1. Tema: Hayat Hikâyem

LAZ.7.1.D.

"Hayat Hikâyem" temasına yönelik dinleme / izleme-anlamlandırma süreci, öğrencilerin kendileri, aileleri, geçmiş yaşantıları ve örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerine ilişkin önceki deneyimlerini harekete geçirmek amacıyla aile yaşamı, çocukluk yılları, okul hayatı, ilgi alanları, meslekler ve Laz kültürüne katkı sağlamış aydın ve sanatçıların yaşam öykülerini yansıtan görseller üzerinden başlatılır (E1.1, E1.5, KB2.2). Aile bireyleriyle geçirilen zamanlar, çocukluk anıları, okul yaşamı, ilgi alanları, meslek yaşamı, kültürel üretim ve başarı hikâyeleri gibi durumları içeren görseller incelenerek "Kimleri görüyorsunuz?", "Bu kişiler hayatlarının hangi döneminde olabilir?", "Nerede doğmuş olabilir?", "Nasıl bir çocukluk geçirmiş olabilir?", "Neler yapmayı seviyor olabilir?", "Bu kişinin hayat hikâyesi nasıl başlamış olabilir?", "Sen kendi hayat hikâyeni nasıl anlatırsın?" gibi sorulara yönelik düşünceler oluşturulur (E3.8,OB4). Öğrenciler, kendi yaşam deneyimlerinden ve aile yaşantılarından örnekler vererek görsellerdeki unsurlar ile kendi deneyimleri arasında temel ilişkiler kurar ve dinleyecekleri / izleyecekleri içerik hakkında tahminlerde bulunur (SDB1.1,SDB2.1, KB2.8).

Kısa bir ses kaydı, video ya da bireysel yaşam öyküsü, aile tanıtımı ve örnek şahsiyetlerin biyografik anlatımlarından kesitler sunularak öğrencilerin görsel ve işitsel ipuçlarına dayanarak içerik hakkında tahminlerini geliştirmeleri sağlanır (E2.1, KB2.8). Öğrenciler, içerikte kimlerin anlatıldığını, hangi yaşam dönemlerinden söz edildiğini, aile bireylerinin nasıl tanıtıldığını, kişilerin çocukluk yıllarını, ilgi alanlarını, eğitim süreçlerini, mesleklerini ve başarılarını nasıl ifade ettiklerini öngörmeye çalışır (SDB2.1, SDB2.3,D5.1, D14.3).

"Hayat Hikâyem" temasına uygun dinleme / izleme metni kesintisiz olarak sunulur. Bu metinde kendini biyografik bilgilerle tanıtma, doğum yeri ve büyüdüğü çevreyi ifade etme, aile bireylerini tanıtma, çocukluk yıllarından bahsetme, ilgi alanlarını belirtme, kronolojik sıra bildirme ve örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerine ilişkin temel ifadeler ("Ben … yılında doğdum.", "Ben …’da büyüdüm.", "Benim … kardeşim var.", "Çocukken … yapardım.", "Önce …, sonra …, daha sonra …", "… ünlü bir sanatçıdır." vb.) yer alır (OB1). Bu aşamada öğrenciler dinledikleri / izledikleri içeriğin konusunu genel olarak algılar, içerikte geçen temel biyografik ifadeleri, kişi, yer ve zaman bilgilerini, aile ilişkilerini ve yaşam öyküsüne ilişkin basit ayrıntıları ayırt eder ve tanımlar (SDB1.2, D16.3, KB2.2, KB2.6).

Dinleme / izleme sonrasında içerikte geçen kişi adları, aile bireyleri, doğum yerleri, çocukluk yılları, okul yaşamı, ilgi alanları, meslekler ve başarılara ilişkin ifadeler görseller, kartlar ve dijital materyaller aracılığıyla yeniden ele alınır. Öğrenciler başlangıçta yaptıkları tahminleri gözden geçirir, dinledikleri içerikle karşılaştırır ve tahminlerinin doğruluğunu kontrol eder. İçerikte yer alan ifadeler öğrenciler tarafından kullanım amaçlarına göre sınıflandırılır (KB2.7, OB1, OB4, D16.3).

Öğrenciler, sınıf içindeki arkadaşlarının doğum yerleri, aile yapıları, ilgi alanları ya da çocukluk deneyimleri hakkında bilgi toplamak amacıyla basit bilgi toplama çalışmaları yapar; örneğin "Kim …’da doğdu?", "Kim çocukken müzikle ilgileniyordu?", "Kim ailesiyle farklı bir yerde büyüdü?", "Kim spor yapmayı seviyor?" gibi sorularla elde ettikleri bilgileri tablo veya işaretleme çizelgeleri üzerinde gösterir (KB2.6, KB2.14, D4.2). Elde edilen veriler üzerinden ortak özellikler ve farklılıklar belirlenir ve basit yorumlar yapılır (OB1, SDB2.2).

Öğrenciler aynı zamanda yaşam öyküsünün sıralı yapısını fark ederek doğum, çocukluk, okul yılları, ilgi alanları, mesleki gelişim ve başarı aşamaları arasındaki ilişkileri tanır (KB2.7,E3.7). Sonrasında içerikteki bilgiler tablo, şema ve görsel düzenleyiciler üzerinde yapılandırılarak unsurlar arasındaki ilişkiler görünür hâle getirilir ve bütün içinde anlamlandırılır (OB1, OB4). Bu süreçte öğrenciler Laz kültürüne katkı sağlamış aydın, sanatçı ve kültür taşıyıcılarının yaşam öyküleri üzerinden toplumsal aidiyete yönelik farkındalık geliştirir (OB5, D19.1, D19.2).

Öğrenciler dinledikleri / izledikleri içeriği kendi yaşamlarıyla ilişkilendirerek bireysel olarak anlamlandırır (E1.4, E1.5, KB2.3, KB2.8). Öğrenciler "Ben … yılında doğdum.", "Ben …’da büyüdüm.", "Çocukken … yapardım.", "Ben … ile ilgileniyorum." gibi ifadelerle kendi yaşam öykülerini, ailelerini ve ilgi alanlarını ifade eder, dinledikleri içerikle kendi yaşamları arasında bağlantı kurar ve dinledikleri temel bilgileri kendi cümleleriyle yeniden ifade eder (SDB1.1, SDB3.1, D10.1).

Sürecin son aşamasında öğrenciler dinledikleri / izledikleri içerik hakkında bireysel olarak düşüncelerini ifade eder ve sınıfla paylaşır (E2.3). Gönüllü öğrenciler söz alarak kendi yaşam hikâyelerinden ya da etkilendikleri bir Laz aydını veya sanatçının yaşam öyküsünden kısa kesitler paylaşır; diğer öğrenciler onları dikkatle dinler (D16.3). Ardından grup çalışmalarıyla öğrenciler birbirlerine doğum yeri, aile bireyleri, çocukluk yılları, ilgi alanları ve örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerine ilişkin sorular sorar ve cevap verir (SDB2.1, SDB2.2, SDB2.3,D4.2).

LAZ.7.1.O.

 "Hayat Hikâyem" temasına yönelik okuma-anlamlandırma süreci, öğrencilerin kendileri, aileleri, geçmiş yaşantıları ve örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerine ilişkin önceki bilgi ve deneyimlerini harekete geçirmek amacıyla biyografik bilgiler, aile yaşamı, çocukluk yılları, ilgi alanları, okul yaşamı, meslekler ve örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerini içeren başlıklar, anahtar kelimeler ve destekleyici görseller üzerinden başlatılır (E1.1, E1.5, KB2.2). Öğrencilere "Benim Hayat Yolculuğum", "Çocukluk Yıllarım", "Ailem ve Ben", "Laz Kültürüne İz Bırakanlar" gibi başlıklar ile bu başlıkları yansıtan görseller birlikte sunulur ve öğrencilerden bu görseller ile başlıklar arasında ilişki kurmaları istenir (E3.8, OB4). Öğrenciler görsellerde yer alan ipuçlarını inceleyerek metnin konusu ve içeriği hakkında tahminlerde bulunur ve bu tahminlerini sınıfla paylaşır (SDB2.1, OB1,KB2.8).

Öğrenciler destekleyici görselleri ve başlıkları yeniden inceleyerek metnin içeriğine yönelik tahminlerini detaylandırır ve metinde kimlerin yer alabileceğini, kişilerin yaşamlarının hangi dönemlerinden söz edilebileceğini, aile bireylerinin nasıl tanıtılabileceğini, çocukluk yıllarının, ilgi alanlarının, okul yaşamının, mesleklerin ve başarıların nasıl ifade edilebileceğini öngörür (E1.5,E2.1, KB2.2). Öğrenciler bu tahminlerini gerekçeleriyle birlikte ifade eder. Ardından kendini biyografik bilgilerle tanıtma, aile bireylerinden bahsetme, geçmiş yaşantıları anlatma ve örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerini tanıtmaya yönelik kısa ve basit bir metin öğrencilere sunulur (OB1). Öğrenciler metni önce sessiz olarak bireysel şekilde okur ve ilk okumada metnin genel konusunu anlamaya odaklanır. Bu süreçte öğrencilerin kendilerine güvenerek metni anlamlandırmaya çalışmaları teşvik edilir ve gerekli durumlarda akranlarıyla kısa paylaşımlar yapmaları sağlanır (SDB2.1). Sonrasında öğrenciler metni ikinci kez okuyarak metinde geçen biyografik tanıtım ifadelerini, aile bireylerini, doğum yeri ve büyüdüğü çevreye ilişkin bilgileri, çocukluk yıllarını, ilgi alanlarını, okul yaşamını, meslekleri ve başarılara ilişkin ifadeleri işaretler veya altını çizer (D4.2, D5.1).

Okuma sürecinin devamında öğrenciler başlangıçta yaptıkları tahminleri metinle karşılaştırarak doğruluğunu kontrol eder. Metinde yer alan ifadeleri kullanım amaçlarına göre sınıflandırır; kendini tanıtma ifadeleri, aile bireylerini tanıtma ifadeleri, geçmiş yaşantıları anlatan ifadeler, kronolojik sıra bildiren ifadeler, ilgi alanları ve başarı bildiren ifadeler ile örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerine yönelik ifadeleri uygun başlıklar altında toplar (KB2.7, OB1, OB4,D16.3). Öğrenciler metindeki ifadeleri karşılaştırarak benzer ve farklı yönleri ortaya koyar; aynı anlamı taşıyan ya da farklı yaşam durumlarında kullanılan ifadeleri belirler ve bu ifadeler üzerinden karşılaştırmalar gerçekleştirir.

Öğrenciler metni daha ayrıntılı inceleyerek yaşam öyküsünün sıralı yapısını belirler; doğum, çocukluk, okul yılları, ilgi alanları, meslek yaşamı ve başarı aşamaları arasındaki ilişkileri açıkça ortaya koyar (KB2.7). Öğrenciler metindeki bilgileri tablo veya şema hâline getirerek düzenler; "kişi - yaşam dönemi - ilgi alanı - başarı" ilişkisini gösteren basit tablolar oluşturur ve bu yapı üzerinden metindeki ilişkileri görselleştirir (OB2, OB4). Ayrıca metinde verilen bilgilerden hareketle basit çıkarımlar yapar; örneğin bir kişinin nasıl bir çocukluk geçirdiği, hangi alanlara ilgi duyduğu, kültüre nasıl katkı sağladığı ya da hangi başarıları elde ettiği yorumlanır ve metinde açıkça verilmeyen bazı bilgiler tahmin edilir. Bununla birlikte öğrenciler sınıf içinde yapılan basit bilgi toplama çalışmalarıyla metindeki bilgileri kendi yaşamlarıyla karşılaştırır; "Kim farklı bir yerde doğdu?", "Kim çocukken müzikle ilgileniyordu?", "Kim ailesiyle farklı bir şehirde büyüdü?", "Kim spor yapmayı seviyor?" gibi sorulara cevap bulmak için bilgi toplar, bu bilgileri tablo hâline getirir ve basit yorumlar yapar (KB2.14, OB1, SDB2.2, D4.2).

Öğrenciler okudukları metni kendi yaşamlarıyla ilişkilendirerek bireysel olarak anlamlandırır. Öğrenciler metinden seçtikleri ifadeleri kendi yaşamlarına uyarlayarak yeniden ifade eder; "Ben … yılında doğdum.", "Ben …’da büyüdüm.", "Benim … kardeşim var.", "Çocukken … yapardım.", "Ben … ile ilgileniyorum." gibi cümlelerle kendi yaşam öykülerini, ailelerini ve ilgi alanlarını metinle ilişkilendirir (SDB3.1, D10.1, KB2.8).

Sürecin son aşamasında öğrenciler okudukları metin hakkında bireysel düşüncelerini ifade eder ve sınıfla paylaşır (E2.3). Gönüllü öğrenciler metnin içeriğini kendi cümleleriyle anlatırken diğer öğrenciler onları dikkatle dinler (D16.3). Ardından öğrenciler grup çalışmaları yaparak metinle ilgili sorular oluşturur, birbirlerine doğum yeri, aile bireyleri, çocukluk yılları, ilgi alanları ve örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerine ilişkin sorular sorar ve cevap verir (SDB2.1, SDB2.2, SDB2.3, D5.1).

LAZ.7.1.K.

"Hayat Hikâyem" temasına yönelik konuşma-anlatma süreci, öğrencilerin kendilerini biyografik bilgilerle tanıtma, aile bireylerinden bahsetme, geçmiş yaşantılarını anlatma, ilgi alanlarını ifade etme ve örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerine ilişkin temel bilgileri paylaşabildikleri deneyimlerini harekete geçirmek amacıyla sınıf içinde gerçekleştirilen kısa diyalog örnekleri ve canlandırmalar üzerinden başlatılır (E1.1, E1.5, E2.1). Öğrencilere "Kendini tanıtırken hangi bilgileri verirsin?", "Aileni nasıl tanıtırsın?", "Çocukluk yıllarından nasıl bahsedersin?", "İlgi alanlarını nasıl anlatırsın?", "Hayatında önemli bir anını nasıl paylaşırsın?" gibi sorular yöneltilir (E3.8). Öğrenciler bu sorular üzerinden kendi deneyimlerini paylaşır, kendileri ve aileleri hakkında nasıl bilgi verdiklerini hatırlar ve bu süreçte doğum yeri, büyüdüğü çevre, aile bireyleri, çocukluk yılları, ilgi alanları ve yaşam deneyimlerine ilişkin bilgilerin nasıl ifade edilebildiğini söyleyerek mevcut içerikle ilişkilendirir (SDB1.1, SDB2.1,SDB2.3,D2.1).

Kendini biyografik bilgilerle tanıtma, aile bireylerini tanıtma, geçmiş yaşantılardan bahsetme, ilgi alanlarını ifade etme ve yaşam öyküsüne ilişkin bilgi paylaşma ifadelerini içeren kısa diyaloglar model olarak sunulur (OB1). Öğrenciler bu diyalogları tekrar eder, birlikte söyler ve taklit ederek kullanılmaya başlanılan yapıları fark eder (SDB1.2, D16.3). Öğrenciler ifadeleri bireysel olarak ve grup hâlinde seslendirir, Lazcaya özgü sesleri fark ederek doğru telaffuzla söylemeye çalışır (KB2.2).

Öğrenciler model diyaloglardan hareketle kendini tanıtma, aile bireylerini tanıtma, geçmiş yaşantıları anlatma, ilgi alanlarını ifade etme ve örnek şahsiyetlerin ilişkin temel bilgiler paylaşma ifadelerini kullanarak kendi konuşmalarını oluşturur (SDB3.1, E2.3). Öğrenciler "Ben … yılında doğdum.", "Ben …’da büyüdüm.", "Benim … kardeşim var.", "Çocukken … yapardım.", "Ben … ile ilgileniyorum.", "Önce …, sonra …, daha sonra …" gibi yapıları kullanarak kendi yaşam öykülerini tanıtan kısa konuşmalar hazırlar; hazırladıkları konuşmaları tekrar eder, geliştirir ve daha akıcı hâle getirir (KB2.14, D10.1,D6.1). Öğrenciler oluşturdukları konuşmaları sınıf içinde sözlü olarak ifade eder ve konuşmalarını kendi yaşam deneyimlerine göre zenginleştirir (SDB1.2).

Konuşma sürecinde öğrenciler hazırlıklı ve hazırlıksız konuşma durumlarında öğrendikleri ifadeler kullanılarak iletişim kurulabildiğini deneyimler (E2.2, E2.3). Hazırlıklı konuşmalarda kendilerini tanıtır, aile bireylerinden bahseder, doğum yeri, çocukluk yılları, okul yaşamı, ilgi alanları ve yaşam deneyimlerine ilişkin bilgiler paylaşır. Hazırlıksız konuşmalarda ise arkadaşlar tarafından yöneltilen sorulara anlık ve bağlama uygun cevaplar verir; soru sorar, cevap verir ve konuşmayı sürdürür (SDB2.1, SDB2.3, D4.2, D5.1). Öğrenciler konuşmalarında uygun sözcükleri seçer, cümlelerini açık ve anlaşılır şekilde kurar ve mesajlarını net biçimde ifade eder (OB1, KB2.8). Öğrenciler birbirlerini dinleyerek iletişimi sürdürür, konuşma sırasına uyar ve sosyal etkileşim içinde öğrenir.

Öğrenciler öğrendikleri ifadeleri farklı durumlara uyarlayarak yeniden kullanır; bir arkadaşına çocukluk anısını anlatma, ailesini tanıtma, ilgi alanlarını paylaşma, sınıfta kendi yaşam hikâyesini anlatma veya Laz kültürüne katkı sağlamış bir aydın ya da sanatçının yaşam öyküsünü tanıtma gibi farklı durumları canlandırır ve bu durumlara uygun ifadeler kullanılarak konuşur (SDB3.1, E2.1, OB9). Öğrenciler konuşmalarını bağlama uygun şekilde yeniden düzenler, farklı kişilerle iletişim kurarken kullanılabilecek ifadeleri karşılaştırır ve uygun iletişim biçimlerini seçer (KB2.14, D4.5,D19.2, OB5).

Sürecin sonunda öğrenciler gerçekleştirdikleri konuşma etkinliklerini değerlendirir; kendilerini veya seçtikleri bir kişinin yaşam öyküsünü tanıtan kısa konuşmalar yapar, arkadaşlarının konuşmalarını dikkatle dinler ve birbirlerinin konuşmalarına yönelik görüşlerini ifade eder (D4.2, D5.1, D16.3). Öğrenciler birbirlerine geri bildirim verir, karşılıklı konuşmalar gerçekleştirir ve düşüncelerini paylaşır (SDB2.1, SDB2.2, SDB2.3, KB2.8).

Öğrencilerden kendi yaşam öykülerini temel alarak biyografik bilgilerini paylaştıkları bir çalışma hazırlamaları istenebilir. Bu kapsamda öğrencilerin ad, doğum yeri, aile bireyleri, çocukluk yılları, okul yaşamı, ilgi alanları ve günlük yaşamlarına ilişkin bilgileri içeren bir "Benim Hayat Yolculuğum" posteri ya da yaşam çizelgesi oluşturmaları beklenebilir. Öğrencilerin bu bilgileri ifade ederken kendini tanıtma, geçmiş yaşamına ilişkin bilgi verme, kronolojik sıra bildirme ve ilgi alanlarını ifade etmeye yönelik yapıları uygun şekilde kullanmaları beklenebilir. Ayrıca öğrencilerden ders sürecinde sunulan görsel, işitsel ve dijital içerikleri dinleyip ve izleyerek biyografik anlatımlarda kullanılan ifadeleri anlamlandırmaları, bu ifadeleri kendi yaşam deneyimleriyle ilişkilendirerek kendi cümleleriyle yeniden ifade etmeleri ve arkadaşlarıyla basit soru-cevap yapıları aracılığıyla iletişim kurmaları beklenebilir. Performans görevi sonunda öğrenciler hazırladıkları posterleri ya da yaşam çizelgelerini sınıf ortamında sözlü olarak sunabilir. Bu süreçte öğrencilerin kendilerini açık ve anlaşılır biçimde ifade etmeleri, kronolojik anlatım yapabilmeleri, doğru ve anlaşılır telaffuzla konuşmaları, arkadaşlarının sorularını anlayarak uygun cevaplar vermeleri ve iletişim sürecine aktif katılım göstermeleri beklenebilir. Bu performans görevi; kontrol listeleri, gözlem formları, dereceli puanlama anahtarları ile öz, akran ve grup değerlendirme formları kullanılarak değerlendirilebilir.

LAZ.7.1.Y.

 "Hayat Hikâyem" temasına yönelik yazma süreci, öğrencilerin kendilerini biyografik bilgilerle tanıtma, aile bireylerinden bahsetme, geçmiş yaşantılarını anlatma, ilgi alanlarını ifade etme ve örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerine ilişkin önceki bilgi ve deneyimlerini harekete geçirmek amacıyla başlatılır (E1.1, SDB1.1, OB1). Öğrencilere doğum yeri, büyüdüğü çevre, aile bireyleri, çocukluk yılları, okul yaşamı, ilgi alanları ve yaşam deneyimlerine ilişkin daha önce öğrenilen yapılar hatırlatılır ve "Benim Hayat Yolculuğum" yazma görevi tanıtılır. Öğrencilerden yazma görevinde ne yapılacağının anlaşılması istenebilir ve "Nerede doğdun?", "Nerede büyüdün?", "Ailende kimler var?", "Çocukken neler yapardın?", "Neler yapmayı seviyorsun?", "Hayatında unutamadığın bir anın var mı?" gibi örnek sorular üzerinden konuya hazırlık yaptırılır (KB2.8).

Öğrencilere kendini biyografik bilgilerle tanıtma, aile bireylerini tanıtma, geçmiş yaşantılardan bahsetme, ilgi alanlarını ifade etme ve yaşam öyküsünü kronolojik sıraya göre anlatmaya yönelik kısa ve basit yazılı model metinler sunulur (OB1). Öğrenciler bu metinleri inceleyerek yapı ve içerik hakkında farkındalık kazanır (KB2.2). "Ben … yılında doğdum.", "Ben …’da büyüdüm.", "Benim … kardeşim var.", "Çocukken … yapardım.", "Ben … ile ilgileniyorum.", "Önce …, sonra …, daha sonra …" gibi model metinler öğrenciler tarafından okunarak incelenir, ardından kopyalanarak yeniden yazılır (SDB1.2, D16.3).

Öğrenciler model metinlerden hareketle kendi yazılarını oluşturmaya yönlendirilebilir. "Cümlemi Tamamlıyorum" etkinliği kapsamında öğrencilere eksik bırakılmış ifadeler verilebilir ("Ben … yılında doğdum.", "Ben …’da büyüdüm.", "Benim … kardeşim var.", "Çocukken … yapardım.", "Ben … ile ilgileniyorum.") ve bu cümlelerin kendilerine göre tamamlanması istenir. Daha sonra öğrenciler bu cümleleri bir araya getirerek kendi yaşam öykülerini anlatan kısa bir metin oluşturur (E1.5, E2.3, SDB1.2). Bu süreçte öğrenciler modeli kullanarak yeni içerik düzenler, kişisel bilgilerini yapılandırır ve yazılı üretim gerçekleştirir (KB2.8, D10.1).

Öğrenciler "Benim Hayat Yolculuğum" etkinliği kapsamında doğum yeri, aile bireyleri, çocukluk yılları, okul yaşamı, ilgi alanları ve yaşam deneyimlerini içeren kısa bir biyografik metin yazar (KB2.2, OB1). Öğrenciler yazarken uygun kelimeleri seçmeye, basit cümle yapıları kurmaya, bilgileri kronolojik sırayla düzenlemeye ve mesajlarını açık ve anlaşılır şekilde ifade etmeye dikkat eder (KB2.7, D10.1). Yazılarında hangi bilgiyi önce, hangisinin sonra verilebileceğini planlar; benzer ve farklı yaşam deneyimleri karşılaştırılarak anlamlı bir bütün oluşturur (KB2.14).

Öğrenciler yazdıkları metinler üzerinde yeniden düzenleme çalışmaları yapar. "Metnimi Geliştiriyorum" etkinliği kapsamında öğrenciler yazdıkları metni gözden geçirir, eksik ya da hatalı kısımları düzeltir, ifadelerini daha açık ve anlaşılır hâle getirir (SDB2.1). Ardından öğrenciler yazılarını sınıf içinde paylaşır ve "Hayat Hikâyeleri Panosu" etkinliği ile yazılar görsellerle birlikte sergiler (OB4, OB5).

Sürecin son aşamasında öğrenciler yazma süreçlerini değerlendirir. "Kendimi Değerlendiriyorum" etkinliği kapsamında öğrenciler yazarken nelerin doğru yapılabildiğini, hangi bilgilerin açık şekilde ifade edilebildiğini ve hangi alanlarda gelişilmesi gerektiğini ifade eder (KB2.17). Ayrıca "Arkadaşımın Yazısını Okuyorum" etkinliği ile öğrenciler birbirlerinin yazılarını inceleyerek basit geri bildirimlerde bulunur, düşüncelerini paylaşır ve birbirlerine yapıcı öneriler sunar (SDB2.1, SDB2.2, D16.3).

Öğrencilerden Laz kültürüne katkı sağlamış bir aydın, sanatçı, yazar, müzisyen veya kültür taşıyıcısının yaşam öyküsünü temel alarak tanıtıcı bir çalışma hazırlamaları istenebilir. Bu kapsamda öğrencilerin seçtikleri kişiye ait doğum yeri, çocukluk yılları, eğitim yaşamı, ilgi alanları, mesleki çalışmaları, eserleri ve kültürel katkılarını içeren bir biyografi posteri veya dijital sunum oluşturmaları beklenebilir. Öğrencilerin bu bilgileri ifade ederken örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerini anlatmaya, kronolojik sıra bildirmeye, meslek ve başarı ifadelerini kullanmaya yönelik yapıları uygun şekilde kullanmaları desteklenebilir. Ayrıca öğrencilerin farklı kaynaklardan elde ettikleri yazılı, görsel, işitsel ve dijital içerikleri inceleyerek biyografik bilgiler toplamaları, bu bilgileri anlamlandırmaları, kendi ifadeleriyle yeniden düzenlemeleri ve arkadaşlarıyla soru-cevap yoluyla paylaşmaları beklenebilir. Performans görevi sonunda öğrenciler hazırladıkları biyografi çalışmalarını sınıf ortamında sözlü olarak sunabilir. Bu süreçte öğrencilerin seçtikleri kişiyi açık ve anlaşılır biçimde tanıtmaları, yaşam öyküsünü kronolojik sıraya uygun biçimde aktarmaları, doğru ve anlaşılır telaffuzla konuşmaları, arkadaşlarının sorularını cevaplamaları ve seçtikleri kişinin kültürel katkılarına ilişkin basit değerlendirmelerde bulunmaları beklenebilir. Bu performans görevi; öğrencilerin hedef kelime ve ifadeleri doğru ve bağlama uygun kullanmaları, biyografik bilgileri güvenilir kaynaklardan toplama ve düzenleme becerisi göstermeleri, yaşam öyküsünü kronolojik ve anlamlı biçimde sunmaları, anlaşılır ve doğru telaffuz etmeleri, kültürel içerikleri uygun şekilde aktarmaları, iletişim kurabilmeleri ve etkinliklere aktif katılım göstermeleri ölçütlerine göre analitik / bütüncül dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

LAZ.7.1.DBS.

"Hayat Hikâyem" temasına yönelik dil bilgisi seçme ve kullanma süreci, öğrencilerin kendilerini biyografik bilgilerle tanıtma, aile bireylerinden bahsetme, geçmiş yaşantılarını anlatma, ilgi alanlarını ifade etme ve örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerine ilişkin dil parçalarına doğal ve bağlam içinde aşinalık kazanmalarıyla başlatılır (E1.1, OB1). Öğrencilere bireysel yaşam öykülerini, aile yaşamını, çocukluk yıllarını, ilgi alanlarını ve örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerini yansıtan kısa diyaloglar, videolar ve görseller sunulur. Bu içeriklerde "Ben … yılında doğdum.", "Ben …’da büyüdüm.", "Benim … kardeşim var.", "Çocukken … yapardım.", "Ben … ile ilgileniyorum.", "Önce …, sonra …, daha sonra …", "… ünlü bir sanatçıdır." gibi ifadeler yer alır. Öğrenciler bu içerikleri dinleyerek, izleyerek ve inceleyerek hedef dil yapılarına genel bir aşinalık kazanır (OB2).

Öğrencilerin içerikte geçen biyografik ifadeleri, soru kalıplarını, kronolojik anlatım yapıları ile tekrar eden dil parçalarını fark etmeleri sağlanır (KB2.2). "Duy ve Bul" etkinliğinde öğrencilere dinledikleri ya da izledikleri içerikte geçen dil parçaları belirletilir; "Ben … yılında doğdum.", "Nerede doğdun?", "Nerede büyüdün?", "Ailende kimler var?", "Çocukken neler yapardın?", "Neler yapmayı seviyorsun?" gibi soru ve cevap kalıplarını işaretlemeleri, tekrar eden yapıları seçmeleri ve sınıfla paylaşmaları istenir (KB2.8, OB1,OB4).

Hedef dil yapılarını içeren ifadeler beden dili, görseller ve sözlü tekrarlarla sunulur (OB4). Öğrenciler bu ifadeleri tekrar eder, taklit eder ve işitsel-görsel desteklerle dil yapılarını bütüncül olarak algılar. "Ben … yılında doğdum.", "Ben …’da büyüdüm.", "Benim … kardeşim var.", "Ben … ile ilgileniyorum." gibi ifadeler hem sözel hem fiziksel olarak öğrenciler tarafından canlandırılır (SDB2.1). Öğrenciler kendilerini işaret ederek doğum yerlerini söyler, aile bireylerini görsellerle gösterir, çocukluk yıllarını ve ilgi alanlarını beden dili ya da görseller üzerinden ifade eder (D16.3).

Öğrenciler hedef dil parçalarını bağlam içinde tekrar eder (KB2.8, E1.5). "Tekrar Zinciri" etkinliği ile öğrenciler sırayla aynı kalıbı farklı içeriklerle kullanır ("Ben … yılında doğdum.", "Ben … yılında doğdum, ben …’da büyüdüm.", "Benim … kardeşim var.", "Çocukken … yapardım.", "Ben … ile ilgileniyorum.", "Önce …, sonra …, daha sonra …"). Bu etkinlikte öğrenciler dil yapılarını otomatik olarak ve akıcı biçimde kullanır; öğrenilen ifadeleri genişleterek kullanır ve öğrenme sürecine aktif katılım gösterir (E2.3, E2.5, D10.1).

"Canlandır ve Söyle" etkinliği ile öğrenciler duydukları ifadeleri fiziksel olarak canlandırır ve eş zamanlı olarak tekrar eder (SDB2.2, E2.1, E2.2). Öğrenciler aile bireylerini tanıtma, çocukluk anılarından bahsetme, ilgi alanlarını paylaşma, yaşam öyküsündeki önemli anları anlatma ya da örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerinden kesitler sunma gibi durumları beden diliyle gösterirken aynı anda sözel olarak ifade eder (D4.2,D5.1).

Öğrenciler öğrenilen dil yapılarını iletişim içinde kullanmaya başlar (SDB2.1, SDB2.2, SDB2.3, OB1). Grup çalışmalarıyla öğrenciler birbirlerine doğum yeri, büyüdüğü çevre, aile bireyleri, çocukluk yılları, ilgi alanları ve yaşam deneyimleri hakkında sorular sorar ve cevap verir. Öğrenciler "Nerede doğdun?", "Nerede büyüdün?", "Ailende kimler var?", "Çocukken neler yapardın?", "Neler yapmayı seviyorsun?", "Hangi kişi seni etkiliyor?" gibi sorulara cevap verirken hedef dil yapılarını kurallar düşünülmeden, doğal iletişim içinde kullanır (D4.2, D16.3, D20.2).

Sürecin sonunda öğrenciler edinilen dil yapılarını farklı bağlamlarda kullanır. Öğrenciler kendi yaşam öykülerini anlatırken, arkadaşlarıyla iletişim kurarken, Laz kültürüne katkı sağlamış aydın ve sanatçıların yaşam öykülerini tanıtırken, sınıf içinde sözlü ve yazılı ifadeler oluştururken öğrenilen dil parçalarını doğal biçimde kullanır. Ayrıca farklı iletişim durumlarına göre ifadelerini yeniden düzenler, uygun dil kalıplarını seçer ve kendi yaşamlarıyla ilişkilendirerek kullanır (SDB1.1, SDB3.1, KB2.17).

LAZ.7.1.SÖS.

"Hayat Hikâyem" temasına yönelik sözcük seçme ve kullanma süreci, öğrencilerin kendilerini biyografik bilgilerle tanıtma, aile bireylerinden bahsetme, geçmiş yaşantılarını anlatma, ilgi alanlarını ifade etme ve örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerini anlatma durumlarında kullanılan "isim", "soyisim", "aile", "anne", "baba", "kardeş", "çocukluk", "hayat", "yaşam", "biyografi" gibi hedef sözcüklerle karşılaşmaları üzerinden başlatılır (E1.1, E3.8, OB1). Öğrenciler bu sözcüklerin yer aldığı içerikleri dinler ve izler; sözcükleri bütünsel olarak duyar ve görerek bu sözcüklere aşinalık kazanır. Öğrenciler tekrar eden sözcüklere dikkat ederek bu sözcükleri ayırt etmeye başlar (SDB1.1, KB2.2).

"Hayat Hikâyem" temasına yönelik sözcük seçme ve kullanma süreci, öğrencilerin kendini tanıtma, aile bireylerini tanıtma, geçmiş yaşantıları ifade etme, ilgi alanlarını paylaşma ve örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerini anlatmaya yönelik hedef sözcükleri bağlam içinde duymaları ve görmeleriyle başlatılır (E1.1, OB1). Öğrencilere bireysel yaşam öykülerini, aile yaşamını, çocukluk yıllarını, okul yaşamını, ilgi alanlarını ve örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerini yansıtan kısa diyaloglar, metinler, görseller ve videolar sunulur. Bu içeriklerde "isim", "soyisim", "doğum", "şehir", "köy", "ülke", "aile", "anne", "baba", "kardeş", "çocukluk", "okul", "arkadaş", "hayat", "yaşam", "başarı", "ödül", "sanatçı", "yazar", "sporcu", "eser", "kitap", "şiir", "film", "önce", "sonra", "küçükken", "çocukken" gibi hedef sözcükler doğal bir bağlam içinde yer alır. Öğrenciler bu sözcükleri bütüncül olarak algılayarak ilk aşinalıklarını kazanır (OB4).

Öğrencilerin içerikte tekrar eden sözcükleri fark etmeleri sağlanır. "Duy-Gör-İşaretle" etkinliğinde öğrenciler dinledikleri, izledikleri ya da okudukları içerikte geçen hedef sözcükleri belirler, işaretler ve sınıfla paylaşır. Ardından bu sözcükler öğrenciler tarafından sesli olarak tekrar edilir (KB2.2, SDB1.2). Öğrenciler aile bireylerini, yaşam dönemlerini, ilgi alanlarını, meslekleri ve başarıları ifade eden temel sözcükleri gözlemleyerek benzer özelliklerine göre gruplandırır (OB1).

Öğrencilerin hedef sözcüklerin kullanımını anlamaları desteklenir. "Nerede Kullanılır?" etkinliğinde öğrenciler verilen sözcüklerin hangi iletişim durumlarında kullanıldığını belirler; örneğin "aile", "anne", "baba" sözcüklerinin aile bireylerini tanıtırken, "çocukluk", "küçükken" sözcüklerinin geçmiş yaşantıları anlatırken, "sanatçı", "yazar", "eser", "ödül" sözcüklerinin örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerini aktarırken, "önce", "sonra", "daha sonra" ifadelerinin kronolojik anlatımlarda kullanıldığını fark eder ve bunu görseller ya da örnek cümleler üzerinden açıklar (KB2.7, OB4). Öğrencilerin iletişimsel farkındalık geliştirmeleri desteklenir (D4.2).

Öğrenciler hedef sözcüklerin anlamlarını kendi zihinsel kavramlarıyla ilişkilendirir. Öğrenciler "Ben … yılında doğdum.", "Benim … kardeşim var.", "Çocukken … yapardım.", "Ben … ile ilgileniyorum." gibi ifadeler üzerinden sözcükleri kendi yaşamlarıyla bağlantılandırır. "Kendimle İlişkilendiriyorum" etkinliği ile öğrenciler öğrendikleri sözcükleri kendi yaşam öyküleri, aileleri, çocukluk yılları ve ilgi alanlarıyla ilişkilendirerek anlamlarını pekiştirir (SDB1.1, E1.5, KB2.8, D10.1).

Öğrenciler hedef sözcüklerin anlamlarını daha açık biçimde ortaya koyar. "Anlamını Açıkla" etkinliğinde öğrenciler seçtikleri sözcükleri basit ifadelerle açıklar, örnek cümle içinde kullanır ve gerektiğinde görsellerle destekler. Öğrenciler "biyografi", "çocukluk", "başarı", "sanatçı", "eser", "ödül" gibi sözcükleri kendi ifadeleriyle açıklarken benzer sözcüklerle ilişkiler kurar, anlamlarını yorumlar ve arkadaşlarıyla paylaşır (KB2.14,E2.3, SDB2.1).

Öğrenciler hedef sözcükleri farklı bağlamlarda tekrar ederek anlamlarını güçlendirir. "Cümle Kur-Paylaş" etkinliği kapsamında öğrenciler verilen sözcüklerle kısa cümleler oluşturur ve sınıfla paylaşır. Öğrenciler "aile", "çocukluk", "okul", "başarı", "sanatçı", "kitap", "arkadaş" gibi sözcükleri kullanarak anlamlı ifadeler üretir (E2.1, SDB2.3).

Öğrenciler hedef sözcükleri doğal iletişim içinde kullanmaya yönlendirilir. "Sor-Cevapla" etkinliği ile öğrenciler birbirlerine "Nerede doğdun?", "Ailende kimler var?", "Çocukken neler yapardın?", "Neler yapmayı seviyorsun?", "Hangi kişi seni etkiliyor?", "Hangi eserleri biliyorsun?" gibi sorular sorup cevap verir. Bu süreçte öğrenciler öğrenilen sözcükleri kendiliğinden ve bağlama uygun biçimde kullanır (SDB2.1, SDB2.2, E2.3, D4.2). Sürecin son aşamasında öğrenciler hedef sözcükleri farklı bağlamlarda kullanarak kalıcı hâle getirir. Öğrenciler konuşma ve yazma etkinliklerinde öğrenilen sözcükleri doğal bir şekilde kullanır; kendi yaşam öykülerini anlatır, arkadaşlarıyla iletişim kurar, kısa biyografi metinleri oluşturur, Laz kültürüne katkı sağlamış aydın ve sanatçıları tanıtır ve farklı sosyal durumlarda uygun sözcükleri seçerek kullanır (SDB3.1, KB2.15, KB2.17, OB5). LAZ.7.1.SES.

"Hayat Hikâyem" temasına yönelik sesletim seçme ve kullanma süreci, öğrencilerin kendilerini biyografik bilgilerle tanıtma, aile bireylerinden bahsetme, geçmiş yaşantılarını anlatma, ilgi alanlarını ifade etme ve örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerini anlatmaya yönelik hedef sesletim unsurlarına dikkat ederek dinlemeleriyle başlatılır (OB1). Öğrencilere bireysel yaşam öykülerini, aile yaşamını, çocukluk yıllarını, okul yaşamını, ilgi alanlarını ve örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerini yansıtan kısa diyaloglar, ses kayıtları ve videolar sunulabilir. Bu içeriklerde "Ben … yılında doğdum.", "Ben …’da büyüdüm.", "Benim … kardeşim var.", "Çocukken … yapardım.", "Ben … ile ilgileniyorum.", "… ünlü bir sanatçıdır." gibi ifadeler doğal bir akış içinde yer alabilir. Öğrenciler bu ifadeleri dinlerken Lazcaya özgü sesler, kişi adları ve yer adlarının doğru sesletimi, tarih ve sayı ifadelerindeki vurgu, soru cümlelerindeki tonlama, kronolojik anlatımlardaki duraklama ve konuşma akıcılığına dikkat eder (OB2).

Öğrencilerin hedef sesletim unsurlarını fark etmeleri sağlanır. "Dinle-Fark Et" etkinliğinde öğrenciler belirli sözcüklerin ve ifadelerin nasıl söylendiğine dikkat eder; özellikle kişi adlarını söylerken, doğum yılı belirtirken, yer adlarını ifade ederken, aile bireylerinden bahsederken ya da geçmiş yaşantıları anlatırken kullanılan vurgu ve tonlamayı ayırt eder. Öğrenciler duydukları sesletim özelliklerini işaretler, benzer ses özelliklerini belirler ve sınıfla paylaşır (KB2.2, OB1, SDB1.2).

Öğrenciler hedef sesletim unsurlarını tekrar ederek pekiştirir. "Tekrar ve Taklit" etkinliği kapsamında öğretmenin ya da ses kaydının ardından ifadeler doğru telaffuzla tekrar ettirilebilir. Öğrenciler kendini tanıtma, aile bireylerini tanıtma, geçmiş yaşantıları anlatma ve örnek şahsiyetlerin yaşam öykülerine ilişkin ifadeleri vurgu, tonlama ve akıcılığa dikkat ederek bireysel ve grup hâlinde seslendirir (SDB2.1, E1.5).

Öğrenciler hedef sesletim unsurlarını farklı bağlamlarda tanımaya yönlendirilir. "Nerede Duydun?" etkinliğinde öğrencilere aynı ifadeler farklı iletişim durumları içinde dinletilir ve öğrenciler hangi sözcük ya da ifadenin nasıl söylendiğini tanır. Örneğin "Ben … yılında doğdum." ifadesi kendini tanıtma, yaşam hikâyesini anlatma ya da bir örnek şahsiyetlerin biyografisini sunma bağlamlarında dinletilir ve öğrenciler ortak sesletim özelliklerini fark eder (KB2.7, OB1, OB4).

Öğrencilerin doğru sesletimi kendiliğinden seçerek kullanmaları sağlanır. "Hangisi Doğru?" etkinliğinde öğrencilere aynı ifadenin farklı sesletimlerle söylendiği örnekler sunulur ve öğrencilerden doğru olanı seçmeleri istenir. Ardından "Seç ve Söyle" etkinliği ile öğrenciler doğru sesletimi seçtikleri ifadeleri kendi cümleleri içinde kullanarak yeniden üretir (KB2.8, E2.5, E2.3, D10.1).

Öğrenciler sesletim unsurlarını iletişim içinde kullanır. Grup çalışmalarıyla öğrenciler birbirlerine doğum yeri, aile bireyleri, çocukluk yılları, ilgi alanları ve yaşam deneyimleri hakkında sorular sorar ve cevap verirken öğrendikleri ifadeleri doğru sesletimle kullanır. "Sor-Cevapla" etkinliğinde öğrenciler konuşurken doğru vurguya, tonlamaya ve akıcılığa dikkat eder (SDB2.1, SDB2.2, SDB2.3, E2.1).

Sürecin sonunda öğrenciler öğrendikleri sesletim unsurlarını farklı bağlamlarda kullanarak kalıcı hâle getirir. Öğrenciler hem konuşma hem de yaşam öykülerini tanıtma etkinliklerinde doğru telaffuz, vurgu ve tonlamayı doğal bir şekilde kullanır; farklı kişilerle iletişim kurarken, kendi yaşam hikâyelerini anlatırken ve Laz kültürüne katkı sağlamış aydın ve sanatçıların yaşam öykülerini tanıtırken sesletim özelliklerini bağlama uygun biçimde düzenler (SDB3.1, KB2.15).

1. Etkinlik: Bir Hayatın İzini Sürüyorum

Hazır bulunuşluk düzeyi yüksek olan öğrencilerden kendi seçtikleri bir kişinin yaşam öyküsünü araştırmaları istenebilir. Öğrenciler araştıracakları kişiyi kendi ilgi alanlarına göre seçer ve bu kişinin çocukluk yılları, eğitim hayatı, ilgi alanları, karşılaştığı zorluklar, başarıları ve yaşamındaki dönüm noktalarına ilişkin farklı kaynaklardan bilgi toplayabilir. Öğrenciler topladıkları bilgileri kronolojik sıraya göre düzenleyebilir, bilgiler arasındaki neden- sonuç ilişkilerini inceleyebilir ve kişinin yaşamındaki önemli kararların hayatını nasıl etkilediğine yönelik çıkarımlarda bulunabilir. Devamında öğrenciler "Bu kişinin yerinde ben olsaydım nasıl karar verirdim?", "Bu yaşam öyküsünü etkileyen en önemli unsur nedir?" gibi açık uçlu sorular üzerinden değerlendirmeler yapabilir. Sürecin sonunda öğrenciler elde ettikleri verileri kullanarak poster, dijital sunum, zaman çizelgesi veya kısa belgesel anlatımı gibi özgün bir ürün oluşturabilir ve çalışmalarını sınıfla paylaşabilir.

2. Etkinlik: Hayat Hikâyeleri Araştırma Dosyası

Hazır bulunuşluk düzeyi yüksek öğrenciler küçük araştırma grupları oluşturabilir ve bu gruplardan farklı yaşam öykülerini inceleyerek ortak yaşam örüntülerini keşfetmeleri istenebilir.

Öğrenciler kendi gruplarında farklı kişilere ait yaşam öykülerini inceler; doğum yeri, aile yapısı, çocukluk deneyimleri, eğitim süreçleri, ilgi alanları, başarılar ve yaşam kararları gibi bilgileri veri toplama formlarına yazabilir. Ardından öğrenciler elde ettikleri verileri karşılaştırabilir, benzerlik ve farklılıkları belirler. Hangi yaşam deneyimlerinin bireyin gelişiminde daha etkili olduğuna ilişkin yorumlar geliştirebilir ve gerekçeli çıkarımlarda bulunabilir. Sürecin sonunda öğrenciler ulaştıkları sonuçları tablo, grafik, kavram haritası veya bilgi görseli şeklinde yapılandırarak "Bir yaşamı şekillendiren unsurlar nelerdir?" sorusuna yönelik özgün bir araştırma dosyası oluşturabilir ve sınıf içinde sunabilir.

1. Etkinlik: Hayat Hikâyemi Adım Adım Oluşturuyorum

Öğrenme sürecinde daha fazla zaman ve yapılandırılmış desteğe ihtiyaç duyan öğrenciler için kendini biyografik bilgilerle tanıtma, aile bireylerinden bahsetme, geçmiş yaşantıları anlatma ve ilgi alanlarını ifade etmeye yönelik içerikler küçük öğrenme basamaklarına ayrılarak sunulabilir. Öğrencilere doğum, aile, çocukluk, okul yaşamı ve ilgi alanlarını yansıtan görseller, sözcük kartları, ses kayıtları ve kısa model cümleler verilir. Öğrenciler ilk aşamada "Ben … yılında doğdum.", "Ben …’da büyüdüm.", "Benim … kardeşim var." gibi temel ifadeleri dinleyebilir, tekrar edebilir ve görsellerle eşleştirebilir. İkinci aşamada eksik bırakılmış cümleleri uygun sözcüklerle tamamlayabilir. Son aşamada öğrenciler kontrol listesi ve öğretmen rehberliği eşliğinde bu cümleleri bir araya getirerek kendi kısa yaşam öykülerini oluşturabilir. Öğrenciler oluşturdukları metni önce bireysel olarak, ardından akran desteğiyle tekrar edebilir ve sözlü olarak paylaşabilir.

2. Etkinlik: Dinle-Seç-Yerleştir-Anlat

Öğrenme sürecinde daha fazla edebilir ve çoklu duyu desteğine ihtiyaç duyan öğrenciler için biyografik bilgi sorma ve cevaplama yapıları görsel, işitsel ve hareket temelli etkinliklerle yapılandırılabilir. Öğrencilere doğum yeri, aile bireyleri, çocukluk yılları, ilgi alanları ve yaşam olaylarını yansıtan görseller, soru kartları ve cevap kartları verilebilir. Öğrenciler ilk aşamada öğretmen veya ses kaydı tarafından sunulan "Nerede doğdun?", "Ailende kimler var?", "Çocukken neler yapardın?", "Neler yapmayı seviyorsun?" gibi soruları dinleyebilir ve doğru görselle eşleştirebilir. İkinci aşamada uygun cevap kartlarını seçerek soruların karşısına yerleştirebilir. Son aşamada öğrenciler hazırladıkları eşleştirmeleri kullanarak akranlarıyla kısa soru-cevap çalışmaları yapabilir, doğru ifadeleri tekrar edebilir ve kendi yaşamlarına uyarlayarak sözlü anlatımlar oluşturabilir.