1. Ünite: Sosyolojinin Doğuşu

SOS.11.1.1

Öğrencilere sosyolojinin bir bilim dalı olarak 19. yüzyılda sanayileşmiş toplumlarda ortaya çıktığını vurgulayan bir tanımı verilir. Öğrencilerin sosyolojiye neden ihtiyaç duyulduğu konusunda akıl yürütmeleri sağlanır. Bunun için öğrencilere toplumun ne olduğu, birey-toplum ilişkisi ve toplumun işleyişi hakkında yönlendirici sorular sorulur (E3.3). Süreçte sokratik diyalog yöntemi kullanılabilir. Sosyolojiyi hazırlayan düşünürlerin [Aristoteles (Aristoteles), İbn Haldun, Giambattista Vico (Cambattista Viko), Saint Simon (Sen Simon)] toplum hakkındaki temel düşüncelerini içeren bilgi notu verilerek öğrencilerin söz konusu düşünürlerin sosyolojinin temellerinin oluşumuna nasıl katkıda bulunduğunu analiz etmeleri sağlanır (E3.1). Toplumu sistematik olarak inceleyen ilk düşünür olan İbn Haldun’un görüşleri kullandığı temel kavramlar çerçevesinde açıklanır. Süreçte bu düşünürlerin toplumu bir araştırma alanı olarak ele aldıkları; toplumun yapısı ve işleyişini, toplumsal değişimi ve birey-toplum ilişkisini anlamaya ve açıklamaya çalıştıkları öğrenciler tarafından keşfedilir. Bu aşamada soru-cevap tekniği kullanılabilir. Öğrencilere 18-19. yüzyıl Avrupasında ekonomik, siyasal, sosyal ve kültürel-düşünsel alanlarda görülen köklü değişimleri yansıtan bilgiler ile soruların yer aldığı çalışma kâğıdı verilir. Öğrencilerin çalışma kâğıdındaki bilgilerden yola çıkarak ekonomik (Sanayi Devrimi, kapitalist ekonomik sistem), siyasal (Fransız İhtilali, milliyetçilik, sömürgecilik ve oryantalizm), sosyal (kentleşme, yeni sosyal sınıfların oluşumu) ve kültürel-düşünsel (bilimsel düşünceler, aydınlanma, sekülerleşme, muhafazakârlık) alanda yaşanan gelişmelerin sosyolojinin doğuşuna nasıl zemin hazırladığını fark etmesi sağlanır (OB1, OB5). Süreçte öğrencilere Sanayi Devrimi ve kapitalist ekonomik sistemin toplumsal yapıya etkisi, kentleşme, sosyal sınıfların ortaya çıkışı ve kültürel değişme hakkında sorular sorulur. Ayrıca Napolyon’un (Napolyon) Mısır’daki sömürgeciliği sistematik hâle getirmek için 22 cilt ansiklopedi hazırlattığı vurgulanarak oryantalizm, sömürgecilik ve sosyoloji ilişkisi hakkında öğrencilerin tartışma yapması sağlanır (SDB2.1, KB2.18). Bu aşamada konuşma halkası veya soru- cevap tekniğinden faydalanılabilir. Tartışma sürecinde öğrenciler birbirlerinin sözünü kesmeden dinler (D14.1). Süreç, öz veya akran değerlendirme formu ile değerlendirilebilir (SDB1.3). Öğrencilerin sosyolojinin doğduğu dönemin tarihsel koşulları ile günümüz koşullarını karşılaştırması sağlanır. Süreç karşılaştırma tablosu ile değerlendirilir. Öğrencilere sosyolojinin kurucularının [Auguste Comte (Ogüst Kont), Karl Marx (Karl Marks), Emile Durkheim (Emil Dürkeym), Max Weber (Max Veber)] temel fikirlerini ve ele aldıkları problemleri içeren bilgi notu verilir. Öğrencilerin iş birlikli olarak bu düşünürlerin ele aldıkları problemleri, kullandıkları temel kavram ve argümanları belirlemeleri ve metin inceleme tablosu üzerinde göstermeleri sağlanır (E1.5, E2.2, SDB2.2, D12.3). Sosyoloji kuramları (işlevselci, çatışmacı ve sembolik etkileşimci) hakkında bilgi notu verilerek öğrencilerden bu kuramların toplum anlayışlarını, birey-toplum ilişkisine yaklaşımlarını karşılaştırmaları istenir. Süreç, açık uçlu sorular kullanılarak değerlendirilebilir.

SOS.11.1.2

Öğrencilere Zygmunt Bauman’ın (Zigmund Bauman) Sosyolojik Düşünmek ve C. Wright Mills’in (C. Rayt Mills) Sosyolojik Tahayyül adlı kitaplarından sosyolojik düşünme tarzını açıklayan birer alıntı veya yapılandırılmış metin verilir. Öğrencilerin verilen bilgilerden yola çıkarak sosyolojik düşünme biçimiyle ilgili merak ettiği konuyu ifade etmesi ve bu konu hakkında sorular sorması sağlanır (E3.8). Süreçte soru-cevap veya soru kartları öğretim tekniği kullanılabilir. Öğrenciler sosyolojik düşünme biçimi hakkında belirledikleri soruları güvenilir kaynaklardan araştırır ve doğruluğunu değerlendirir (E1.5, E3.9, KB2.6). Öğrencilere son yıllarda yoğunlaşan küresel göç sorununa ilişkin bilgi notu ve yönlendirici sorular verilir. Bu sorular çerçevesinde öğrencilerin birbirlerine saygı duyarak ve fikirlerinin eleştirilmesine açık olarak tartışması sağlanır (E3.5, D14.1). Süreçte göçün bireysel bir seçim değil ekonomik, siyasal faktörlerle gerçekleşen sosyolojik bir problem olduğu vurgulanır. Tartışma sürecinde öğrencilerin göçü sosyolojik olarak yorumlamaları istenir (SDB2.1, KB2.18). Göç sorunu hakkında sosyolojik düşünme biçimine uygun çıkarımlar yapmaları sağlanır (SDB2.2, KB2.10). Süreç, açık uçlu sorularla değerlendirilebilir.

SOS.11.1.3

Öğrencilerin yönlendirici sorularla nicel ve nitel kavramlarının anlamlarını sözlü olarak ifade etmesi sağlanır. Bu aşamada sokratik yöntem kullanılabilir. Öğrencilere nicel ve nitel araştırma ile ulaşılmış sosyolojik yargı içeren örnek cümleler verilerek bunların hangilerinin nicel, hangilerinin nitel araştırma ile elde edildiğini belirlemeleri istenir. Öğrencilere pozitivist ve yorumcu yaklaşım, nicel araştırma yöntemi (anket, istatistik), nitel araştırma yöntemi (görüşme, odak grup, söylem analizi, metin analizi, yorum, tarihsel inceleme vb.) hakkında bilgi ve sorular içeren çalışma kâğıdı verilir. Çalışma kâğıdında öğrencilerin öncelikle pozitivist ve yorumcu yaklaşımların temel özelliklerini belirlemesi sağlanır. Bunun için açık uçlu soruları yazılı olarak cevaplamaları istenir. Öğrencilerin nicel araştırma ve nitel araştırma yöntemlerinin genel özelliklerini belirlemesi sağlanır. Bunun için kart eşleştirme öğretim tekniği kullanılabilir (E3.3). Öğrencilerden nicel araştırma ve nitel araştırma yöntemlerinin benzerliklerini ve farklılıklarını; bu yöntemlerin dayandıkları temel görüşler, amaçlar, veri üretme biçimleri, analiz yaklaşımları gibi unsurlar üzerinden listelemeleri istenir (E3.6, OB1). Öğrencilerin her iki yöntemin güçlü ve zayıf yanlarını tespit etmesi sağlanır. Süreç yapılandırılmış grid veya karşılaştırma tablosu ile değerlendirilebilir. Performans görevi olarak öğrencilere çeşitli sosyolojik araştırma konuları verilerek bu konuları pozitivist ve yorumcu görüşün nasıl ele alabileceği hakkında iş birlikli olarak sunum hazırlamaları istenebilir (E1.3, E2.2, SDB2.1, SDB2.2).

İbn Haldun’un Mukaddime adlı eserinden toplumsal yaşamın zorunluluğu hakkındaki görüşlerini araştırmaları ve rapor olarak sunmaları istenebilir.

A. Comte’un Mustafa Reşit Paşa’ya pozitivizmi tanıtmak amacıyla yazmış olduğu mektup analiz edilerek mektubun tarihsel bağlam içinde değerlendirilmesi sağlanabilir.

P. Bourdieu’nun (Burdio) sosyolojiye kazandırdığı temel kavramları araştırmaları ve sunmaları istenebilir. Hermeneutik (Hermenötik) yöntemi inceleyerek uygulama örnekleri ile bir sunum hazırlamaları sağlanabilir.

Sosyolojinin konusuna ve alanına ilişkin bilgilerin pekiştirilmesinde akran öğretiminden veya grup çalışmalarından yararlanılabilir.

Sosyolojinin tarihsel gelişim süreciyle ilgili görsel ve işitsel materyaller kullanılabilir.

Sosyolojinin araştırma yöntem ve tekniklerinin anlaşılmasında karşılaştırma tabloları ve akış diyagramları kullanılabilir.