4. Tema: Türk Sanatı

SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB2.1. İletişim, SDB2.3. Sosyal Farkındalık

D7. Estetik

OB5. Kültür Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Dinleme/İzleme
T.D.7.1. Dinlemede/izlemede materyal seçimini yönetebilme

T.D.7.2. Dinlemede/izlemede strateji, yöntem ve teknik seçimlerini yönetebilme

T.D.7.4. Dinlediğinde/izlediğinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının 

anlamını tahmin edebilme

T.D.7.5. Dinlediğinin/izlediğinin yüzey anlamını belirleyebilme

T.D.7.6. Basit çıkarımlar yoluyla dinlediğinin/izlediğinin derin anlamını belirleye bilme

T.D.7.7. Üst düzey çıkarımlar yoluyla dinlediğinin/izlediğinin derin anlamını belir leyebilme

T.D.7.9. Dinlediğindeki/izlediğindeki unsurları sınıflandırabilme

T.D.7.10. Dinlediğini/izlediğini yorumlayabilme

T.D.7.15. Bilgilendirici metinde düşünceyi geliştirme yollarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme 

T.D.7.18. Dinlediğinden/izlediğinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme

Okuma
T.O.7.2. Okumada strateji, yöntem ve teknik seçimlerini yönetebilme

T.O.7.4. Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme

T.O.7.5. Metnin yüzey anlamını belirleyebilme

T.O.7.7. Basit çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilme

T.O.7.8. Üst düzey çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilme

T.O.7.9. Okuduklarını karşılaştırabilme

T.O.7.20. Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme

T.O.7.21. Okuduğunu özetleyebilme

T.O.7.24. Metni eleştirebilme

T.O.7.26. Okuma sürecini değerlendirebilme

Konuşma
T.K.7.2. Konuşmada yöntem ve teknik seçimlerini yönetebilme

T.K.7.5. Konuşmasında çoklu ortam ögeleriyle içerik oluşturabilme

T.K.7.12. Konuşmasında sınıflandırma yapabilme

T.K.7.13. Yorumunu sözlü olarak ifade edebilme

T.K.7.21. Konuşmasını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme

Yazma
T.Y.7.3. Yazısında içerik ve yapıya yönelik seçimlerini yönetebilme

T.Y.7.7. Yazısında karşılaştırma yapabilme

T.Y.7.10. Yazılı olarak özetleyebilme

T.Y.7.13. Eleştirisini yazılı olarak ifade edebilme

T.Y.7.15. Düşünceyi geliştirme yollarını kullanarak metni yapılandırabilme

T.Y.7.16. Yazısını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme

T.Y.7.18. Uygun bağlantı ifadelerini kullanabilme

T.Y.7.19. Yazım ve noktalama işaretleriyle ilgili kuralları uygulayabilme

T.Y.7.20. Yazma sürecini değerlendirebilme

Genellemeler

Temadaki metinlerin işlenmesi sürecinde (hazırlık bölümü de dâhil) öncelik-sonralık ilişkisi gözetilmeksizin dinleme/izleme, okuma, konuşma ve yazma etkinliklerine birbirini destekleyecek, tamamlayacak ve güçlendirecek biçimde yer verilir. Konuşma ve yazma becerilerindeki etkinliklerle ortaya çıkan ürünler, farklı alan becerileri ve kavramsal becerilerin bir araya gelmesiyle oluşturulur. Bu becerilerden hareketle hazırlanan öğrenme çıktısına, “Temalara Yönelik Süreç Detaylı Öğretim Programı”nda ilk kez yer verildiğinde bu öğrenme çıktısına yönelik bağımsız etkinlik yapılır. İlgili öğrenme çıktısına ilerleyen temalarda yeniden yer verildiğinde öğrenme çıktısıyla ilgili bağımsız etkinlik yapılabileceği gibi öğrenme çıktısı, o temada yer verilen diğer öğrenme çıktılarıyla birlikte, onları destekleyecek ve tamamlayacak şekilde aynı etkinlikte de kullanılabilir.

Anahtar Kavramlar

Materyal seçimi; strateji, yöntem ve teknik; söz varlığı; derin anlam; düşünceyi geliştirme yolları; eleştirme, özetleme, çoklu ortam ögeleri; yazıda içerik ve yapı, yorumlama, bağlantı ifadeleri, yazım kuralları, noktalama işaretleri; dil yapıları ve söz varlığı.

Dinleme/izleme, okuma, konuşma ve yazma dil becerilerine yönelik öğrenme çıktıları ile ifade edilen becerilere ulaşılıp ulaşılmadığını belirlemek amacıyla ölçme değerlendirme çalışmaları yapılır. Bu süreçte kullanılabilecek ölçme araçları örnek olarak verilmiştir. Öğrenme ortamının özellikleri, öğrenci sayısı ve mevcut imkânlar dikkate alınarak aşağıda yer verilen araçların tamamı ya da bir kısmı kullanılabilir ve gerekli görülen durumlarda farklı ölçme değerlendirme araçlarından da yararlanılabilir. Konuşma ve yazmaya yönelik değerlendirme sürecinde öğrenci ürün dosyalarından (portfolyolardan) yararlanılabilir. Her temada en az  bir tane performans görevinin verilmesi esastır. Performans görevi temanın en az bir öğrenme çıktısını ölçme ve değerlendirmeye yönelik olmalıdır. Dinlediğini/izlediğini yorumlayabilmesi için boşluk doldurma, açık uçlu ve çoktan seçmeli soru gibi çalışmalar kullanılabilir. Dinlediğinden/izlediğinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilmesi için boşluk doldurma, açık uçlu soru, cümle tamamlama, kelime defteri oluşturma vb. çalışmalardan faydalanılabilir. Üst düzey çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilmesi için boşluk doldurma, açık uçlu ve çoktan seçmeli soru gibi çalışmalar verilebilir. Okuduğunu özetleyebilmesi için yapılandırılmış özetleme çalışması yapılabilir. Konuşmasında çoklu ortam ögeleriyle içerik oluşturabilmesi için sunum yapma çalışmasından yararlanılabilir. Yorumunu sözlü olarak ifade edebilmesi için sorulardan, kavramlardan, görsellerden hareketle sözlü metin oluşturma çalışması yapılabilir. Yazılı olarak özetleyebilmesi için yapılandırılmış özetleme çalışması verilebilir. Düşünceyi geliştirme yollarını kullanarak metni yapılandırabilmesi için paragraf yazma, açık uçlu soru vb. çalışmalar kullanılabilir.

Yazılı olarak özetleyebilme öğrenme çıktısı için üçüncü temadaki metindeki unsurları sınıflandırabilme öğrenme çıktısı ön öğrenme olarak kabul edilmektedir.

Temaya ilişkin temel kabule yönelik beceri; kavram haritası ile belirlenebilir. Ön değerlendirmeden hareketle varsa öğrencilerin gelişmeye açık yönlerini güçlendirmek için gerekli çalışmalar yapılır.

Yazısında karşılaştırma yapabilme öğrenme çıktısı, üçüncü temadaki metindeki unsurları sınıflandırabilme öğrenme çıktısıyla ilişkilendirilebilir.

Temanın başlangıcında ön değerlendirmeye yönelik çalışma yapılır. Metin işleme sürecin de metnin içeriğine yönelik hazırlık çalışmaları (soru-cevap, ön araştırma vb.) yapılarak öğrencilerin ön bilgilerinden yararlanmaları, motive ve derse dâhil olmaları sağlanır.

İlgili öğrenme çıktısına yönelik etkinlik yapılırken strateji, yöntem ve teknik; yazıda içerik  ve yapı, çoklu ortam ögeleri, metni eleştirme, eleştiriyi yazılı olarak ifade etme, özetleme, bağlantı ifadeleri anahtar kavramları ile dil yapıları ve söz varlığı kavramlarına yönelik tanımlayıcı nitelikte, bu kavramların bileşenlerini, özelliklerini vb. belirten kısa bilgilere ve/ veya uyarılara yer verilir.

Dinleme/izleme becerisi kapsamında öğrencilerin materyal seçimini (T.D.7.1.); strateji, yöntem ve teknik seçimlerini yönetebilmeleri (T.D.7.2.) sağlanır. Dinlediklerinde/izlediklerinde geçen anlamını bilmedikleri söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilmelerine ve dinlediklerinin/izlediklerinin yüzey anlamını belirleyebilmelerine yönelik çalışmalar yapılır (T.D.7.4., T.D.7.5.). Basit ve üst düzey çıkarımlar yoluyla dinlediklerinin/izlediklerinin derin anlamını belirleyebilmeleri (T.D.7.6., T.D.7.7.), dinlediklerini/izlediklerini yorumlayabilmeleri (T.D.7.10.) sağlanır. Dinlediklerindeki/izlediklerindeki unsurları sınıflandırabilmelerine (T.D.7.9.), bilgilendirici metinde düşünceyi geliştirme yollarını belirlemelerine (T.D.7.15.), dinlediklerinden/izlediklerinden hareketle söz varlığını geliştirmelerine (T.D.7.18.) yönelik çalışmalar yapılır.

Okuma becerisi sürecinde öğrencilerin okumada strateji, yöntem ve teknik seçimlerini yönetebilmeleri sağlanır (T.O.7.2.). Okudukları metinde geçen anlamını bilmedikleri söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilmeye ve metnin yüzey anlamını belirleyebilmeye yönelik çalışmalar yapılır (T.O.7.4., T.O.7.5.). Basit ve üst düzey çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilmeleri (T.O.7.7., T.O.7.8.), okuduklarını karşılaştırabilmeleri (T.O.7.9.), okuduğunu özetleyebilmeleri (T.O.7.21.) ve metni eleştirebilmeleri (T.O.7.24.) sağlanır. Okudukları metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye (T.O.7.20.) yönelik çalışmalar yapılır. Okuma sürecini değerlendirebilmeleri (T.O.7.26.) sağlanır.

Öğrencilerin konuşmalarında yöntem ve teknik seçimlerini yönetebilmelerine (T.K.7.2.), çoklu ortam ögeleriyle içerik oluşturabilmelerine (T.K.7.5.), konuşmalarında sınıflandırma yapabilmelerine (T.K.7.12.) ve yorumlarını sözlü olarak ifade edebilmelerine (T.K.7.13.) yönelik çalışmalar yapılır.

Yazma becerisi kapsamında öğrencilerin yazılarında içerik ve yapıya yönelik seçimlerini yönetebilmeleri (T.Y.7.3.) sağlanır. Yazısında karşılaştırma yapabilmelerine (T.Y.7.7.),  yazılı olarak özetleyebilmelerine (T.Y.7.10.), eleştirisini yazılı olarak ifade edebilmelerine (T.Y.7.13.) ve düşünceyi geliştirme yollarını kullanarak metni yapılandırabilmelerine (T.Y.7.15.) yönelik çalışmalar gerçekleştirilir. Öğrencilerin yazma sürecini değerlendirebilmeleri (T.Y.7.20.) sağlanır.

Öğrencilerin uygun bağlantı ifadelerinden; seçenek, seçim ifade edenlerden (veya, ya da,  ya … ya ..., yahut, yoksa, bazen … bazen ..., biri … diğeri ..., kimi … kimi ..., ne … ne ... vb.)  yararlanmaları sağlanır (T.Y.7.18.). Öğrencilerin Türkçeyi doğru, güzel ve etkili kullandığı (anlamın belirsiz olmadığı) cümleler  kurmaları sağlanır (T.K.7.21., T.Y.7.16.).

Tema içeriğine uygun yazma çalışmalarında öğrencinin daha önce üzerinde durulan yazım kurallarını uygulaması sağlanır. Noktalama işaretleriyle ilgili kuralları (tırnak işaretinin özel  olarak vurgulanmak istenen sözleri belirtme, cümle içerisinde eserlerin ve yazıların adları ile bölüm başlıklarını belirtme; denden işaretinin bir yazıdaki maddelerin sıralanmasında veya  bir çizelgede alt alta gelen aynı sözlerin, söz gruplarının ve sayıların tekrar yazılmasını önle me) uygulamaya yönelik çalışmalar yapılır (T.Y.7.19.).

Öğrencilerin bir eylemin gerçekleşmesinin gerekli olduğunun söylendiği (-mAlI, -mAsI ge rek, -mAnIz gerek, -mAmIz gerek, -mAsI lazım vb.), dilek-şart olarak ifade edildiği (-sA, -IncA, - mAdAn), istek hâlinde belirtildiği (-A, -AyIm, -AlIm; lütfen vb.) ve emir şeklinde dile getirildiği (Ø, -sIn, -sInlAr, -nIz vb.) dil yapıları ve söz varlığını belirlemeleri ve işlevlerine uygun kullanmaları sağlanır (DYS.DO.7.5.; DYS.KY.7.5.). Öğrencilerin cümleleri kendi ifadeleriyle yeniden kurmaları sağlanır (DYS.KY.7.13.).

Tema sürecinde öğrenme çıktılarına yönelik yapılacak çalışmalarda kavramsal becerilerden Yapılandırma (KB2.13.); eğilimlerden Yaratıcılık (E3.3.); sosyal-duygusal öğrenme becerilerinden Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma) (SDB1.3.), İletişim (SDB2.1.), Sosyal Farkındalık (SDB2.3.); değerlerden Sanatsal ve Görsel Zevkleri Hayatın Bir Parçası Hâline Getirmek (D7.3.); okuryazarlık becerilerinden Kültür Okuryazarlığı (OB5.), Sanat Okuryazarlığı (OB9.) uygun bir şekilde işe koşulur.

Atölye Çalışmaları

Dinleme/İzleme Atölyesi

Belirlenen ikinci dinleme/izleme materyalini öğrencinin ailesiyle dinleyerek/izleyerek çözümlemesi sürecine başlanır.

Okuma Atölyesi

Okuma atölyesi uygulama esaslarına uygun olarak belirlenen iki kitabın öğrenciler tarafından okunması ve çözümlenmesi çalışmalarına başlanır.

Üretim Atölyesi

Üretim atölyesi uygulama esasları doğrultusunda öğrencilerin tema içeriği ile temadaki öğrenme çıktılarına uygun ürünler (ses kaydı, konuşma metni, sunum videosu; afiş, kolaj, sınıf  panosu, dijital albüm vb.) hazırlamaları sağlanır. Bu etkinlikler, öğrencilerin yaratıcılığını ve özgün düşünme becerilerini destekleyecek nitelikte olmalıdır.

Konu ve olayların günümüzde geçeceği şekilde özgün bir gölge oyunu (Karagöz ve Hacivat) yazılması, oyundaki karakterlere yeni bir karakter eklenmesi, bu karakterin kâğıt, kalem, boya ya da dijital araçlar kullanılarak çiziminin yapılıp tanıtılması ve son aşamada sürecin tamamından sorumlu olunacak şekilde oyunun sınıfta ya da uygun ortamlarda sergilenmesi istenebilir. Kilimler üzerinde yer alan motiflere ilişkin bir araştırma yapılması, motiflerin anlamlarından hareketle dijital ortamlarda ya da kâğıt, kalem, boya kullanılarak kendi içerisinde bir anlamı olan motif tasarlanması, oluşturulan bu tasarım ve araştırmalar neticesinde edinilen bilgilerin sunu, dijital içerik vb. hâline getirilerek sınıfta ya da uygun dijital ortamlarda sunulması istenebilir. Klasik Türk müziği ya da Türk halk müziği kapsamında kullanılan geleneksel müzik aletleri  ve bu müzik aletlerinin yapım ustaları hakkında bir araştırma yapılması, bu araştırma neticesinde elde edilen bilgilerden hareketle tanıtıcı bir sunu hazırlanması ve bu sununun sınıfta ya da uygun dijital ortamlarda paylaşılması sağlanır. Olgunlaşma enstitülerinin kurulma gerekçelerinin, amacının, uygulama esaslarının araştırılması, yaşanılan yerde -varsa- olgunlaşma enstitülerinin ziyaret edilmesi ve geleneksel Türk kültürünün yaşatılması ve geleceğe taşınmasında olgunlaşma enstitülerinin işlevinin anlatılacağı metin ya da sununun dijital içerik hâline getirilerek sınıfta ya da uygun dijital ortamlarda paylaşılması istenebilir. Geleneksel Türk mimarisine ilişkin süsleme örnekleri üzerine bir araştırma yapılması ve bu araştırma neticesinde edinilen bilgilerden oluşan değerlendirmelerin metin, sunu vb. dijital içerik hâline getirilerek sınıfta ya da uygun dijital ortamlarda paylaşılması sağlanır.

Dinleme/izleme ya da okuma etkinliği öncesinde, metni yansıtan ve metnin anlaşılmasını sağlayacak kelimeler listelenebilir ve bu kelimelerin bağlamdaki anlamları görsel araçlar ve şematik düzenleyiciler yardımıyla verilebilir. Dinleme/izleme ya da okuma etkinliği öncesinde bilgilendirici metinlerdeki kavram, bilgi; öyküleyici metinlerdeki kişi, yer, zaman vb. yapılara ilişkin unsurların yer aldığı kavram ya da hikâye haritası gibi şemalar oluşturulup sunulabilir. Dinleme/izleme, okuma metni ya da tema içerisinde yer alan “hat”, ”ebru”, ”minyatür” vb.  kavramlar görsel, işitsel araçların sunumu ve şematik düzenleyicilerin kullanımı ile somutlaştırılabilir. Bulunulan yerde -varsa- geleneksel sanatlara yönelik atölyelerin, müzelerin (etnografya,  kent, sanat vb.), Türk evlerinin ya da konuya ilişkin sanal müzelerin ziyareti gerçekleştirilerek tema içerisinde verilen bilgilerin karşılaştırılması ve somutlaştırılması sağlanabilir. Okuma ve yazma çalışmalarında işleyişin nasıl olması gerektiği bire bir anlatılarak süreç öğrenci ile yürütülebilir.