T.C. MİLLÎ EĞİTİM
BAKANLIĞI

4. TEMA: DİLİN ZENGİNLİĞİ

“Dilin Zenginliği” temasında Türkçenin zengin söz varlığı, kendine özgü dil özellikleri ve anlam oluşturmadaki esnek yapısıyla duygu, düşünce ve bilgiyi ifade edebilme gücünün metinler aracılığıyla keşfedilmesi amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda edebiyatta üslup kavramı üzerinde durulur, edebî ve öğretici metinlerden hareketle üslup özelliklerini tanımaya yönelik metin incelemeleri yapılır. Öğrencilerin, üslubu oluşturan unsurlarla ilgili temel bilgileri özümsemeleri, üslubun anlatıma ve edebî dilin oluşumuna katkısını fark edebilmeleri, metnin edebî değerinin ortaya çıkışında üslubun etkisini açıklayabilmeleri, kendi özgün konuşur ve yazar kimliklerini kazanmaları hedeflenir. “Dilin Zenginliği” temasında metin tahlili için kelime zenginliği, anlam çeşitliliği, ifade gücü ve üslup özellikleri bakımından geniş imkân sunan edebî türlerden biri olduğu için roman ele alınır. Ara metin olarak bir tiyatro incelenir. Tahlil edilen roman, ara metin olarak seçilen tiyatro ile özellikleri bakımından karşılaştırılır. Ayrıca üslubu oluşturan unsurları daha iyi tanımak ve üslupla ilgili değerlendirmelerin nasıl yapıldığına örnek oluşturması amacıyla üslubu konu alan bir eleştiri metni incelenir. Edebiyat atölyesi çalışmalarında üslup konusunda öğrenilenlerden hareketle etkileşimli bir konuşma yapılır ve otobiyografi (öz yaşam öyküsü) oluşturmaya yönelik yazma etkinliği gerçekleştirilir.
Ders Saati
43
Alan Becerileri

Metin Tahlili (Anlama): Okuma, Dinleme/İzleme; Edebiyat Atölyesi (Anlatma): Yazma, Konuşma

Eğilimler

E1.4. Kendine İnanma (Öz Yeterlilik), E2.2. Sorumluluk, E3.3. Yaratıcılık, E3.5. Açık Fikirlilik, E3.7. Sistematiklik, E3.8. Soru Sorma, E3.10. Eleştirel Bakma, 

Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.1. Uyum, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

Değerler

D1. Adalet, D3. Çalışkanlık, D6. Dürüstlük, D7. Estetik, D11. Özgürlük, D16. Sorumluluk

Okuryazarlık Becerileri

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB7. Veri Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Disiplinler Arası İlişkiler
Tarih, Psikoloji, Sosyoloji, Teknoloji
Beceriler Arası İlişkiler
KB2.7. Karşılaştırma, KB2.10. Çıkarım Yapma, KB2.20. Sentezleme, KB3.3. Eleştirel Düşünme, SBAB16. Eleştirel Sosyolojik Düşünme, BTYAB1. Bilişim Teknolojilerini Kullanma, SAB1. Sanatsal Algılama, SAB2. Görsel Mesajı Okuma, SAB3. Sanat Eserini İnceleme, SAB4. Sanatsal Üretim Yapma
Öğrenme Çıktıları ve Süreç Bileşenleri

Metin Tahlili (Anlama)
Dinleme/İzleme
TDE1.1. “Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinlerde dinlemeyi/izlemeyi yönetebilme
TDE1.2. “Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme
TDE1.3. “Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme
TDE1.4. “Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinlerde dinleme/izleme sürecini değerlendirebilme
Okuma
TDE2.1. “Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinlerde okumayı yönetebilme
TDE2.2. “Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme
TDE2.3. “Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme
TDE2.4. “Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinlere yönelik okuma sürecini değerlendirebilme
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma
TDE3.1. Dilin zenginliğini kullandığı akıcı bir konuşma sürecini yönetebilme
TDE3.2. Konusunu dilin zenginliğinden yararlanarak oluşturduğu konuşma içeriğini oluşturabilme
TDE3.3. Konusunu dilin zenginliğinden yararlanarak oluşturduğu konuşmasında kural uygulayabilme
TDE3.4. Kullandığı dil özelliklerinin konuşmasına etkisine yönelik süreci değerlendirebilme
Yazma
TDE4.1. Öz yaşam öyküsünü oluşturabilmek için bir yazılı anlatım sürecini yönetebilme
TDE4.2. Öz yaşam öyküsünü aktarmak için kendi üslup özelliklerini yansıtan bir yazılı anlatım içeriği oluşturabilme
TDE4.3. Öz yaşam öyküsünü aktarmak için kendi üslup özelliklerini yansıtan yazısında kural uygulayabilme
TDE4.4. Beğeni ve eleştirilerini dile getirdiği yazısına yönelik yazma sürecini değerlendirebilme

İçerik Çerçevesi

“Dilin Zenginliği” temasının içerik çerçevesi şu şekildedir:
• Okuma
• Konuşma
• Dinleme/İzleme
• Yazma
Okuma becerisinin geliştirilmesi için yazarların, dili kullanma biçimleri ve farklı üslup özelliklerinin en belirgin görülebileceği metinlerden biri olan roman seçilmiştir. Ara metin olarak bir tiyatro metninin incelemesi yapılır ve tahlil edilen roman ile özellikleri yönüyle karşılaştırılır. Ayrıca bu tema kapsamında ikinci metin olarak bir eleştiri metni tahlil edilir. Böylece yazarların üslup özelliklerinin farkına varılmasıyla öğrencilerin de kendi özgün üsluplarını keşfetmeleri ve bunu edebiyat atölyesinde oluşturdukları metinlere yansıtması sağlanır.
Konuşma becerisinin geliştirilmesinde öğrenciler, tahlil ettiği metinlerden hareketle sosyal medya dilini edebî dilin özellikleri açısından değerlendiren sözlü bir anlatım (sunum) gerçekleştirir. Konuşmada dilin zenginliği temasının doğasına uygun olarak söz varlığının etkili kullanımı göz önünde bulundurulur.
Dinleme/izleme becerisinin geliştirilmesinde içerik olarak otobiyografi türü seçilmiştir. Öğrencilerin otobiyografi türündeki bir metne yazarın üslup özelliklerinin ve söz varlığının nasıl yansıyabileceğini fark edebilmesi de amaçlanır. 
Yazma becerisinin geliştirilmesinde öğrenciler, kendi yaşamlarına odaklanacak ve otobiyografilerini oluşturup yazılı bir anlatım gerçekleştirir. Öğrencilerden temanın doğasına uygun bir biçimde, otobiyografilerini kendi üslup özellikleriyle zenginleştirerek yazmaları istenir.

Anahtar Kavramlar

anlatım özellikleri (duruluk, akıcılık, yalınlık, özgünlük, tutarlılık vb.), anlatım teknikleri (geriye dönüş, monolog, diyalog vb.), düşünceyi geliştirme yolları (tanımlama, karşılaştırma vb.), edebî dil, öğretici metin, tenkit, üslup

Öğrenme Kanıtları (Ölçme ve Değerlendirme)

Metin Tahlili (Anlama)
Okuma ve Dinleme/İzleme
• Gözlem formu
• Çalışma kâğıdı
• Çıkış kartı
• Öğrenme duvarı
• Öğrenme günlüğü
• Açık uçlu sorular
• Kontrol listesi
• Bilgi kartları
Dilin zenginliğini gösteren metinlerle okumayı yönetebilme sürecinde açık uçlu sorular sorulabilir, kontrol listesi tutulabilir. Anlam oluşturma süreci için öğrenme duvarı, çalışma kâğıdı hazırlanabilir. Çözümlemede açık uçlu sorulardan yararlanılabilir. Yansıtmada öğrenme günlüğü oluşturulabilir.
Dilin zenginliğini gösteren metinlerle dinlemeyi/izlemeyi yönetebilme sürecinde gözlem formu tutulabilir. Anlam oluşturma süreci için bilgi kartları hazırlanabilir. Çözümleme sürecinde çalışma kâğıdından yararlanılabilir. Öz yansıtmada öz değerlendirme formu kullanılabilir.
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma ve Yazma
• Öğrencilerin üslup konusu ile ilgili öğrendiklerinden hareketle sosyal medya dili ile edebî dilin özelliklerini karşılaştırdıkları bir sunum yapmalarına yönelik performans görevi
• Öğrencilerin otobiyografilerini oluşturmaya yönelik bir performans görevi
Öğrencilerin okuduğu, tahlil ettiği ve değerlendirmesini yaptığı romanda üslup konusu ile ilgili öğrendiklerinden hareketle sosyal medya dili ile edebî dilin özelliklerini karşılaştırdıkları sunum performansı, dereceli puanlama anahtarı ile puanlanır. Puanlama anahtarında içeriğe uygunluk, özgünlük, sunum becerisi, görsel ögeleri kullanma, zaman ve mekân kullanımı, beden dili ile jest ve mimik kullanımı gibi ölçütler yer alır. Bu görev grup çalışması olarak gerçekleştirilebilir.
Öğrenciler otobiyografilerini oluşturmaya yönelik performans görevi hazırlar. Bu görev sonrasında öğrencilerden yazdıkları metni arkadaşları ile paylaşmaları istenir. Değerlendirmede dereceli puanlama anahtarı kullanılır. Puanlama anahtarında yazılı anlatımlar; bağlama uygunluk, dil ve anlatım özelliği, etkileyicilik, gerçeklik, tutarlılık, özgünlük gibi ölçütler bağlamında değerlendirilir. Yansıtmada öz değerlendirme ile akran ve grup değerlendirmeleri yapılabilir.

Tema sonu değerlendirmede çıkış kartı kullanılır.

Temel Kabuller

Bu temada öğrencilerin hikâye türünün genel özellikleri ve yapı unsurlarını, anlatmaya bağlı metinlerde kullanılan anlatım biçimlerini, öğretici metinlerin genel özelliklerini, öğretici metinlerde kullanılan anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yollarını; kültürel, sosyal ve psikolojik temel unsurları, yazılı ve sözlü anlatım aşamalarını, cümle düzeyinde şekil bilgisi ile ilgili dil bilgisi kurallarını bildiği kabul edilmektedir.

Ön Değerlendirme Süreci

Öğrencilerin temaya ilişkin temel kabullerini (ön bilgilerini) tespit etmek için soru-cevap, görüş oluşturma, beyin fırtınası gibi yöntemler uygulanabilir.

Köprü Kurma

Önceki temalarda hikâye türleriyle ilgili edinilen bilgiler, bu temada tahlil edilecek romanla ilgili öğrenilecek bilgilere temel oluşturabilir. Öğrencilerin daha önce öğretici metinlerle ilgili öğrendikleri bilgiler, eleştiri metninin tahlil edilme sürecinde kullanılabilir.
Bu temada dilin zenginliğini yansıtan roman, eleştiri ve otobiyografi türlerinden metinler derinlemesine tahlil edilerek öğrenilen bilgiler 10. sınıfta ele alınacak metinlerin tahlil aşamasına ön bilgi oluşturabilir.
Öğrencilerin tahlil ettikleri ve karşılaştırma yaptıkları metinler aracılığıyla üslup kavramına ilişkin bilgileri pekişecektir. Öğrenciler üslupla ilgili kendi beğenilerini fark edebilecek ve bunu sanat eserlerine yönelik seçkilerinde kullanabileceklerdir.

Öğrenme-Öğretme Uygulamaları

Metin Tahlili (Anlama)
Okuma
TDE2.1
Bu temanın özünü oluşturan, edebiyatın üslupla ilişkisine yönelik dikkat çekmek için farklı üslup özelliklerini yansıtan metinlerden örnekler gösterilir. Bu metinlerin üslup özelliklerinin fark edilmesine yönelik açık uçlu sorular sorulabilir, sınıf içi tartışma yapılarak öğrencilerden üslupla ilgili temel bir görüş oluşturmaları istenir. Böylece öğrencilerin hazır bulunuşlukları belirlenerek derse etkin katılımları sağlanır (SDB2.1).
Bu temada okuma metni olarak öğrencilerin düzeylerine uygun, anlaşılır ve açık bir dille yazılmış Cumhuriyet Dönemi romanlarından biri seçilir. Romanı okumadan önce öğrencilerden okumaya hazırlık yapmaları, okuma öncesi sorular oluşturmaları; başlık, görsel ve yazardan hareketle metinle ilgili tahminde bulunmaları için metne göz atmaları ve görüş oluşturmaları istenir (SAB2). Öğrencilerin romanı okuma amaçlarını ve yapacakları metin tahliline yönelik stratejilerini belirlemesi sağlanır. Okuma süreçlerinin doğru bir şekilde yönetilebilmesi için kontrol listesi oluşturulur. Öğrencilerin okudukları romanda olaylara, karakterlerin davranışlarına, iç ve dış konuşmalara, betimlemelere, açıklamalara dikkat ederek not tutmaları istenir (SDB2.3).
TDE2.2
Okunan romanı tahlile başlamadan önce roman metninin konusuna göre türü, ait olduğu dönem ve yazarına yönelik bilgilerle ilgili öğrencilerin bilgileri yoklanır. Öğrencilere roman türünün daha önceki temalarda ele aldıkları hikâye gibi anlatmaya bağlı bir metin olduğu vurgulanır. Bu bağlamda roman türünün yapı unsurlarıyla hikâye türünün yapı unsurları arasında benzerlik olduğu açıklanır. Öğrenciler, okudukları romanda anlamını bilmedikleri kelimeleri küçük kâğıtlara yazarak öğrenme duvarı oluşturur. Bu duvar dijital araçlar (padlet, dijital pano vb.) kullanılarak hazırlanabilir (SDB1.2, OB2, BTYAB1). Öğrencilerin bu ortamda iletişim kurup iş birlikli çalışmalar gerçekleştirmeleri sağlanabilir (SDB2.2). Her derste bu kelimelerden bir ya da birkaçı seçilerek bunların anlamının bağlamdan hareketle tahmin edilmesi istenebilir (KB2.10). Öğrencilerin metindeki üslup özelliklerine yönelik çıkarımlar yapabilmeleri için romanın cümle yapılarına ve yazarın bireysel anlatım farklılıklarına dikkat çekilir. Hikâye ile romanın dil ve anlatım kullanımındaki farklılıklara değinilir. Olay, mekân, zaman ve kişiler yansıtılırken kullanılan açıklama ve betimlemeler ile söz varlığına odaklanılması sağlanır. Romanda üslubu gösteren unsurların ele alındığı düşün-eşleş-paylaş etkinliği aracılığıyla öğrencilerden üslupla ilgili çıkarımlarını birbirleriyle paylaşması istenir (SDB2.2). Öğretmen tarafından öğrencilerin çıkarımları doğrultusunda gerekli olabilecek tamamlayıcı açıklamalar yapılır.
Öğrencilerin okudukları romanın üslup özelliklerini karşılaştırabilecekleri farklı türde bir metin seçilir. Öğrencilerin bu metnin üslup özelliklerini belirlemeleri sağlanır. Öğrencilerin her iki metnin üslup özelliklerini bir grup etkinliği olan edebiyat halkası (okuma çemberi) ile karşılaştırmaları sağlanır (SDB2.2, KB2.7, KB3.3). Bu metin ile romanın üslup özelliklerinin karşılaştırılması için edebiyat halkası (okuma çemberi) oluşturulur (SDB2.2). Öğrenciler bu etkinlikle roman ve öğretici metinlerin dil kullanımından kaynaklı üslup farklılıklarını anlamlandırır (KB3.3). Öğrencilerden üslup özelliklerini gösteren söz varlıklarını işlevi ve metindeki kullanım amacına göre T diyagramı ölçeği ile sınıflandırmaları istenir (SDB1.2). Öğrencilerin görüşlerini özgürce ifade edebilecekleri bir öğrenme ortamı oluşturularak öğrencilerin görüşlerini paylaşmaları sağlanır (SDB2.1, E3.5, D11, OB1). Böylelikle söz varlığının üslubun oluşumundaki etkisini fark etmeleri sağlanır. Öğrenciler, okudukları romanın kurgusu ile anlatıcının üslubunu oluşturan dilin kullanım ilişkisi üzerine görüşlerini belirtir. Bu süreçte bir çalışma kâğıdı kullanılarak sonuçlar sistematik olarak değerlendirilir.
TDE2.3
Okunan romanın içeriğiyle ilgili ve roman türünün genel özelliklerine yönelik anlam oluşturulduktan sonra romanın çözümleme aşamasına geçilir (OB9, SAB1, SAB3). Çözümlemede romanın yapı unsurlarını oluşturan ögeler belirlenir. Bu yapı unsurlarıyla romanın dil ve anlatım özellikleri arasındaki ilişki tespit edilir. Romandaki olay, çatışma, kişi, mekân ve zamanla ilgili ögelerin romanın üslubunun oluşumundaki etkileri soru-cevap yöntemiyle ortaya konur. Gruplara ayrılan öğrencilerden romanın yapı unsurları (olay, kişi kadrosu, mekân, zaman) arasındaki ilişkiyi ve etkileşimi ortaya koymaları istenir (SDB2.2). Bunun için romanın yapı unsurlarının verildiği öğrenme merkezi etkinliği uygulanır ve tahlil edilen romanın yapı unsurlarını açıklamaya yönelik gruplar oluşturulur. Her bir grup, seçmiş olduğu yapı unsurunu öğrenme merkezini ziyaret eden sınıf arkadaşlarına açıklayarak anlatır. Böylece öğrencilerin romanın yapı unsurlarını oluşturan ögeleri (olay, kişi kadrosu, mekân, zaman) çözümlemeleri sağlanır.
Öğrencilerden, elde ettikleri bilgilerden hareketle yazarın üslup seçimi ile ilgili çıkarımda bulunmaları istenir (SDB3.3).Bu doğrultuda romanın teması ile yapı unsurları arasındaki etkileşim incelenir. Romanın dil ve anlatım özelliklerinin, yazıldığı dönem ve toplumla ilişkisinin üsluba etkisi üzerinde durulur (SBAB16). Tahlil edilen romanın diğer disiplinlerle (tarih, sosyoloji, psikoloji vb.) ilişkisi değerlendirilir. Bu süreçte açık uçlu sorularla değerlendirme yapılır. Dil ve anlatım özellikleri ele alınırken metinlerden seçilen kelimelerin şekil bilgisi özellikleri üzerine çalışmalar yaptırılır.
TDE2.4
Öğrenciler gruplara ayrılır ve okudukları romandan iki karakter seçip, kendilerini seçtikleri karakterlerin yerine koyarak bunlar arasında geçen özgün bir diyalog oluşturur (SDB2.3, E3.3, KB2.20). Diyaloglar oluşturulduktan sonra öğrencilerin birbirlerini değerlendirmeleri için akran değerlendirme formları kullanılır (E3.10). Akran değerlendirme formlarında oluşturulan diyaloğun romanın kurgusuna, romandaki kişilerin kişilik özelliklerine, roman kişilerinin dil ve anlatım özelliklerine uygunluğu vb. ölçütler yer alır. Öğrenciler kendi öğrenme süreçlerini değerlendirmek amacıyla öğrenme günlüklerini doldurur (SDB1.2).
Okuma bölümünde ara metin olarak tiyatro türünde bir eserin incelemesi yapılır. İncelenen tiyatro, özellikleri yönüyle temada tahlil edilen roman ile karşılaştırılır.
• İkinci okuma metni olarak eleştiri türünde bir eser ele alınır ve öğretici metinlere yönelik metin tahlili aşamaları uygulanır. Eleştiri türüne özgü yapı ve üslup özellikleri göz önünde bulundurularak gerekli farklılaştırmalar yapılır.
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma
TDE3.1
Öğrencilere üsluba yönelik öğrendiklerinden hareketle sosyal medya dili ile edebî dilin özelliklerini karşılaştırdıkları bir sunum yapmalarına yönelik performans görevi verilir (SAB4). Öğrencilerden performans görevleri için sınıf dışında hazırlık yapmaları istenir, performans görevi sınıfta gerçekleştirilir.
Öğrencilere üsluba yönelik öğrendiklerinden hareketle sosyal medya dili ile edebî dilin özelliklerini karşılaştırdıkları bir sunum yapmalarına ilişkin bir performans görevi verilerek öğrencilerin konuşma becerilerini etkinleştirmeleri sağlanır.
Öğrenciler gruplara ayrılır ve onlardan sosyal medya dilini edebî dilin özellikleri açısından değerlendiren etkileşimli bir sunum yapmaları istenir. Her öğrenci, sosyal medya dili ile edebî dilin farklı bir yönünü bireysel olarak hazırlar ve grup sunumu sırasında kendi bölümünü sunar. Sunum esnasında öğrencilerden özverili davranmaları beklenir (D16). Amaca, hedef kitlenin özelliklerine, ortama, bağlama, zamana göre uygun konuşma stratejisine karar verilir. Sözlü anlatım ve etkileşimli sunum sırasında uygun üslup belirlenir; ses tonu ve beden dili anlam oluşturmak amacıyla kullanılır, nezaket kurallarına uygun hareket edilir (SDB2.1).
TDE3.2
Gruplar tarafından konuşmanın içeriği oluşturulurken hazırlıklı konuşma süreciyle ilgili ön bilgiler dikkate alınarak bir sunum planı hazırlanır ve konuşmacıların sırası belirlenir (SDB2.2). Planlı olma ve grupla çalışmanın önemine değinilerek öğrencilerde çalışkanlık değeri desteklenir (D3).
Sunumun gerçekleştirileceği ortama, hedef kitlenin özelliklerine ve beklentilerine yönelik tahminlerde bulunularak konuşma metni hazırlanır. Konuşma metni hazırlanırken uygun söz varlığı seçimi, düşünceyi geliştirme yolları, dil yapılarında bağdaşıklık ve bağlaşıklık unsurlarının doğru kullanımı, verilmek istenen iletilerin nasıl yansıtılacağı hususlarına dikkat edilir. Sunumun içeriği oluşturulurken sosyal medya dili ile edebî dilin özellikleri karşılaştırılır. Karşılaştırma sonuçlarına göre elde edilen bilgiler, konuşma planına uygun şekilde sınıflandırılır (OB7).
Elde edilen bilgilere yönelik yorum ve değerlendirmeler yapılır (E3.10). Bunlar konuşma planına uygun olarak düzenlenir. Sosyal medya dilinin edebî dilin özelliklerine göre değerlendirildiği, konuşma sırasında sesin ve beden dilinin ulaşılan yargıları desteklemek amacıyla etkili bir biçimde kullanıldığı, görsel ve işitsel ögelerin ön planda olduğu bir sunum hazırlanır. Bu süreçte dijital araçlardan yararlanılabilir (SDB1.2, OB2, BTYAB1).
TDE3.3
Konuşma metni hazırlanırken uygun söz varlığı seçiminde düşünceyi geliştirme yolları, dil yapılarında eklerin ve bağlaşıklık ögelerinin uygun kullanımı ile verilmek istenen iletilerin nasıl yansıtılacağı hususlarına dikkat edilir.
TDE3.4
Sunum aşamasının tüm süreci, hakkaniyetli (D1) ve dürüst (D6) bir tutum içerisinde öz değerlendirme ve akran değerlendirme formuyla değerlendirilir (SDB1.2). Değerlendirme ölçütleri olarak konuya uygunluk, özgünlük, seçilen dil yapıları, mekân ve zaman yönetimi, ses ve beden dilinin etkili kullanımı, görsel ve işitsel ögelerin kullanımı gibi ölçütler yer alır.
Sunum sürecindeki duygu, düşünce, davranışlar ile bunlara etki eden fiziksel (mekân, gürültü vb.), dilsel (söz varlığı, dil yapısı vb.), duyuşsal (ilgi alanı vb.) ve zihinsel etkenler gözden geçirilerek hatalar düzeltilir. Uygun davranış, duygu ve düşünceler pekiştirilip sonraki konuşma etkinliklerinde kullanılmak üzere özgün konuşmacı kimliği oluşturulur (E1.4, E3.7).
Metin Tahlili (Anlama)
Dinleme/İzleme
TDE1.1
Öğrencilere bir otobiyografi metni dinletilir/izletilir (SDB2.1). Otobiyografi metninin edebiyat alanında tanınmış bir kişiye ait olmasına özen gösterilir. Öğrenciler tarafından otobiyografi metnini tahlil etmek için kendilerine en uygun dinleme/izleme stratejileri belirlenir. Dinleme/izleme sürecinin amacına uygun şekilde yönetilebilmesi için gözlem formları oluşturulur.
TDE1.2
Öğrencilerin öğretici metinlerle ilgili ön bilgilerini kullanarak otobiyografi türünün genel özellikleriyle ilgili görüş oluşturması sağlanır. Otobiyografide geçen anlamı bilinmeyen kelimeler bağlamdan hareketle tahmin edilir. Öğrencilerden izledikleri/dinledikleri otobiyografiden hareketle otobiyografi metinlerinin nasıl düzenlenebileceğiyle ilgili çıkarımlarını listelemesi istenir (OB1). Dinlenen/izlenen otobiyografi, daha önceki temalarda tahlil edilen öğretici metinlerle karşılaştırılarak ayırt edici özelliklerinin gösterildiği bir bilgi haritası oluşturulur (SDB1.2, KB2.7). Dinlenen/izlenen otobiyografideki söz varlığının metnin üslubuna katkısına yönelik gerekçeli görüşler bildirilir (SDB3.3).
TDE1.3
Otobiyografide kullanılan anlatım biçimi, yöntem ve teknikleri açık uçlu sorularla belirlenir. Kullanılan anlatım biçimleri, uygulanan yöntem ve teknikler ile dinlenen/izlenen metnin üslubu arasında neden-sonuç ilişkisi kurularak bunlar arasındaki etkileşim ortaya konur. Dinlenen/izlenen metnin diğer disiplinlerle (tarih, sosyoloji, psikoloji, teknoloji vb.) ilişkisi belirlenir. Çalışma kâğıdı ile değerlendirme yapılır.

TDE1.4
Dinlenen/izlenen otobiyografiyle sorulan sorularla ilgili eleştiriler gerekçelendirilerek ifade edilir (SDB3.3). Otobiyografi metninin üslubuyla ilgili değerlendirme yapılır (E3.10). Metne otobiyografi metninin bağlamına uygun sorular eklenerek bunların öğrenciler tarafından kendi yorumları ve değerlendirmeleri çerçevesinde cevaplanması istenir. Etkinlik, öz değerlendirme formu ile değerlendirilir (SDB1.2E3.3, E3.8).
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Yazma
TDE4.1
Öğrencilere otobiyografilerini oluşturmaya yönelik bir performans görevi verilir (SAB4). Performans görevi sınıf içinde gerçekleştirilir.
Öğrencilerden otobiyografilerini estetik bakış açısıyla yazmaları istenir (D7). Otobiyografi türünün nasıl yazılması gerektiğiyle ilgili temel bilgiler sınıfça tartışılarak ortaya konur (SDB2.1). Yazma amacı doğrultusunda uygun yazma yöntem ve stratejileri belirlenir. Yazma sürecinin tüm aşamalarının başarılı bir şekilde uygulanabilmesi için kontrol listesi hazırlanır. Bu liste ile öğrencilerin yazma sürecini nasıl yönettiğiyle ilgili değerlendirmeler yapılır ve öz düzenleme becerilerinin desteklenmesi sağlanır (E2.2).
TDE4.2
Otobiyografi oluştururken yazmayla ilgili daha önce edinilen bilgi ve becerilerden yararlanılır. Yazılacak metnin okur üzerindeki etkilerine yönelik tahmin yürütülerek yazma eylemi sürdürülür. Anlatıcısı değiştikten sonra esas metin ile yeniden yazılan metin bağlama uygunluk yönüyle karşılaştırılır.
Elde edilen sonuçlar bağlama uygunluk, dil ve anlatım özelliği, etkileyicilik, tutarlılık, özgünlük vb. belirlenen ölçütlere göre sınıflandırılır ve yorumlanır. Yazılan otobiyografi okunur, değerlendirilir ve gerekli düzeltmeler yapılır. Oluşturulan otobiyografiyi zenginleştirmek için görsel ögelerden yararlanılır. Öğrenciler görsellere dijital araçlar kullanarak ulaşabilir (OB2, BTYAB1). Görseller araştırılırken fikrî mülkiyet haklarına uygun hareket edilmesi konusunda öğrencilere farkındalık kazandırılır. Yazılan metin sınıf panosunda, okul gazetesinde veya genel ağdaki güvenilir ortamlarda paylaşılır.
TDE4.3
Belirlenen amaca yönelik otobiyografi oluşturulurken uygun söz varlığı seçmeye ve dil yapılarını doğru kullanmaya, bağdaşıklık ögelerine, yazım ve noktalama kurallarına uymaya özen gösterilir. Hazırlanan otobiyografide anlatım bozuklukları varsa tespit edilir, bunların sebepleri tartışılır, anlatımı düzeltmek için ne yapılması gerektiği belirlenir.
Yazılacak otobiyografi türüne ve yazma amacına göre farklı anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yolları kullanılır, verilmek istenen iletiler açık veya örtük şekilde ifade edilir.
TDE4.4
Yazma çalışmalarında ortaya çıkan ürünlere yönelik öz değerlendirme ve akran değerlendirmesi yapılır (SDB1.2). Bu formların içeriğinde yazma becerisinin kural uygulama aşamasında belirlenen ölçütlerin yanı sıra gerçeklik, yaratıcılık gibi yazma ürünlerine değer katan unsurlara yer verilir.
Süreçte karşılaşılan zorluklara ilişkin bir liste oluşturulur. Sonraki yazma çalışmalarında bunlarla ilgili hataların düzeltilmesi için neler yapılabileceği üzerine fikir yürütülür (SDB3.1). Yazma sürecindeki olumlu davranışlar pekiştirilir.
Tema Sonu Değerlendirme
Temanın sonunda öğrencilerin çıkış kartıyla değerlendirmelerde bulunmaları sağlanır. Bu kartta edebî dil ile günlük dil arasındaki farka odaklanarak okunan metinlerde dilin nasıl kullanıldığıyla ilgili çıkarımda bulunmaları istenir. Ayrıca öğrenme süreçlerine ilişkin öz yansıtma yapmaları sağlanır.

Zenginleştirme

Öğrencilerden tahlil edilen romanın kurgusundan hareketle yeni bir olay örgüsü oluşturmaları veya kendi otobiyografilerini film şeridi hâline getirmeleri istenebilir. Film şeridi dijital araçlar kullanılarak hazırlanabilir. Konuşma etkinliği olarak farklı üslup özelliklerini bir arada yansıtan diyaloglar yazılabilir ve öğrencilerin bu diyalogları işletebilecekleri yaratıcı drama etkinliği düzenlenebilir.
*Aynı dönemde yaşamış iki yazara ait birer eser (birkaç eser) seçmesi, bu eserlerden yola çıkarak yazarların üslup farklılığını ortaya koyan bir çalışma (poster, sunu, eleştiri yazısı vb.) yapması ve bunu paylaşması istenebilir.

Destekleme

Öğrenme sürecinde öğrencilerden okudukları romandaki beğendikleri bir kişiyle ilgili düşüncelerini yazılı olarak ifade etmeleri istenir. Romanın üslubuyla ilgili bir çalışma kâğıdı verilerek bunu doldurmaları istenir.