3. Tema: İstatistiksel Araştırma Süreci
MAB4. Veri ile Çalışma ve Veriye Dayalı Karar Verme
-
E1.1. Merak, E3.7. Sistematiklik, E3.8. Soru Sorma, E3.10. Eleştirel Bakma
SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB1.3. Öz Yansıtma/Kendine Uyarlama, SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.1. Uyum, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme
D3. Çalışkanlık, D5. Duyarlılık , D14. Saygı, D20. Yardımseverlik
OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Djital Okuryazarlık, OB3. Finansal Okuryazarlık, OB6. Vatandaşlık Okuryazarlığı, OB8. Sürdürülebilirlik Okuryazarlığı
MAT.T.12.3.1. Toplumsal veya bilimsel durumlara ilişkin hazır veri ile çalışabilme ve hazır veriye dayalı karar verebilme
a) İstatistiksel araştırma tasarlamayı gerektiren toplumsal veya bilimsel durumları belirler.
b) Bağlam içerisinde ve tasarladığı istatistiksel araştırmaya yönelik veri dağılımlarını betimleyen, karşılaştıran veya değişkenler arasındaki ilişkililiğe odaklanan araştırma soruları oluşturur.
c) Elde edilen/verilen hazır veri setinin nasıl elde edilmiş olabileceğini sorgular.
ç) Elde edilen/verilen hazır veri setini analize hazırlar.
d) Araştırma sorusu bağlamında verileri analiz etmek için görselleştirme ve/veya özetleme araçlarından uygun olanları seçer.
e) Araştırma sorusu bağlamındaki verileri belirlediği araçlarla analiz eder.
f) Tasarladığı istatistiksel araştırmadan elde ettiği çıktılardan hareketle sonuçları yorumlar.
g) Tasarladığı istatistiksel araştırmadan elde edilen sonuçları araştırma sorusu bağlamında değerlendirir.
• Betimleyen, Karşılaştıran ve İlişkililiği İçeren İstatistiksel Problemler Oluşturma
• Verileri Toplama ve Analize Hazır Hâle Getirme
• Bulgulara Ulaşma ve Bulguları Yorumlama
- Veri dağılımları, verilerin değişebilirliği hakkında bilgi verir.
- Örneklemin dağılımı, evrenin dağılımına ilişkin fikir verir.
- Tek değişkenli verilerin dağılımlarını tanımlamada kullanılacak görsel ve özetler, ilgili dağılımın merkezinin nereye eğilim gösterdiğini ve nasıl yayıldığını belirlemede kullanılır.
- Aynı gözlem birimlerinden elde edilen verilerden hareketle oluşturulan iki değişkenli (kategorik-kategorik, nicel-nicel) dağılımlar, verilerin birlikte değişebilirliğindeki eğilime ilişkin bilgi verir.
- İki değişkenin ilişkili olması, bu iki değişken arasında bir neden-sonuç ilişkisi olduğu anlamına gelmez.
istatistiksel araştırma tasarımları
Öğrenme çıktıları; kontrol listesi ve proje ödevi ile değerlendirilebilir.
Öğrencilere hazırladıkları istatistiksel araştırma tasarımlarının bütününü değerlendirmeye yönelik bir performans görevi verilebilir. Performans görevi, analitik veya bütüncül dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Bu performans görevinin sonunda öğrencilerin elde ettikleri sonuçların benzerlik veya farklılıklarının nedenleri üzerine sınıf içi tartışma yapılabilir. Öğrenciler, ürünlerini akran değerlendirme veya grup değerlendirme formu ile değerlendirebilir.
Öğrencilerin 9, 10 ve 11. sınıf boyunca öğrendikleri tek değişkenli (kategorik-nicel) ve iki değişkenli veri setleri ile çalışarak istatistiksel araştırma sürecini yürütebildikleri kabul edilmektedir.
Öğrencilerin istatistiksel araştırma sürecinin bütününe ilişkin bilgilerini değerlendirmek amacıyla beyin fırtınası tekniği kullanılabilir. Öğrencilerin önceki sınıflarda edindikleri istatistiksel araştırma sürecine ilişkin deneyimleri paylaşmaları istenerek istatistiksel araştırma sürecine yönelik ilgi ve merakları gözlemlenebilir. Bununla birlikte öğrencilerin bu zamana kadar öğrendiklerine ilişkin kavram haritası oluşturmaları istenerek ön bilgileri ortaya çıkarılabilir.
Öğrencilere çok değişken içeren bir veri seti sunulabilir. Bu veri seti üzerinden öğrencilerden önceki öğrendiklerini hatırlamaya yönelik incelemeler yapmaları istenebilir. Öğrencilerin önceki yıllarda öğrendiği tek değişkenli nicel veri dağılımlarını betimlemeyi ve karşılaştırmayı; iki değişkenli kategorik ya da nicel verilerdeki ilişkililiği ele almayı tek bir araştırmada kullanabileceğine yönelik tartışmalar yapılabilir.
MAT.T.12.3.1
İstatistiksel araştırma tasarımına kaynaklık edecek bağlamlar, öğrencilerin ilgi duyduğu veya merak ettiği toplumsal ve bilimsel durumlar; bireysel çalışmalar ya da iş birliğiyle grup çalışması yapılarak belirlenir (E1.1). Grup çalışmaları sürecinde fikirlerini arkadaşlarıyla paylaşarak uygunluğu üzerine öğrencilerin tartışmaları ve aktif rol almaları desteklenebilir (SDB2.2, D3.4).
Belirlenen bağlamlardan yola çıkarak öğrenciler merak ettikleri soruları ifade eder. Bu aşamada öğrencilerle çok değişkenli veri setlerinden en fazla iki değişken içeren problemlerin neler olabileceği üzerine sınıf içi tartışma başlatılır (E3.8). Bu tartışmalarda uygun değişkenlerin nasıl belirleneceği üzerine öğrenciler, fikirlerini arkadaşlarıyla paylaşır. Öğrenciler, birbirlerinin fikirlerini saygı çerçevesinde dinleyerek değişkenleri belirler (SDB2.2, D14.1). Bu tartışmanın sonunda öğrenciler farklı bağlamlardan hareketle betimsel, karşılaştırma veya ilişkililiğe odaklanan istatistiksel araştırma sorularına ulaşır (SDB2.1). Sınıftaki grupların farklı türde araştırma sorularına odaklanması sağlanır. Öğrencilerden bu süreçte dünyaya ve topluma duyarlılığını, ekosistemin sürdürülebilirliğini yansıtabileceği farklı disiplinlere yönelik araştırma soruları hazırlamaları beklenir (SDB2.3, SDB3.3, OB8, D5.2). Örneğin hava kirliliği ve iklim değişikliğine, eriyen buzullara, deniz suyu sıcaklığının değişimine, çölleşmeye odaklanan (coğrafya); gelir dağılımı ve yaşam koşullarını, teknolojinin toplumsal etkisini (sosyoloji) veya yatırım ve tasarrufları inceleyen (ekonomi) araştırma soruları oluşturulabilir (OB3).
Hazırlanan araştırma sorularına cevap bulabilmek amacıyla veri elde etme sürecine geçilir. Bu süreçte öğrencilerin hazır veriye hangi kaynaklardan nasıl ulaşabileceği üzerine sınıf içi tartışma yapılır (SDB2.1). Örneğin öğrenciler belirledikleri soruların bağlamı ile ilişkili olan kamu kurumlarının genel ağ adreslerini ziyaret ederek ihtiyaç duydukları hazır verilere ulaşabilir (OB1, OB6). Ayrıca belirledikleri sorular bağlamında dijital ortamlarda bu tür verileri nasıl elde edebilecekleri ile ilgili tartışmalar yapılır. Bu sayede öğrenciler, ulusal veya uluslararası resmî kanallar üzerinde dijital kaynaklardan hazır verileri elde edebilir (OB2). Sınıf ortamına ve imkânlara bağlı olarak gerektiğinde hazır veriler öğrencilere sağlanabilir. Öğrencilerin hazır veriye ait örneklemin genellemeyi hedeflediği evrene uygunluğunu olasılık bilgilerini kullanarak ve eleştirel bakarak tartışmaları sağlanır (E3.10). Elde edilen hazır verilerin belirlenen araştırma sorusuna cevap verebilecek değişkenleri içerip içermediği inceletilir. Öğrencilerden çalıştıkları hazır veriye göre araştırma sorularında gerekiyorsa uyarlama yapmaları beklenir (SDB3.1).
Öğrenciler tarafından oluşturulan istatistiksel araştırma soruları ve elde edilen/verilen verilerin nasıl toplanmış olabileceği, istatistiksel araştırma sorusu ve veri toplama ölçütleri doğrultusunda oluşturulan kontrol listesiyle değerlendirilebilir.
Araştırma soruları bağlamında öğrencilerden betimsel, karşılaştırma veya ilişkililik içeren veri dağılımlarını analiz edebilmek için görselleştirme ve/veya özetleme araçlarından uygun olanları seçmeleri istenir (SDB1.2, MAB3). Seçilecek araç/araçlar, araştırma sorularına cevap verecek ve verileri analiz edecek nitelikte olmalıdır. Öğrencilerin istatistik yazılımlarını kullanarak görselleştirme ve/veya özetleme araçlarıyla verileri analiz etmeleri istenir (MAB5, OB2).
Öğrencilerden elde ettikleri sonuçlardan hareketle araştırma sorusuna cevap vermeleri beklenir (SDB3.3). Bu süreçte öğrencilerin istatistiksel araştırma sürecinin bütün bileşenlerini sistematik bir şekilde gözden geçirmeleri sağlanır (E3.7). Araştırma sorularına verilecek cevapların istatistiksel bir dil içermesi önemlidir. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda öğrencilerin seçilen örneklem dağılımından hareketle evren dağılımı hakkında çıkarımlar yapması ve elde edilen sonuçları belirsizliği dikkate alan bir dille ifade etmesi beklenir. Öğrenciler, elde ettikleri istatistiksel sonuç ve çıkarımlara dayalı olarak veri temelli argümanlar ve veriye dayalı çözüm önerileri geliştirebilir. İstatistiksel araştırma süreci kapsamında belirlemiş olduğu toplumsal veya bilimsel durumlarla (enerji tüketimi, kentlerde betonlaşma, iklim değişimi, ekonomik büyüme ve refah düzeyi gibi) ilgili veri temelli argümanlar ve yeni çözüm önerileri üretebilir, ilgili kamu kurumları ile iletişime geçebilir ya da ilgili sivil toplum kuruluşlarında çözüm önerilerini eyleme dönüştürebileceği gönüllü faaliyetlere katılabilir (OB6, OB8, D20.4). Öğrencilerden istatistiksel araştırma tasarlama, yürütme ve sonuçlarını paylaşma süreçlerinde bireysel deneyimlerini ve varsa yaşamış oldukları zorlukları günlük gibi araçlarla kayıt altına almaları istenebilir. Süreç boyunca kendi duygu, düşünce ve davranışlarını nasıl yönettiklerini ve bu zorluklarla nasıl başa çıktıklarını değerlendirmeleri istenebilir (SDB1.2, SDB1.3). Öğrencilere toplumsal veya bilimsel durumlara ilişkin hazır veri setlerine ulaşacakları şekilde istatistiksel araştırma süreci yürütecekleri bir performans görevi verilebilir.
Öğrencilerden yürüttükleri istatistiksel araştırmaların sonuçlarına ilişkin çözüm önerilerini ilgili kuruma sunacak şekilde projelendirmesi istenebilir.
Öğrencilere çok değişken içeren veri seti sunulup öğretmen tarafından seçilen bir değişkenin o veri setinde yer alan diğer değişkenlerden hangisi ile en ilişkili olduğu incelenebilir. Öğrencilerin seçilen değişkenlere yönelik istatistiksel araştırma tasarımları yapmaları beklenerek elde ettikleri sonuçları dijital araçlar yardımıyla paylaşmaları ve deneyimlerini ifade etmeleri istenebilir.
Hazır veri setlerinde daha az sayıda değişken olmasına ve bu değişkenlere ait veri sayısının daha az olmasına dikkat edilerek istatistiksel araştırma sürecinin yürütülmesi istenebilir. Elde edilen sonuçlar çeşitli görsel araçlar (sunum, bilgi görseli gibi) yardımıyla sınıf ortamında paylaşılabilir.
İstatistiksel araştırma süreci; gruplar heterojen şekilde düzenlenerek, öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarına uygun görevler verilmesi sağlanarak grup çalışması ile yürütülebilir. Akran öğrenmesi ve görev paylaşımları ile öğrencilerin istatistiksel araştırma tasarımlarını anlamlandırması desteklenebilir.
Güncelleme tarihi: 03.09.2026