5. Tema: Okuma Kültürü

SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB2.1. İletişim, SDB3.2. Esneklik, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D3. Çalışkanlık, D12. Sabır, D15. Sevgi

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB7. Veri Okuryazarlığı

Dinleme/İzleme
T.D.7.2. Dinlemede/izlemede strateji, yöntem ve teknik seçimlerini yönetebilme

T.D.7.4. Dinlediğinde/izlediğinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme

T.D.7.5. Dinlediğinin/izlediğinin yüzey anlamını belirleyebilme

T.D.7.6. Basit çıkarımlar yoluyla dinlediğinin/izlediğinin derin anlamını belirleyebilme

T.D.7.7. Üst düzey çıkarımlar yoluyla dinlediğinin/izlediğinin derin anlamını belirleyebilme

T.D.7.8. Dinlediklerini/izlediklerini karşılaştırabilme

T.D.7.17. Dinlediğinde/izlediğinde kullanılan ikna tekniklerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme

T.D.7.18. Dinlediğinden/izlediğinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme

T.D.7.20. Dinlediğini/izlediğini özetleyebilme

T.D.7.23. Dinlediğini/izlediğini eleştirebilme

T.D.7.25. Dinleme/izleme sürecini değerlendirebilme

Okuma
T.O.7.1. Okumada materyal seçimini yönetebilme

T.O.7.2. Okumada strateji, yöntem ve teknik seçimlerini yönetebilme

T.O.7.4. Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme

T.O.7.5. Metnin yüzey anlamını belirleyebilme

T.O.7.7. Basit çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilme

T.O.7.8. Üst düzey çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilme

T.O.7.11. Metni yorumlayabilme

T.O.7.20. Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme

T.O.7.25. Metindeki probleme çözüm üretebilme

Konuşma
T.K.7.4. İletişimi sürdürmek amacıyla soru sorabilme

T.K.7.11. Konuşmasında karşılaştırma yapabilme

T.K.7.14. Sözlü olarak özetleyebilme

T.K.7.17. Eleştirisini sözlü olarak ifade edebilme

T.K.7.22. Konuşmasında açık ve örtük ifadeleri kullanabilme

T.K.7.23. Uygun bağlantı ifadelerini kullanabilme

T.K.7.25. Konuşma sürecini değerlendirebilme

Yazma
T.Y.7.2. Yazmada strateji, yöntem ve teknik seçimlerini yönetebilme

T.Y.7.3. Yazısında içerik ve yapıya yönelik seçimlerini yönetebilme

T.Y.7.9. Yorumunu yazılı olarak ifade edebilme

T.Y.7.14. Problem çözümüne yönelik yazabilme

T.Y.7.16. Yazısını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme

T.Y.7.17. Yazısında açık ve örtük ifadeleri kullanabilme

T.Y.7.18. Uygun bağlantı ifadelerini kullanabilme

T.Y.7.19. Yazım ve noktalama işaretleriyle ilgili kuralları uygulayabilme

Genellemeler

Temadaki metinlerin işlenmesi sürecinde (hazırlık bölümü de dâhil) öncelik-sonralık ilişkisi gözetilmeksizin dinleme/izleme, okuma, konuşma ve yazma etkinliklerine birbirini destekleyecek, tamamlayacak ve güçlendirecek biçimde yer verilir. Konuşma ve yazma becerilerindeki etkinliklerle ortaya çıkan ürünler, farklı alan becerileri ve kavramsal becerilerin bir araya gelmesiyle oluşturulur. Bu becerilerden hareketle hazırlanan öğrenme çıktısına, “Temalara Yönelik Süreç Detaylı Öğretim Programı”nda ilk kez yer verildiğinde bu öğrenme çıktısına yönelik bağımsız etkinlik yapılır. İlgili öğrenme çıktısına ilerleyen temalarda yeniden yer verildiğinde öğrenme çıktısıyla ilgili bağımsız etkinlik yapılabileceği gibi öğrenme çıktısı, o temada yer verilen diğer öğrenme çıktılarıyla birlikte, onları destekleyecek ve tamamlayacak şekilde aynı etkinlikte de kullanılabilir.

Anahtar Kavramlar

Materyal seçimi; strateji, yöntem ve teknik; söz varlığı, derin anlam, yüzey anlam, eleştirme, probleme çözüm üretme, soru sorma, yazıda içerik ve yapı, açık ve örtük ifade, özetleme, bağlantı ifadeleri, ikna teknikleri, yazım kuralları, noktalama işaretleri, dil yapıları ve  söz varlığı.

Dinleme/izleme, okuma, konuşma ve yazma dil becerilerine yönelik öğrenme çıktıları ile ifa de edilen becerilere ulaşılıp ulaşılmadığını belirlemek amacıyla ölçme değerlendirme çalışmaları yapılır. Bu süreçte kullanılabilecek ölçme araçları örnek olarak verilmiştir. Öğrenme ortamının özellikleri, öğrenci sayısı ve mevcut imkânlar dikkate alınarak aşağıda yer verilen araçların tamamı ya da bir kısmı kullanılabilir ve gerekli görülen durumlarda farklı ölçme de ğerlendirme araçlarından da yararlanılabilir. Konuşma ve yazmaya yönelik değerlendirme sürecinde öğrenci ürün dosyalarından (portfolyolardan) yararlanılabilir. Her temada en az bir tane performans görevinin verilmesi esastır. Performans görevi temanın en az bir öğrenme çıktısını ölçme ve değerlendirmeye yönelik olmalıdır. Dinlediklerini/izlediklerini karşılaştırabilmesi için iki bileşenli maddeler (doğru-yanlış,  evet-hayır vb.), eşleştirme vb. çalışmalar yapılabilir. Dinlediğini/izlediğini eleştirebilmesi için paragraf yazma, açık uçlu soru vb. çalışmalardan yararlanılabilir. Okumada materyal seçimini yönetebilmesi için kontrol listesi kullanılabilir. Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilmesi için boşluk doldurma, açık uçlu soru, cümle tamamlama, kelime defteri oluşturma vb. çalışmalardan faydalanılabilir.  Konuşmasında karşılaştırma yapabilmesi için betimleme, karşılıklı konuşma, sunum yapma  vb. çalışmalar kullanılabilir. Eleştirisini sözlü olarak ifade edebilmesi için soru cevap çalış ması yapılabilir. Konuşmasında açık ve örtük ifadeleri uygun biçimde kullanabilmesi için tartışma çalışmasından yararlanılabilir. Problem çözümüne yönelik yazabilmesi için paragraf ve deneme yazma gibi çalışmalar verilebilir. Uygun bağlantı ifadelerini kullanabilmesi için kolaydan zora ilkesiyle önce cümle sonra paragraf yazma gibi çalışmalar yapılabilir.

Problem çözümüne yönelik yazabilme öğrenme çıktısı için dördüncü temadaki üst düzey çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilme öğrenme çıktısı ön öğrenme olarak kabul edilmektedir.

Temaya ilişkin temel kabule yönelik beceri; boşluk doldurma, açık uçlu ve çoktan seçmeli soru gibi çalışmalarla belirlenebilir. Ön değerlendirmeden hareketle varsa öğrencilerin gelişmeye açık yönlerini güçlendirmek için gerekli çalışmalar yapılır.

Dinlediklerini/izlediklerini karşılaştırabilme öğrenme çıktısı, dördüncü temadaki okuduklarını karşılaştırabilme öğrenme çıktısıyla ilişkilendirilebilir.

Temanın başlangıcında ön değerlendirmeye yönelik çalışma yapılır. Metin işleme sürecinde metnin içeriğine yönelik hazırlık çalışmaları (soru-cevap, ön araştırma vb.) yapılarak öğrencilerin ön bilgilerinden yararlanmaları, motive ve derse dâhil olmaları sağlanır. İlgili öğrenme çıktısına yönelik etkinlik yapılırken strateji, yöntem ve teknik; soru sorma, dinlediğini/izlediğini eleştirme, eleştiriyi sözlü olarak ifade etme, probleme çözüm üret me, problemin çözümüne yönelik yazma, yazıda içerik ve yapı, bağlantı ifadeleri anahtar  kavramları ile dil yapıları ve söz varlığı kavramlarına yönelik tanımlayıcı nitelikte, bu kav ramların bileşenlerini, özelliklerini vb. belirten kısa bilgilere ve/veya uyarılara yer verilir.

Dinleme/izleme becerisi sürecinde öğrencilerin strateji, yöntem ve teknik seçimlerini yö netebilmeleri sağlanır (T.D.7.2.). Dinlediklerinde/izlediklerinde geçen anlamını bilmedikleri söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilmelerine, dinlediklerinin/izlediklerinin yüzey anlamını belirleyebilmelerine yönelik çalışmalar yürütülür (T.D.7.4., T.D.7.5.). Basit ve üst düzey çıkarımlar yoluyla dinlediklerinin/izlediklerinin derin anlamını belirleyebilmelerine (T.D.7.6.,T.D.7.7.), dinlediklerini/izlediklerini karşılaştırabilmelerine (T.D.7.8.), dinlediğini/izlediğini özetleyebilmelerine (T.D.7.20.), dinlediğini/izlediğini eleştirebilmelerine  (T.D.7.23.) yönelik çalışmalar yapılır.

Dinlediklerinde/izlediklerinde kullanılan ikna tekniklerini belirlemeleri, dinlediklerinden/izlediklerinden hareketle söz varlığını geliştirmeleri (T.D.7.17., T.D.7.18.) sağlanır. Dinleme/ izleme sürecini değerlendirebilmelerini (T.D.7.25.) sağlayacak çalışmalar yapılır. Öğrencilerin okumada materyal seçimini yönetebilmeleri (T.O.7.1.), strateji, yöntem ve  teknik seçimlerini yönetebilmeleri (T.O.7.2.) sağlanır. Okudukları metinde geçen anlamını bilmedikleri söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilmelerine, metnin yüzey anlamını belirleyebilmelerine yönelik çalışmalar yapılır (T.O.7.4., T.O.7.5.). Basit ve üst düzey çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilmeleri (T.O.7.7., T.O.7.8.), metni yorumlayabilmeleri (T.O.7.11.), okudukları metindeki probleme çözüm üretebilmeleri (T.O.7.25.) sağlanır. Okudukları metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çalışmalar yapılır (T.O.7.20.).

Öğrencilerin iletişimi sürdürmek amacıyla soru sorabilmeleri (T.K.7.4.), konuşmasında karşılaştırma yapabilmeleri (T.K.7.11.), sözlü olarak özetleyebilmeleri (T.K.7.14.), eleştirisini sözlü olarak ifade edebilmeleri (T.K.7.17.), konuşmasında açık ve örtük ifadeleri kullanabilmeleri (T.K.7.22.) sağlanır. Konuşma sürecini değerlendirebilmelerine yönelik (T.K.7.25.) çalışmalar yapılır. Öğrencilerin yazılarında strateji, yöntem ve teknik seçimlerini yönetebilmeleri (T.Y.7.2.), içerik ve yapıya yönelik seçimlerini yönetebilmeleri sağlanır (T.Y.7.3.). Yorumunu yazılı olarak ifade edebilmelerine (T.Y.7.9.), problem çözümüne yönelik yazabilmelerine (T.Y.7.14.),  yazılarında açık ve örtük ifadeleri kullanabilmelerine (T.Y.7.17.) yönelik çalışmalar yürütülür.

Öğrencilerin konuşma ve yazılarında uygun bağlantı ifadelerinden; sonuca geldiğini ifade edenlerden (böylece, böylelikle, son olarak, sonuçta, sonuç itibarıyla, sonuç olarak, so nunda vb.) yararlanmaları sağlanır (T.K.7.23., T.Y.7.18.).

Öğrencilerin Türkçeyi doğru, güzel ve etkili kullandığı (mantık hatası olmayan) cümleler kurmaları sağlanır (T.Y.7.16.). Tema içeriğine uygun yazma çalışmalarında öğrencinin daha önce üzerinde durulan noktalama işaretleri ve yazım kurallarını uygulaması sağlanır (T.Y.7.19.). Öğrencilerin fiilleri çeşitli yönlerden belirten söz varlığının cümlenin anlamına katkısını (durum, zaman, yer-yön ve soru) belirlemeleri, işlevlerine uygun kullanmaları sağlanır (DYS. DO.7.6.; DYS.KY.7.6.).

Öğrencilerin sözcükleri miktar yönünden belirten söz varlığının cümlenin anlamına katkısını belirlemeleri ve işlevine uygun kullanmaları sağlanır (DYS.DO.7.7.; DYS.KY.7.7.). Öğrencilerin durum işlevli fiilimsi dil yapılarını belirlemeleri ve işlevine uygun kullanmaları sağlanır (DYS.DO.7.8.; DYS.KY.7.8.).

Tema sürecinde öğrenme çıktılarına yönelik yapılacak çalışmalarda kavramsal becerilerden Çelişki Giderme (KB2.1.), Genelleme (KB2.9.), Yapılandırma (KB2.13.), Analojik Akıl Yürütme (KB2.16.3.); eğilimlerden Seçicilik (E1.6.), Odaklanma (E3.2.), Analitiklik (E3.6.),  Sistematiklik (E3.7.); sosyal-duygusal öğrenme becerilerinden Kendine Uyarlama (Öz Yan sıtma) (SDB1.3.), İletişim (SDB2.1.), Esneklik (SDB3.2.), Sorumlu Karar Verme (SDB3.3.); değerlerden Planlı Olmak (D3.2.), İstikrarlı Olmak (D12.3.), Özverili Olmak (D15.4.); okuryazarlık becerilerinden Bilgi Okuryazarlığı (OB1.), Dijital Okuryazarlık (OB2.), Veri Okuryazarlığı (OB7.) uygun bir şekilde işe koşulur.

Atölye Çalışmaları

Dinleme/İzleme Atölyesi

Belirlenen ikinci dinleme/izleme materyalini öğrencinin ailesiyle dinleyerek/izleyerek çözümlemesi çalışması sürdürülür.

Okuma Atölyesi

Belirlenen iki kitabın öğrenciler tarafından okunması ve birinin sınıf içerisinde çözümlenmesi çalışmalarına devam edilir. 

Üretim Atölyesi

Üretim atölyesi uygulama esasları doğrultusunda öğrencilerin tema içeriği ile temadaki öğrenme çıktılarına uygun ürünler (ses kaydı, konuşma metni, sunum videosu; afiş, kolaj, sınıf panosu, dijital albüm vb.) hazırlamaları sağlanır. Bu etkinlikler, öğrencilerin yaratıcılığını ve özgün düşünme becerilerini destekleyecek nitelikte olmalıdır.

Türk edebiyatındaki yazar ya da şairlerden birinin hayatına ilişkin dijital araçlar kullanılarak bir bilgi görseli oluşturulması, oluşturulan bilgi görselinin basılı hâlde sınıfta ya da uygun dijital ortamlarda sunulması istenebilir. Bulunulan bölgedeki -varsa- bir şair ya da yazarla “yazma serüveni”, “yazarlık becerileri”,  “edebî metinler” vb. konu başlıklarına ilişkin röportaj yapılması, bu röportaja ilişkin ses dosyası ya da video kaydının dijital araçlar kullanılarak içerik hâline getirilmesi ve bu içeriğin sınıfta ya da uygun dijital ortamlarda paylaşılması istenebilir. Sürecin tamamından sorumlu olunacak şekilde e-dergi formatında bir edebiyat dergisi çıkarılması ve derginin uygun dijital ortamlarda paylaşılması istenebilir.

Dinleme/izleme ya da okuma etkinliği öncesinde, metni yansıtan ve metnin anlaşılmasını sağlayacak kelimeler listelenebilir ve bu kelimelerin bağlamdaki anlamları görsel araçlar ve  şematik düzenleyiciler yardımıyla verilebilir. Dinleme/izleme ya da okuma etkinliği öncesinde bilgilendirici metinlerdeki kavram, bilgi; öyküleyici metinlerdeki kişi, yer, zaman vb. yapılara ilişkin unsurların yer aldığı kavram ya da hikâye haritası gibi şemalar oluşturulup sunulabilir. Dinleme/izleme, okuma metni ya da tema içerisinde yer alan “okuma sevinci”, “okuma kültürü”, “süreli yayınlar” vb. kavramlar görsel, işitsel araçların sunumu ve uygun şematik düzen leyicilerin kullanımı ile somutlaştırılabilir. Okuma ve yazma çalışmalarında işleyişin nasıl olması gerektiği bire bir anlatılarak süreç öğrenci ile yürütülebilir.