB2.9). Bu etkinlik sayesinde hedef dil parçaları, kuralları bilinmeden fark edilerek ayırt edilir (OB4).

Kısa canlandırmalar veya video kesitleri izlenir. Öğrenciler, izledikleri içerikte sınıf araç gerecinin nerede olduğunu ve ritmik saymanın nasıl yapıldığını anlatan cümleleri ve basit ifadeleri ("Ben okulumu severim.", "Arkadaşlarımla bahçede oynarım.") tespit edip bu ifadeleri tekrar ederler. Sınıf içine getirilen gerçek nesnelerle ilişki kurularak anlam güçlendirilir (D4.1, KB2.6).

Aynı yapıya sahip cümleler grup hâlinde tekrar edilir. Öğrenciler sırayla cümleleri sesli olarak söyler, arkadaşlarının tekrarlarını dinler ve birlikte tekrar ederek işitsel farkındalık geliştirir. Bu süreçte benzer dil yapılarının fark edilmesi sağlanır.

Farklı kelime, ifade, cümle ve yönergeler kullanılarak yeni örnekler oluşturulur. "Sınıfımız büyüktür.", "Arkadaşlarımı severim." gibi cümlelerin yanı sıra "Bugün çok iyiyim.", "Bugün hiç iyi değilim." gibi ifadeler de kullanılarak aynı dil yapıları farklı bağlamlarda tekrar edilir. Böylece hedef dil parçaları kuralları düşünülmeden otomatik biçimde pekiştirilir. Sınıf içinde hareketli bir etkinlik yapılır. Öğrenciler dolaşarak gördükleri sınıf eşyalarını ve özelliklerini ifade eden cümleler kurar. "Tahta beyazdır.", "Pencere büyüktür." gibi ifadeler gerçek ortamla ilişkilendirilerek kısa, doğal ve anlamlı biçimde tekrar edilir (SDB2.1).

Beden diliyle canlandırma etkinliği uygulanır. Öğrenciler, canlandırma ve taklitler aracılığıyla düşüncelerini desteklerler. Böylece dil yapıları kuralları bilinmeden fiziksel olarak da içselleştirilir (E2.5, SDB2.2).

Konuşma ve hareketin birlikte kullanıldığı oyunlaştırılmış etkinlikler yapılır. Öğrenciler hem cümle kurar hem de aynı anda nesneleri gösterir. Bu süreçte hedef dil parçaları eş zamanlı olarak tekrar edilir ve canlandırılır (SDB3.1).

İkili ve grup çalışmalarıyla süreç tamamlanır. Öğrenciler birbirlerine selamlaşmayı ve tanışmayı anlatır; ritmik sayma, sınıf kuralları, alfabe harflerini ifade eder ve karşılıklı sorular sorarak iletişim kurar. Bu süreçte öğrenciler öğrendikleri dil yapılarını, kuralları düşünmeden seçerek farklı durumlarda kullanır ve iletişim kurarken tabii biçimde kullanıma sokar.

ZAZ.5.1.SÖS

"Okulum" temasına yönelik sözcük seçme–kullanma süreci; alfabe ve tanışma, sayılar, sınıfım ve beğeniye ilişkin hedef sözcüklerin yer aldığı görsellerin ve kısa diyalogların sunulmasıyla başlatılır (E1.4, SDB1.1). Öğrenciler bu içerikleri dinler ve izler, hedef sözcükleri bütünsel olarak duyar ve görür (KB2.18).

Sınıfça tekrar etkinliği yapılır. Hedef sözcükler sesli olarak tekrar edilir; "ben", "siz", "kim", "nerede", "nedir" gibi sözcükler doğru sesletimle söylenir. Bu süreçte sözcüklerin doğal kullanımına aşinalık kazandırılır (KB2.18).

Görseller üzerinden sözcüklerin kullanımı üzerine çalışmalar yapılır. "Bu nedir?", "Bu kim?" gibi sorulara hedef sözcüklerle cevap verilmesi sağlanır. Böylece sözcüklerin kullanım bağlamı algılanır. Sözcüklerin anlamlarını zihinde yapılandırmaya yönelik eşleştirme ve sınıflandırma etkinlikleri uygulanır. Alfabe ve tanışma, sayılar ve sınıf için doğru sözcüklerle eşleştirilir, benzer özelliklerine göre gruplandırılır ve sözcükler arasında kavramsal ilişkiler kurulur (D18.3).

Hedef sözcüklerin anlamlarını pekiştirmek amacıyla tekrar ve kullanım çalışmaları yapılır. Aynı sözcükler farklı örnekler içinde kullanılır; eşyalar gösterilerek adlandırılır ve "tahta", "silgi" gibi sözcükler çeşitli durumlarda tekrar edilir. Böylece sözcüklerin anlamları bağlam içinde algılanır (E3.5).

Sınıf içinde hareketli etkinlikler uygulanır. Öğrenciler sınıfta dolaşarak etrafa resimleri asılmış alfabe harflerini, sınıf gereçlerini adlandırır, ritmik saymayı yapar ve ifade içeren sözcükleri kullanır. Sözcüklerin gerçek yaşamla ilişkilendirilmesi ve kendiliğinden, doğal ve tabii bir biçimde kullanılması sağlanır (OB1, KB2.11).

İkili ve grup çalışmalarıyla süreç tamamlanır. Öğrenciler birbirlerine sorular sorar, alfabeyi tanır, biriyle tanışır, sınıf için eşyaları gösterir ve hedef sözcükleri iletişim kurarken kendiliğinden, gerçek ve doğal biçimde kullanır. Bu süreçte sözcüklerin farklı bağlamlarda etkili biçimde kullanıma sokulması desteklenir.

ZAZ.5.1.SES

"Okulum" temasına yönelik sesletim seçme–kullanma süreci; sınıfa alfabe harfleri, tanışma kartları, sayılar, sınıfı yansıtan görsellerin getirilmesiyle başlatılır. Görseller incelenirken kısa diyaloglar dinletilir (E2.3). Dinleme sırasında duyulan sözcüklere dikkat edilmesi ve özellikle tekrar eden seslerin fark edilmesi sağlanır. Dinleme sonrasında duyulan sözcükler sınıfça tekrar edilir ve hangi seslerin duyulduğu belirlenir (SDB2.2, OB4).

Sınıfça tekrar etkinliği yapılır. Sözcükler önce toplu ardından bireysel olarak tekrar edilir. "Merhaba", "tahta", "sıra", "onlar" gibi sözcükler doğru sesletimle ifade edilir ve işitsel doğruluk pekiştirilir.

Farklı cümlelerin yer aldığı dinleme etkinliği uygulanır. Aynı sesleri içeren sözcükler farklı cümleler içinde dinlenir. Dinleme sonrasında duyulan sözcükler ve tekrar eden sesler belirlenir. Benzer sesler karşılaştırılır ve aralarındaki farklar ortaya konur.

Sınıf içinde uygulama etkinliği yapılır. Sınıfa getirilen görseller gösterilerek doğru sesletimle adlandırılır (E1.3, E1.4). Öğrenciler gördükleri nesneleri kendiliğinden seçerek doğru ve doğal biçimde ifade eder; yanlış sesletimler fark edilerek doğru biçimi tekrar edilir. Bu süreçte öğrencilerin sesleri gerçek ve tabii bir biçimde kullanmaları desteklenir.

Ses gruplama etkinliği uygulanır. Benzer sesleri içeren sözcükler bir araya getirilir ve farklı sesler ayırt edilerek gruplandırılır. Bu süreçte öğrencilerin ses farkındalıkları güçlendirilir.

İkili ve grup çalışmaları yapılır. Öğrenciler birbirlerine alfabe ve tanışma, sayılar, sınıfımla ilgili kullanabilecekleri ifadeleri (alfabe harfleri, sınıf kuralları vb.) doğru sesletimle ifade eder (E3.10). Öğrencilerin hedef sesleri iletişim sırasında kendiliğinden, doğru, gerçek ve tabii bir biçimde kullanmaları sağlanır. Etkinlik sonunda yapılan konuşmalar değerlendirilir ve sesletim doğruluğu üzerine geri bildirim verilir (KB2.10).

Zenginleştirme

Öğrenciler sınıftaki kalemleri, kitapları, defterleri, sıraları sayarak küçük bir "Sınıf Sayım Tablosu" hazırlayabilir. Örneğin bir grup sınıftaki kitapları, başka bir grup kalemleri, başka bir grup sıra ve masaları sayabilir; sonuçları sınıf panosuna yazabilir veya sayı kartlarıyla gösterebilir. Öğrenciler, "Sınıfımda kaç kitap var?", "Sıramda kaç kalem var?", "Kaç arkadaşım var?" gibi basit soru-cevap çalışmaları yaparak sayı bilgisini iletişim içinde kullanabilir.

Öğrenci sınıf krokisi üzerinde tahta, kapı, pencere, sıra, masa, kitaplık, öğretmen masasını gösterebilir. Öğrenciler bu krokiden hareketle sınıfını kısa ifadelerle tanıtabilir. Örneğin "Bu tahta.", "Bu masa.", "Burada kitap var." gibi basit ve görsel destekli anlatımlar yapabilir. Böylece öğrenci sınıf eşyalarını hem tanır hem de onları anlamlı bir bağlam içinde kullanabilir.

Öğrencilerin ev halkıyla veya arkadaşlarıyla selamlaşma, tanışma ve vedalaşma içerikli Zazaca röportajlar yapmaları sağlanabilir. Öğrenciler yaptıkları röportajları kaydedebilir ve sınıfta etkileşimli tahta aracılığıyla sunabilirler.

Destekleme

Öğretmen harfi gösterebilir, sesi yavaşça söyleyebilir, öğrenciler önce dinleyebilir, sonra tekrar edebilirler. Tanışma kalıplarında öğrenci önce selamlaşma görselini doğru seçebilir, sonra öğretmenin söylediği kalıp cümleyi tekrar edebilir, daha sonra kendi adını model cümledeki boşluğa yerleştirebilir. Örneğin öğrenci önce "selamlaşma" kartını gösterebilir, ardından öğretmenin modelini tekrar edebilir ve son aşamada adını söylemeyi deneyebilir.

Öğrenci önce sayı kartında hangi nesnenin olduğunu ve kaç adet bulunduğunu görebilir, ardından kendi kalemlerini, kitaplarını ve defterlerini sayabilir.

Daha sonra sayı kartı ile nesne miktarını eşleştirebilir. Örneğin iki kalem gösterildiğinde "2" yazan kartı seçebilir; üç defter gösterildiğinde uygun sayı kartını bulabilir. Son olarak kısa biçimde nesne miktarını söyleyebilir. Öğretmen kalem, kitap, defter, sıra, masa, tahta, kapı, pencere gibi sınıf eşyalarını tek tek gösterebilir; öğrenciler önce kartlardaki nesneyi işaret edebilir, sonra görseli ilgili kartla eşleştirebilir, ardından kelimeyi tekrar edebilir.Kelimeyi hatırlamakta desteğe ihtiyaç duyan öğrenciler için sınıf panosunda görsel-kelime eşleştirmeleri bulundurulabilir. Böylece öğrenci, ihtiyaç duyduğunda panodan yararlanarak doğru kelimeye ulaşabilir.

Öğrenci; aile bireyleri, bakımını üstlenen kişiler veya uygun gördüğü yakın çevresinden bir kişiyle örnek bir tanışma çalışması yapabilir ve onlardan kendini tanıtmalarını isteyebilir. Yazmada desteğe ihtiyaç duyan öğrenciler için boşluk doldurma, iz üzerinden yazma, model cümleyi tamamlama ve görsel altına kelime yazma etkinlikleri verilebilir.

 

Güncelleme tarihi: 23.09.2026