3. Tema: İletişim Ve Sosyal İlişkiler

 SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim

D2. Aile Bütünlüğü, D10. Mütevazılık, D14. Saygı, D18. Temizlik

OB5. Kültür Okuryazarlığı

Dinleme/İzleme
T.D.7.4. Dinlediğinde/izlediğinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme 

T.D.7.5. Dinlediğinin/izlediğinin yüzey anlamını belirleyebilme

T.D.7.6. Basit çıkarımlar yoluyla dinlediğinin/izlediğinin derin anlamını belirleyebilme

T.D.7.7. Üst düzey çıkarımlar yoluyla dinlediğinin/izlediğinin derin anlamını belirleyebilme

T.D.7.18. Dinlediğinden/izlediğinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme

T.D.7.19. Çoklu ortam ögelerine yönelik çözümleme yapabilme

T.D.7.21. Dinlediğini/izlediğini değerlendirebilme

T.D.7.25. Dinleme/izleme sürecini değerlendirebilme

Okuma
T.O.7.1. Okumada materyal seçimini yönetebilme

T.O.7.4. Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme

T.O.7.5. Metnin yüzey anlamını belirleyebilme

T.O.7.7. Basit çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilme

T.O.7.8. Üst düzey çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilme

T.O.7.10. Metindeki unsurları sınıflandırabilme

T.O.7.12. Öyküleyici metinde hikâye unsurlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme

T.O.7.15. Metnin bölümlerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme

T.O.7.17. Bilgilendirici metinde düşünceyi geliştirme yollarını belirlemeye yönelik  çözümleme yapabilme 

T.O.7.20. Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme

Konuşma
T.K.7.2. Konuşmada yöntem ve teknik seçimlerini yönetebilme

T.K.7.4. İletişimi sürdürmek amacıyla soru sorabilme 

T.K.7.6. Yaratıcı konuşma yapabilme

T.K.7.15. Değerlendirmesini sözlü olarak ifade edebilme 

T.K.7.20. Düşünceyi geliştirme yollarını kullanarak konuşmasını yapılandırabilme

T.K.7.23. Uygun bağlantı ifadelerini kullanabilme

T.K.7.25. Konuşma sürecini değerlendirebilme

Yazma

T.Y.7.2. Yazmada strateji, yöntem ve teknik seçimlerini yönetebilme

T.Y.7.3. Yazısında içerik ve yapıya yönelik seçimlerini yönetebilme

T.Y.7.4. Yazısında çoklu ortam ögeleriyle içerik oluşturabilme

T.Y.7.5. Yaratıcı yazı yazabilme

T.Y.7.8. Yazısında sınıflandırma yapabilme

T.Y.7.16. Yazısını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme

T.Y.7.18. Uygun bağlantı ifadelerini kullanabilme

T.Y.7.19. Yazım ve noktalama işaretleriyle ilgili kuralları uygulayabilme

Genellemeler

Temadaki metinlerin işlenmesi sürecinde (hazırlık bölümü de dâhil) öncelik-sonralık ilişkisi gözetilmeksizin dinleme/izleme, okuma, konuşma ve yazma etkinliklerine birbirini destekleyecek, tamamlayacak ve güçlendirecek biçimde yer verilir. Konuşma ve yazma becerilerindeki etkinliklerle ortaya çıkan ürünler, farklı alan becerileri  ve kavramsal becerilerin bir araya gelmesiyle oluşturulur. Bu becerilerden hareketle hazırlanan öğrenme çıktısına, “Temalara Yönelik Süreç Detaylı Öğretim Programı”nda ilk kez yer verildiğinde bu öğrenme çıktısına yönelik bağımsız etkinlik yapılır. İlgili öğrenme çıktısına ilerleyen temalarda yeniden yer verildiğinde öğrenme çıktısıyla ilgili bağımsız etkinlik yapılabileceği gibi öğrenme çıktısı, o temada yer verilen diğer öğrenme çıktılarıyla birlikte, onları destekleyecek ve tamamlayacak şekilde aynı etkinlikte de kullanılabilir.

Anahtar Kavramlar 

Materyal seçimi; strateji, yöntem ve teknik; söz varlığı, yüzey anlam, derin anlam, hikâye unsurları, metnin bölümleri, düşünceyi geliştirme yolları, değerlendirme, çoklu ortam ögeleri, yaratıcı konuşma ve yazma, yazıda içerik ve yapı, soru sorma, bağlantı ifadeleri, yazım kuralları, noktalama işaretleri, dil yapıları ve söz varlığı.

Dinleme/izleme, okuma, konuşma ve yazma dil becerilerine yönelik öğrenme çıktıları ile ifade edilen becerilere ulaşılıp ulaşılmadığını belirlemek amacıyla ölçme değerlendirme çalışmaları yapılır. Bu süreçte kullanılabilecek ölçme araçları örnek olarak verilmiştir. Öğrenme ortamının özellikleri, öğrenci sayısı ve mevcut imkânlar dikkate alınarak aşağıda yer verilen araçların tamamı ya da bir kısmı kullanılabilir ve gerekli görülen durumlarda farklı ölçme değerlendirme araçlarından da yararlanılabilir. Konuşma ve yazmaya yönelik değerlendirme sürecinde öğrenci ürün dosyalarından (portfolyolardan) yararlanılabilir. Her temada en az bir tane performans görevinin verilmesi esastır. Performans görevi temanın en az bir öğrenme çıktısını ölçme ve değerlendirmeye yönelik olmalıdır. Basit çıkarımlar yoluyla dinlediğinin/izlediğinin derin anlamını belirleyebilmesi için boşluk doldurma, açık uçlu ve çoktan seçmeli soru gibi çalışmalar yapılabilir. Dinlediğini/izlediğini değerlendirebilmesi için kontrol listesinden yararlanılabilir. Dinleme/izleme sürecini  değerlendirebilme ve kendini uyarlayabilmesi için öz değerlendirme araçları kullanılabilir. Metindeki unsurları sınıflandırabilmesi için kavram haritası çalışması verilebilir. Bilgilendirici metinde düşünceyi geliştirme yollarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilmesi için eşleştirme, paragraf yazma vb. çalışmalardan faydalanılabilir. Konuşmada yöntem ve teknik seçimlerini yönetebilmesi için öz bildirim kullanılabilir. İletişimi sürdürmek amacıyla soru sorabilmesi için karşılıklı konuşma çalışması yapılabilir. Değerlendirmesini sözlü olarak ifade edebilmesi için sunum yapma çalışması verilebilir. Yaratıcı yazı yazabilme becerisini değerlendirmeye yönelik kelime ve kavram havuzundan seçerek yazma çalışmasından yararlanılabilir. Yazısında sınıflandırma yapabilmesi için cümle, paragraf, not, kısa ileti yazma gibi çalışmalar yapılabilir.

Yazısını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme öğrenme çıktısı için ikinci temadaki metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme öğrenme çıktısı ön öğrenme olarak kabul edilmektedir.

Temaya ilişkin temel kabule yönelik beceri; boşluk doldurma, açık uçlu soru, cümle tamamlama, kelime defteri oluşturma vb. çalışmalar ile belirlenebilir. Ön değerlendirmeden hareketle varsa öğrencilerin gelişmeye açık yönlerini güçlendirmek için gerekli çalışmalar yapılır.

Çoklu ortam ögelerine yönelik çözümleme yapabilme öğrenme çıktısı, birinci temadaki görselle iletilen anlamı belirleyebilme öğrenme çıktısıyla ilişkilendirilebilir.

Temanın başlangıcında ön değerlendirmeye yönelik çalışma yapılır. Metin işleme sürecinde metnin içeriğine yönelik hazırlık çalışmaları (soru-cevap, ön araştırma vb.) yapılarak öğrencilerin ön bilgilerinden yararlanmaları, motive ve derse dâhil olmaları sağlanır. İlgili öğrenme çıktısına yönelik etkinlik yapılırken strateji, yöntem ve teknik, hikâye unsurları, metnin bölümleri, çoklu ortam ögeleri, yaratıcı konuşma, yaratıcı yazma, soru sorma, dinlediğini/izlediğini değerlendirme, değerlendirmesini sözlü olarak ifade etme, bağlantı ifadeleri anahtar kavramları ile dil yapıları ve söz varlığı kavramlarına yönelik tanımlayıcı nitelikte, bu kavramların bileşenlerini, özelliklerini vb. belirten kısa bilgilere ve/veya uyarılara yer verilir.

Öğrencilerin dinlediklerinde/izlediklerinde geçen anlamını bilmedikleri söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilmelerine ve dinlediklerinin/izlediklerinin yüzey anlamını belirleyebilmelerine yönelik çalışmalar yapılır (T.D.7.4., T.D.7.5.). Basit ve üst düzey çıkarımlar yoluyla dinlediklerinin/izlediklerinin derin anlamını belirleyebilmeleri sağlanır (T.D.7.6., T.D.7.7.). Dinlediklerinden/izlediklerinden hareketle söz varlığını geliştirmeye ve çoklu ortam ögelerini belirlemeye yönelik çözümleme yapmaları sağlanır (T.D.7.18., T.D.7.19.). Dinlediklerini/izlediklerini değerlendirebilmelerine (T.D.7.21.), dinleme/izleme süreçlerini değerlendirebilmelerine (T.D.7.25.) yönelik çalışmalar yapılır.

Okuma becerisi kapsamında öğrencilerin okumada materyal seçimini yönetebilmeleri sağlanır (T.O.7.1.). Okudukları metinde geçen anlamını bilmedikleri söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilmeye ve metnin yüzey anlamını belirleyebilmeye yönelik çalışmalar yapılır (T.O.7.4., T.O.7.5.). Basit ve üst düzey çıkarımlar yoluyla okudukları metnin derin anlamını belirleyebilmelerine yönelik etkinlikler yapılır (T.O.7.7., T.O.7.8.). Okudukları metindeki unsurları sınıflandırmalarına (T.O.7.10.), öyküleyici metinde hikâye unsurlarını belirlemelerine (T.O.7.12.), metnin bölümlerini belirlemelerine (T.O.7.15.), bilgilendirici metinde düşünceyi geliştirme yollarını belirlemelerine (T.O.7.17.), metinden hareketle söz varlığını geliştirmelerine (T.O.7.20.) yönelik çalışmalar yapılır.

Öğrencilerin konuşma sürecinde iletişimi sürdürmek amacıyla soru sorabilmeleri (T.K.7.4.), yaratıcı konuşma yapabilmeleri (T.K.7.6.), değerlendirmesini sözlü olarak ifade etmeleri (T.K.7.15.), düşünceyi geliştirme yollarını kullanarak konuşmasını yapılandırmaları (T.K.7.20.), konuşma sürecini değerlendirmeleri (T.K.7.25.) sağlanır.

Öğrencilerin konuşmada yöntem ve teknik seçimlerini; yazmada strateji, yöntem ve teknik seçimlerini (T.K.7.2., T.Y.7.2.); yazılarında içerik ve yapıya yönelik seçimlerini yönetebilmeleri sağlanır. (T.Y.7.3.). Yazılarında çoklu ortam ögeleriyle içerik oluşturabilmelerine (T.Y.7.4.), yaratıcı yazı yazabilmelerine (T.Y.7.5.), yazılarında sınıflandırma yapabilmelerine (T.Y.7.8.) yönelik çalışmalar yapılır.

Öğrencilerin konuşma ve yazılarında uygun bağlantı ifadelerinden; ayrıntılandırma-genişletme ifade edenlerden (açıkçası, aslında, diğer bir deyişle detay vermek gerekirse, de taylandırmak istediğimizde vb.), olumsuzluk ifade edenlerden (maalesef, ne yazık ki, ne  fayda ki, ne acı ki, ama, ne... ne ... vb.) yararlanmaları sağlanır (T.K.7.23.,T.Y.7.18.).

Öğrencilerin Türkçeyi doğru, güzel ve etkili kullandığı (sözcüğü yanlış yerde kullanmadığı) cümleler kurmaları sağlanır (T.Y.7.16.).

Yazım kurallarını (pekiştirmeli sözlerin yazılışı) uygulamayla ilgili çalışmalar yapılır. Noktalama işaretleriyle ilgili kuralları (soru işaretinin kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumları belirtme; ünlemin alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırılmak istenen sözden hemen sonra; üç noktanın alıntılarda alınmayan kelime veya bölümlerin yerine yay ayraç içinde kullanımı) uygulamaya yönelik çalışmalar yapılır (T.Y.7.19.). Öğrencilerin zaman yönüyle başlangıç-bitiş ifade etme işlevli (-DAn beri, -DAn itibaren, -A  dek, -A kadar vb.) dil yapılarını belirlemeleri ve işlevine uygun kullanmaları sağlanır (DYS.DO.7.3.; DYS.KY.7.3.).

Öğrencilerin zaman işlevli fiilimsi dil yapılarını belirlemeleri ve bu dil yapılarını kullanmaları sağlanır (DYS.DO.7.4.; DYS.KY.7.4.). Öğrencilerin sınırlama ifade etme işlevli dil yapıları ve söz varlığını (-A kadar, -A dek, -A de ğin, -mAk üzere; sadece, tek, yalnız, yalnızca, artık, ancak, bir, bir tek vb.) belirlemeleri, işlevine uygun kullanmaları sağlanır (DYS.DO.7.10.; DYS.KY.7.10.). Öğrencilerin istek ifade etme işlevli dil yapıları ve söz varlığını (-sA, -sAnA, -A, -Ar mIsIn, -AyIm, -AlIm; keşke, ne olur, ne olurdu iste-, talep et-, bari vb.) belirlemeleri, işlevine uygun kullanmaları sağlanır (DYS.DO.7.11.; DYS.KY.7.11.).

Tema sürecinde öğrenme çıktılarına yönelik yapılacak çalışmalarda kavramsal beceriler den. Gözlemleme (KB2.2.), Yapılandırma (KB2.13.), Sentezleme (KB2.20.); eğilimlerden Empati (E2.1.), Oyunseverlik (E2.5.), Soru Sorma (E3.8.), Eleştirel Bakma (E3.10.); sosyal-duygusal öğrenme becerilerinden Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme) (SDB1.2.), İletişim (SDB2.1.);  değerlerden Aile İçi Sorumlulukları Yerine Getirmek (D2.4.), İnsan İlişkilerinde Yapıcı Olmak (D10.3.), Çevresine, Millî ve Manevi Değerlerine Saygı Duymak (D14.3.), Kişisel Temizlik ve Bakımına Önem Vermek (D18.1.); okuryazarlık becerilerinden Kültür Okuryazarlığı (OB5.) uygun bir şekilde işe koşulur.

Atölye Çalışmaları

Dinleme/İzleme Atölyesi

Belirlenen dinleme/izleme materyalinin öğrenciler tarafından dinlenmesi/izlenmesi ve çözümlenmesi sürdürülerek sonlandırılır.

Okuma Atölyesi

Belirlenen iki kitabın öğrenciler tarafından okunması ve birinin sınıf içerisinde çözümlenmesi sürdürülerek tamamlanır. Diğer kitaba yönelik çözümleme rapor hâlinde sunulur.

Üretim Atölyesi

Üretim atölyesi uygulama esasları doğrultusunda öğrencilerin tema içeriği ile temadaki öğrenme çıktılarına uygun ürünler (ses kaydı, konuşma metni, sunum videosu; afiş, kolaj, sınıf panosu, dijital albüm vb.) hazırlamaları sağlanır. Bu etkinlikler, öğrencilerin yaratıcılığını ve özgün düşünme becerilerini destekleyecek nitelikte olmalıdır.

“Dîvânu Lugâti't-Türk, Dede Korkut, Mesnevi, Kutadgu Bilig” gibi eserlerimizde yer alan “insan ilişkilerindeki nezaket sözleri” üzerine bir araştırma yapılması ve ulaşılan bilgilerin dijital araçlar yardımıyla içerik hâline getirilip sınıfta ya da uygun dijital ortamlarda sunulması istenebilir. Türkiye Türkçesinde yer alan “nezaket içerikli kalıp sözler” üzerine bir araştırma yapılması ve ulaşılan bilgilerin dijital araçlar yardımıyla içerik hâline getirilip sınıfta ya da uygun dijital ortamlarda sunulması istenebilir. Film, kısa film ya da animasyonlarda yer alan iletişim sorunlarına ilişkin örneklerin tespit edilmesi ve bu örneklerin eleştirel bir gözle değerlendirilerek sınıfta ya da uygun dijital ortamlarda sunulması istenebilir. Türk kültüründe yer alan “görgü ve nezaket kuralları” üzerine bir araştırma yapılması ve ulaşılan bilgilerin dijital araçlar yardımıyla içerik hâline getirilerek sınıfta ya da uygun dijital ortamlarda sunulması istenebilir.

Dinleme/izleme ya da okuma etkinliği öncesinde, metni yansıtan ve metnin anlaşılmasını sağlayacak kelimeler listelenebilir ve bu kelimelerin bağlamdaki anlamları görsel araçlar ve şematik düzenleyiciler yardımıyla verilebilir. Dinleme/izleme ya da okuma etkinliği öncesinde bilgilendirici metinlerdeki kavram, bilgi; öyküleyici metinlerdeki kişi, yer, zaman vb. yapılara ilişkin unsurların yer aldığı kavram ya da hikâye haritası gibi şemalar oluşturulup sunulabilir. Dinleme/izleme, okuma metni ya da tema içerisinde yer alan “iletişim” ve “nezaket kuralları” na yönelik kavramlar görsel, işitsel araçların sunumu ve şematik düzenleyicilerin kullanımı ile somutlaştırılabilir. Okuma ve yazma çalışmalarında işleyişin nasıl olması gerektiği bire bir anlatılarak süreç öğrenci ile yürütülebilir.