T.C. MİLLÎ EĞİTİM
BAKANLIĞI

Sosyal Bilim Çalışmaları Dersi Ortaöğretim Seçmeli Dersler

4. Tema: Beşerî Hareketler

Bu temada öğrencilerin göçlerin özelliklerini bilmeleri, göçleri birbirleriyle ilişkilerine göre gruplara ayırmaları ve insanlık tarihinde gerçekleşen büyük göç hareketlerinin nedenlerini sorgulamaları amaçlanmaktadır.
Ders Saati
10
Alan Becerileri

SBAB8. Coğrafi Sorgulama

Kavramsal Beceriler

KB2.5. Sınıflandırma

Eğilimler

E1.1. Merak, E1.4. Kendine İnanma (Öz Yeterlilik), E3.7. Sistematiklik

Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

Değerler

D5. Duyarlılık, D14. Saygı

Okuryazarlık Becerileri

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Disiplinler Arası İlişkiler
Coğrafya, Sosyoloji
Beceriler Arası İlişkiler
SBAB11.2. Tablo, Grafik, Şekil ve/veya Diyagram Hazırlama
Öğrenme Çıktıları ve Süreç Bileşenleri

SBÇ.I.4.1. Göçleri türlerine göre sınıflandırabilme

a) Gerçekleşme durumuna göre göçleri belirler.

b) Gerçekleşme durumuna göre göçleri ayrıştırır.

c) Gerçekleşme durumuna göre göçleri tasnif eder.

ç) Gerçekleşme durumuna göre göçleri etiketler.

SBÇ.I.4.2. İnsanlık tarihinde gerçekleşen büyük göç hareketlerinin nedenlerini sorgulayabilme

a) İnsanlık tarihinde gerçekleşen büyük göç hareketlerinin nedenlerine ilişkin sorular sorar.

b) İnsanlık tarihinde gerçekleşen büyük göç hareketlerinin nedenlerine ilişkin bilgi toplar.

c) İnsanlık tarihinde gerçekleşen büyük göç hareketlerinin nedenlerine ilişkin topladığı bilgileri düzenler.

ç) İnsanlık tarihinde gerçekleşen büyük göç hareketlerinin nedenlerine ilişkin düzenlediği bilgileri çözümler.

d) İnsanlık tarihinde gerçekleşen büyük göç hareketlerinin nedenlerine ilişkin çözümlediği bilgilerden çıkardığı sonuçları paylaşır.

İçerik Çerçevesi

Göçlerin Sınıflandırılması

Tarihteki Büyük Göç Hareketleri

Anahtar Kavramlar

değişim, göç, göç hareketleri, göç türleri, göçlerin etkileri

Öğrenme Kanıtları (Ölçme ve Değerlendirme)

Bu temadaki öğrenme çıktıları; yapılandırılmış grid, analitik dereceli puanlama anahtarı ve öz değerlendirme formuyla değerlendirilebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden göçlerin olumsuz sonuçlarına karşı çözüm önerileri geliştirmeleri ve geliştirdikleri önerilerden yola çıkarak duvar gazetesi hazırlamaları istenebilir. Performans görevi; sorun belirleme, bilgi toplama, bilgileri düzenleme, çıkarım yapma, çözüm önerme ve gazete hazırlama ölçütlerine göre değerlendirilebilir.

Temel Kabuller

Öğrencilerin göçlerdeki itici ve çekici faktörler ile göçün mekânsal etkisi hakkında bilgi sahibi oldukları kabul edilmektedir.

Ön Değerlendirme Süreci

Göçlerde etkili olan itici ve çekici faktörlere ilişkin metin, görsel ve videolar üzerinden soru-cevap etkinliği yapılabilir. Öğrencilere göçün itici ve çekici faktörlerine yönelik şema hazırlatılabilir veya göçün mekansal etkileri ile ilgili öğrencilerin düşüncelerini ifade etmesi sağlanabilir.

Köprü Kurma

Göç olayı ve tarihteki büyük göçlerle ilgili örnek görseller ve videolar incelenebilir, belirlenen okuma parçaları üzerinden değerlendirme yapılabilir. Öğrencilerden sunulan örneklerde göç olayının nasıl gerçekleştiğini son dönemlerde yaşanan göç olaylarından edindikleri bilgilere dayanarak betimlemeleri istenebilir. Bu şekilde öğrencilerin ön bilgileri harekete geçirilir ve kendi hayatları ile göç olayı arasında ilişki kurmaları sağlanabilir.

Öğrenme-Öğretme Uygulamaları

SBÇ.I.4.1

Öğrencilere göçlerle ilgili gazete haberi ve makale okuma, fotoğraf ve harita inceleme, sayısal veriler içeren tablo yorumlama gibi çalışmalar yaptırılabilir. Bu çalışmalar öğrenciler tarafından sunulabilir ve öğrencilerin seçtiği materyallerin incelenmesiyle derse başlanabilir. İncelenen materyaller bağlamında görüşlerin paylaşıldığı bir tartışma ortamı yapılandırılır (SDB2.1). Sınıf ortamında görüş paylaşımı yapılırken öğrencilerin toplumsal ve kitlesel sorunlarla ilgili sorumluluk sahibi olmaları gerektiği ve göçe katılan her bir insanın farklı kültür ve inançlara sahip olabileceği vurgulanır (D5.1, D14.3). Göç sınıflandırmasında yer alan kavramlar liste hâlinde karışık olarak paylaşılır (süresine göre göçler, mesafeye göre göçler, nedenlerine göre göçler, mevsimlik göç, sürekli göç, isteğe bağlı göç, zorunlu göç, yasa dışı göç, mübadele göçü ve beyin göçü). Bu liste ile ilgili öğrencilerin soru sormaları ve bilgi ihtiyaçlarını fark etmeleri sağlanır (E1.1, OB1). Bu kapsamda öğrencilerden, verilen göç sınıflandırma listesinde yer alan göç türlerini belirledikleri özelliklere göre sınıflandırmaları ve küçük gruplar içinde tartışmaları istenir (D5.3). Göçler, gerçekleşme durumlarına göre tasnif edilir ve etiketlenir (E3.7, SDB2.2, SBAB11.2). Öğrencilerin bu süreçteki öğrenmeleri yapılandırılmış gridle değerlendirilebilir.

SBÇ.I.4.2

Öğrencilere dünya tarihinde görülmüş olan Türklerin Türkistan’dan Göçü, Kavimler Göçü ve Yeni Dünya’ya Göçler konularında hazırlanmış haritalar gösterilebilir. Öğrencilerin haritaları incelemeleri ve inceleme sonucunda büyük göçlerle ilgili sorular sormaları sağlanır. Bu göçlerin sebeplerinin neler olduğu öğrenciler tarafından araştırılır ve bunlarla ilgili bilgi toplanır (OB4, E1.1, E1.4). Yeni Dünya’ya yapılan göçlerde sömürgeciliğin etkisi sorgulanır. Dijital ortamda hazırlanan bir taslak ile ulaşılan bilgiler düzenlenir ve öğrencilere poster hazırlama görevi verilir (OB2). Düzenlenen bilgiler poster üzerinde çözümlenir. Öğrencilerin ürünleri, dereceleme anahtarı ile değerlendirilebilir ve öğrencilere geri bildirim verilir (SDB1.2). Performans görevi olarak öğrencilerden merak ettikleri bir göç türü ile ilgili kısa makale/ rapor yazmaları istenebilir. Performans görevi analitik dereceli puanlama anahtarı ve öz değerlendirme formu ile değerlendirilir (SDB1.2).

Zenginleştirme

Öğrencilere güvenilir genel ağ kaynaklarından göç verilerini inceleme görevi verilebilir.

Öğrencilerden ulaştıkları verilerden faydalanarak dünyada gerçekleşen göçlerin nedenleri ve sonuçları hakkında araştırma yapmaları istenebilir. Söz konusu araştırma görevlerinin tüm sınıf/okul ile paylaşılabilmesi için panel düzenlenebilir. Ayrıca öğrencilere en çok göç alan ülkeler ile en fazla göç veren ülkelerin ekonomik özelliklerini ve göç veren ülkelerin demografik özelliklerini araştırma görevleri verilebilir. Öğrencilerin söz konusu araştırma görevlerini tüm sınıf/okul ile paylaşabilmeleri için panel düzenlenebilir.

Destekleme

Konuya ilişkin göçle ilgili kısa bir video üzerinden çıkarım yapılması sağlanabilir. Öğrencilerden bu süreçle ilgili geri bildirim vermeleri istenebilir. Performans görevi mübadele göçleri ile ilgili bir sunum yapma şeklinde düzenlenebilir.

Güncelleme tarihi: 04.09.2026