1. Öğrenme Alanı: Birlikte Yaşamak

4.1.1

Öğrencilerin sosyal bilgiler dersiyle ilgili merak ettiklerini sormaları sağlanır (E3.8). Öğrenciler gruplara ayrılır ve gruplara sosyal bilgiler dersinin bireysel ve toplumsal hayata katkılarına dair örnek olaylar öğretmen tarafından sunulur (SDB2.2). Örnek olaylar; kendini tanıma, özgüven kazanma, kişiler arası ilişkiler, yaşadığımız yerin özellikleri ile ilgili olabilir. Belirlenen örnek olaylar hak ve sorumluluklarla ilişkilendirilerek öğrencilerin bu konuyu içselleştirmeleri sağlanır (D1.1). Örnek olayların sunumunda senaryolu çizgi romanlar ve hikâyeler gibi yazılı, görsel veya dijital kaynaklar kullanılabilir (OB2, OB4). Grupların bu kaynakları eleştirel bakış açısı ile incelemeleri, akademik dürüstlüğe dikkat etmeleri beklenir (D3.3). Gruplar inceledikleri kaynaklardan sosyal bilgiler dersinin bireysel ve toplumsal yaşama sağladığı katkıları belirler ve sınıfla paylaşırlar (SDB2.1, OB1). Gruplardan sosyal bilgiler dersinin günlük yaşama nasıl katkıda bulunabileceğine dair örnekler vermeleri istenir (SDB1.1). Gruplar kâğıtlara dersin günlük yaşama sağlayacağı katkılara ilişkin örneklerini yazdıktan sonra bu örnekleri sınıf içinde paylaşırlar (SDB2.1). Paylaşılan örnekler, bireysel ve toplumsal katkılar temel alınarak sınıflandırılır. Gruplar belirledikleri sosyal bilgiler dersinin bireysel ve toplumsal yaşama sağladığı katkıları görsel veya yazılı olarak sınıfta paylaşırlar (SDB2.1, OB1). Paylaşılan ürünler, bütüncül dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Öğrencilerin sosyal bilgiler dersinin gelecekte kendilerine sağlayacağı katkılara ilişkin düşüncelerini ifade etmeleri sağlanır. Bu aşamada zaman tüneli tekniği kullanılabilir. Öğrencilerden 4. sınıfın sonuna geldiklerinde sosyal bilgiler dersinin kendilerine sağlayacağı katkıları ifade etmeleri istenir (E2.5). Zaman tüneli sınıf ortamında farklı materyaller kullanılarak oluşturulabilir. Çalışmalar tamamlandıktan sonra performans görevi olarak öğrencilerden sosyal bilgiler dersinin bireysel ve toplumsal katkılarına yönelik slogan bulmaları istenebilir ve sloganlar sınıf içinde paylaşılabilir (E3.3). Öğrencilerin sloganları özgünlük, konuyu yansıtma gibi ölçütler konularak dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Bunun yanında öğrenciler diğer arkadaşlarının sloganları ile ilgili akran değerlendirme formu aracılığı ile görüş bildirebilir.

SB.4.1.2

Öğrencilerin ilgi alanlarına, güçlü ve geliştirilebilir yanlarına, hayatlarında hoşlandıkları ve hoşlanmadıkları şeylere ilişkin deneyimlerini gözden geçirmeleri istenir. Öğrenciler, kişisel özellikleriyle ilişkilendirdikleri deneyimlerini gönüllülük esasına göre sınıfla paylaşır. Paylaşılan deneyimler, olumlu benlik algısını destekleyecek ve kişisel özelliklerin gelişimine katkıda bulunacak dönütlerle değerlendirilir. Öğrencilerin güçlü ve geliştirilebilir yönlerinin farkına varmaları desteklenir (D10.1). “Bir orkestrada herkes aynı enstrümanı çalsaydı nasıl olurdu?”, “Bir voleybol takımında herkes sadece servis atmakta iyi olsaydı ne olurdu?” gibi sorulardan sonra “Hepimiz aynı özelliklere sahip olsaydık nasıl bir hayatımız olurdu?” sorusu öğrencilere yöneltilir (KB3.3). Verilen cevaplardan yola çıkılarak öğrencilerin bireysel farklılıkların zenginlik olduğuna ve bireysel özelliklere saygı duymanın önemine ilişkin çıkarımda bulunmaları sağlanır. Öğrencilerin bireysel farklılıkların olağan olduğuna, günlük yaşamı zenginleştirdiğine ve bu özelliklere saygı duymaları gerektiğine yönelik çıkarım yapmaları amacıyla sevdikleri renklerle ellerinin izlerini çıkarmaları ve bunları sınıfta sergilemeleri gibi farklı etkinlikler yapılabilir (OB4). Öğrencilerden farklı bireysel özelliklere saygı duymanın önemi ile ilgili görüş belirtmeleri istenir (D14.3). Bu süreçte konuşma biletleri tekniği kullanılabilir. Bireysel özelliklere saygı duymanın önemine ilişkin fikirlerin değerlendirilebileceği bir çalışma yaprağı veya öz değerlendirme formu kullanılabilir. Öğrencilerden bireysel özelliklere saygı göstermeye ilişkin ulaştıkları çıkarımlardan hareketle günlük yaşamlarında uygulayabilecekleri somut bir davranış (söz kesmemek, farklı fikirlere saygılı ifadeler kullanmak, grup çalışmalarında herkese söz hakkı tanımak, başkalarının başarılarını takdir etmek ve emeklerine değer veren ifadeler kullanmak vb.) belirlemeleri istenir. Öğrenciler belirledikleri bu davranışı yapılan planlama doğrultusunda (konu bitimine kadar) bir süre boyunca uygular.Bu süreçte öğrencilerin bir izleme çizelgesiyle bu davranışa yönelik kendi gelişimlerini kaydetmeleri istenir (OB1). Süreç sonunda öğrenciler davranışı ne ölçüde gerçekleştirdiklerini ve bunun kişiler arası ilişkilerine etkisini değerlendirerek sınıfta sözlü sunumlar yapar. Öğrenciler sunumlarında bireysel özelliklere saygı göstermenin günlük yaşamlarında nasıl sürdürülebileceğine yönelik çıkarımlarını ifade ederler. Etkinlik süresince empati kurma ve anlayışlı olmanın önemi vurgulanır (E2.1, SDB2.3).

SB.4.1.3

Sınıf kültürünü güçlendirmeye yönelik örümcek ağı tekniği uygulanabilir (E2.5). Bu teknikte, öğretmen eline bir ip yumağı alarak çember oluşturur ve sınıfa farklı görüşlerini ifade edebilecekleri bir soru yöneltir. Öğrenciler sırayla soruya cevap verdikten sonra yumağı istediği bir arkadaşına atar, yumak en son kişiye atıldığında farklı fikirlere ve özelliklere rağmen buradaki ağ gibi bir bütün olunduğu vurgulanır (SDB2.3). Bu bütünlüğün toplumsal birliğimizi simgelediği ifade edilir ve bu birliği sürdürmek için neler yapmamız gerektiği sorulur. Her öğrenci cevap vererek yumağı kendisinden önceki arkadaşına atar. Buradaki amaç birlikte, uyum içinde yaşamaya devam etmemiz için dikkat etmemiz gereken bazı davranışların olduğunun anlaşılmasıdır (D5.1). Bu davranışlara dikkat edilmediğinde neler olabileceğine dair kısaca konuşulur. Etkinlik sonunda toplum içindeki rollerimizin neler olduğuna dair bir tartışma başlatılır. Belirlenen roller çerçevesinde toplumsal birliği sürdürmek için neler yapılabileceği sorulur. Öğrencilerin rollere ilişkin sorumlulukları yerine getirerek birbirlerine karşı adil davranmaları, toplum içindeki güven duygusunu güçlendirmeleri ve toplumsal birlikteliğin sürdürülmesine aktif katkı sağlamaları desteklenir (D1.2, E2.4). Toplumsal birliği sürdürmek için dikkat edilmesi gerekenlere dair farkındalıkları öğrenme günlükleri veya çalışma yaprakları kullanılarak kontrol edilebilir. Aile içinde, sınıfta ve okulda birlikte yaşamayı destekleyecek dostluk, dürüstlük, saygı ve sorumluluk değerlerine odaklanılan örnek olaylar öğrenciler tarafından incelenir. Bu örnek olaylar aile ve arkadaşlara destek olmak, düşüncelerini açıkça ifade etmek, kendisine emanet edilenlere sahip çıkmak, saygılı ve anlayışlı olmak, vatandaş olarak üzerine düşen sorumlulukları yerine getirmek şeklinde kurgulanır (D2.2, D4.1, D6.2, D14.1, D16.2). Bu aşamada değer analizi veya değer açıklama gibi yöntemlerden, atasözleri ve deyimlerden yararlanılabilir. Aile içi, sınıf ve okulda toplumsal birliğe katkıda bulunmak amacıyla yapılabileceklere dair fikirlerini ifade etmeleri için öğrencilere fırsat verilir (SDB2.1). Özellikle öğrencilerin aile bireyleri arasındaki sevgi, saygı, bağlılık ve dayanışmanın toplumsal birliğe katkısını analiz etmeleri sağlanarak aile içi bağları güçlendirecek, aile bütünlüğüne değer veren ve aile ortamında iş birliğini destekleyen somut davranışlar geliştirmeleri sağlanır (D2.2). Öğrenciler gruplara ayrılır. Her gruptan aile, sınıf ve okul ortamında toplumsal birliğin sürdürülmesine katkı sağlayabilecek fikirler üretmeleri istenir. Öğrenciler ürettikleri fikirleri değerlendirerek uygulanabilir olanları belirler ve gerekçeleriyle birlikte sınıf ortamında paylaşırlar (SDB2.2). Gruplar, geliştirdikleri fikirleri basın bülteni, reklam metni, broşür veya poster gibi araçlarla sunabilirler (E3.3). Sunum sürecinin değerlendirilmesinde kontrol listesi veya bütüncül dereceli puanlama anahtarı kullanılabilir. Grup çalışmaları ise grup değerlendirme formu aracılığıyla değerlendirilebilir.

Sosyal bilgiler dersinin katkılarına yönelik dijital ortamda poster hazırlanabilir. Bu posterlerden faydalanarak dijital bir sergi oluşturulabilir. Farklı bireysel özelliklere sahip olmanın zenginlik olduğunu şiir, şarkı sözü veya dijital öykü yazarak anlatmaları istenebilir. Toplumsal birliğin sürdürülmesiyle ilgili farklı fikirleri içeren karikatürler çizmeleri veya çizgi roman hazırlamaları istenebilir.

Sosyal bilgiler dersinin katkılarına yönelik çalışmaların sadeleştirilip somutlaştırıldığı çalışma yaprakları kullanılabilir. Farklı bireysel özelliklere sahip olmanın zenginlik olduğunu kısa cümleler kurarak sınıfla paylaşmaları istenebilir. Grup çalışmalarında konuya ilişkin hazırlanan görsel materyalleri yapıştırma, boyama gibi görevler verilebilir.