4. Öğrenme Alanı: Toplumsal Değişim Ve Aile
SBAB4. Değişim ve Sürekliliği Algılama (SBAB4.2. Değişim ve Sürekliliği Neden ve Sonuçlarıyla Yorumlama), SBAB5. Sosyal Katılım (SBAB5.3. Fikir Üretme)
KB2.14. Yorumlama, KB2.11. Gözleme Dayalı Tahmin Etme
E2.1. Empati, E2.2. Sorumluluk, E3.1. Muhakeme, E3.6. Analitiklik, E3.8. Soru Sorma
SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme
D2. Aile Bütünlüğü, D8. Mahremiyet, D9. Merhamet, D10. Mütevazılık, D11. Özgürlük, D14. Saygı, D16. Sorumluluk, D17. Tasarruf, D19. Vatanseverlik, D20. Yardımseverlik
OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı, OB7. Veri Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı
TSHA.4.1. Toplumsal değişimin aile yapısı üzerinde meydana getirdiği değişimi neden ve sonuçlarıyla yorumlayabilme
a) Toplumsal değişimin aile yapısı üzerinde meydana getirdiği değişime neden olan unsurları inceler.
b) Toplumsal değişimin aile yapısı üzerinde meydana getirdiği değişimden etkilenen unsurları inceler.
c) Toplumsal değişimin aile yapısı üzerinde meydana getirdiği değişimin etkilerini sorgular.
ç) Toplumsal değişimin aile yapısı üzerinde meydana getirdiği değişimin neden ve sonuçlarını elde ettiği bilgilere dayanarak bağlamından kopmadan yeniden ifade eder.
TSHA.4.2. Dijital platformların aile içi ilişkiler ve iletişim üzerindeki olumsuz etkilerini ortadan kaldırmaya yönelik fikir üretebilme
a) Dijital platformların aile içi ilişkiler ve iletişim üzerindeki olumsuz etkilerini fark eder.
b) Dijital platformların aile içi ilişkiler ve iletişim üzerindeki olumsuz etkileri ile ilgili benzer deneyimleri inceler.
c) Dijital platformların aile içi ilişkiler ve iletişim üzerindeki olumsuz etkilerine karşı çözüm üretir.
TSHA.4.3. Akrabalık ilişkilerinin bireylerin sosyalleşmesine katkısını yorumlayabilme
a) Akrabalık ilişkilerinin bireylerin sosyalleşmesine katkısını inceler.
b) Akrabalık ilişkilerinin bireylerin sosyalleşmesine katkısını bağlamdan kopmadan dönüştürür.
c) Akrabalık ilişkilerinin bireylerin sosyalleşmesine katkısını nesnel, doğru ve anlamı değiştirmeyecek şekilde yeniden ifade eder.
TSHA.4.4. Yaşadığı çevredeki aile ve akrabalık ilişkilerinin toplumsal birlikteliğine katkısını gözleme dayalı tahmin edebilme
a) Yaşadığı çevredeki aile ve akrabalık ilişkilerinin toplumsal birlikteliğine katkısını ön gözlemlerine dayalı ilişkilendirir.
b) Yaşadığı çevredeki aile ve akrabalık ilişkilerinin toplumsal birlikteliğine katkılarına dair ön gözlemlerine dayalı çıkarım yapar.
c) Yaşadığı çevredeki aile ve akrabalık ilişkilerinin toplumsal birlikteliğine katkılarına dair yargıda bulunur
Toplumsal Değişimin Aile Yapısına Etkisi
Dijital Platform ve Aile İçi İletişim
Akrabalık İlişkilerinin Sosyalleşmeye Katkısı
Aile ve Akrabalık İlişkileri ile Toplumsal Birlik
akraba, bayramlaşma, çevrim içi, dijital platform, geleneksel, göç, hukuki düzenleme, imece, kentleşme, komşuluk, kültürel devamlılık, misafirlik, sanayileşme, sosyalleşme, sosyal medya, toplumsal değişim, toplumsal hafıza
Bu öğrenme alanında yer alan öğrenme çıktıları; gözlem formu, kontrol listesi, çalışma yaprakları, öğrenme günlükleri, akran değerlendirme formu, grup değerlendirme formu, derecelendirme ölçeği, bütüncül dereceli puanlama anahtarı ve performans görevi kullanılarak değerlendirilebilir. Performans Görevi: Öğrencilerden toplumsal değişimin aile üzerindeki etkilerine dair elde ettikleri bulguları yazılı bir rapor veya sözlü sunumla paylaşmaları istenebilir. Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.
Öğrencilerin toplumsal değişime neden olan temel unsurlar (göç, kentleşme, sanayileşme, teknoloji, eğitim vb.) hakkında ön bilgiye sahip oldukları, dijital platformların günlük yaşantıları etkilediğini, akrabalık ilişkilerinin sosyal yaşamdaki yerini bildikleri ve çevrelerindeki aile, akrabalık bağlarının toplumsal birlikteliğe katkılarını gözlemledikleri kabul edilmektedir.
Öğrencilere toplumsal değişime neden olan unsurlar hakkında "Göç, kentleşme veya teknolojinin aile yaşamını nasıl etkileyebileceğini düşünüyorsunuz?" gibi sorular yöneltilebilir. Öğrencilere "Günlük yaşamınızda kullandığınız dijital platformların aile içi iletişiminize ne gibi etkileri olmaktadır?" gibi açık uçlu sorular sorulabilir. Öğrencilere "Akrabalarınızla hangi durumlarda bir araya geliyorsunuz?" ile "Bu buluşmalar size ne kazandırıyor? gibi sorular sorulabilir. Öğrencilerin akrabaları ile bir araya gelmesinin toplumsal birlikteliklerine ne gibi katkılarda bulunduğuna dair gözlemlerini paylaşmaları istenebilir.
Öğrencilere "Hayatınızda meydana gelen değişimlerin neden ve sonuçları nelerdir?" gibi açık uçlu sorular yöneltilebilir. Öğrencilere "Televizyon, telefon veya genel ağ; iletişiminizde ne gibi değişiklikler meydana getirdi?" ve "Teknoloji kullanımı aile içinde hangi sorunlara yol açabiliyor?" gibi sorular yöneltilebilir. Öğrencilere "Akrabalarınızla en son hangi vesileyle bir araya geldiniz?", "Bu buluşmada sizi en çok sosyalleştiren, yani başkalarıyla iletişime geçmenizi sağlayan şey neydi?" soruları yöneltilebilir. Öğrencilerden okul veya sınıf ortamında arkadaşları ile yaptığı iş birliğine dair örnekler vermeleri istenebilir.
TSHA.4.1
Öğrencilere toplumsal değişime etki eden unsurlara (sanayileşme, göç, kentleşme, teknoloji ve eğitim) ilişkin yazılı, görsel ve dijital kaynaklar sunulur (OB1, OB2, OB4). Öğrenciler bu kaynaklardan hareketle toplumsal değişmenin nedenlerini inceler (SDB1.1). Aile bireylerinin aile bütünlüğünü korumadaki rolü örnekler verilerek açıklanır (D2.1). Öğrenciler toplumsal değişmenin aile yapısında en çok etkilediği unsurları (kadın-erkek rolleri, aile içi iletişim, çocuk eğitimi, ekonomik roller ve kuşaklar arası ilişkiler) örnekler üzerinden inceler (E3.1).
Gruplardan toplumsal değişimlerin aile üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerini tartışmaları istenir. Bu sırada aile kurumunun devamlılığı için çaba göstermenin önemi vurgulanır (D2.1). Sınıf tahtasında balık kılçığı tekniği veya iki sütunlu "olumlu-olumsuz etkiler" tablosu kullanılarak fikirler sınıfça ortaya konur. Öğrencilerden bu etkiler hakkında sorular üretmeleri ve birbirlerine yöneltmeleri istenerek sorgulamaları sağlanır (KB2.8, E3.8, SDB2.1). Gruplar, tabloda belirlenen olumsuz etkilerden birini seçerek bu durumdan etkilenen çocuk, yaşlı veya diğer aile bireylerinin hangi desteğe ihtiyaç duyabileceğini yazar ve bu ihtiyaca yönelik bir çözüm önerisi geliştirir (KB2.10, D9.1, SDB2.1).
Öğrenciler elde ettikleri bilgiler doğrultusunda toplumsal değişmenin aile yapısındaki etkilerini neden-sonuç ilişkisi kurarak bağlamından kopmadan yeniden ifade eder. Öğrencilerden performans görevi olarak toplumsal değişimin aile üzerindeki etkilerine dair elde ettikleri bulguları yazılı bir rapor veya sözlü sunumla paylaşmaları istenebilir (E2.2, SDB3.3). Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.
TSHA.4.2
Öğrencilere televizyon izlenildiği veya telefonla ilgilenildiği, konuşmaların yarıda kaldığı ve birlikte geçirilen zamanın azaldığı bir aile ortamını örneklendiren kısa bir senaryo veya metin ile aynı ailenin dijital araçları birbirleriyle bağlantı kurmak, birlikte öğrenmek ve paylaşımda bulunmak için kullandığı ikinci bir senaryo sunulur. Böylece öğrencilerin dijital platformların aile içi iletişim üzerindeki hem kolaylaştırıcı hem de zorlaştırıcı etkilerini bütüncül biçimde görmeleri sağlanır (D14.1, E2.1). Bu süreçte öğrencilerin sosyal medyada ev içi yaşam alanlarına ve aileye ait özel anlara ilişkin bilgi, belge ve görsellerin paylaşımını sınırlandırarak aile mahremiyetini korumaya yönelik bilinçli davranmaları desteklenir. Ayrıca öğrencilerin Türk aile kültüründe önemli bir yere sahip olan mütevazılık ve mahremiyet anlayışını dijital ortamlardaki paylaşımlarına yansıtarak sorumlu bir duruş sergilemeleri desteklenir (OB2, D8.2).
Öğrencilerden çevrelerinde gözlemledikleri veya yaşadıkları benzer deneyimleri isim kullanmadan "deneyim kartları"na yazmaları istenir ve bu deneyimler sınıf içinde pay laşılırken öğrencilerin farklı bakış açılarını anlama ve başkalarının yaşantılarına saygı gösterme eğilimleri güçlendirilir (E2.1, SDB2.2, D14.1). Ardından öğrencilerden dijital platformların aile içi ilişkiler üzerindeki etkilerini dengeleyen bir "Dijital Denge Planı" ta sarlamaları beklenir. Bu planda dijital platform kullanımı esnasında aile içi iletişimi olumsuz etkileyen davranış, bu davranışların sonuçları, iletişimi destekleyen olumlu kullanım biçimleri, olumsuz etkilere yönelik çözüm önerileri ve aile içi ortak dijital kullanım kurallarına (telefon bırakma saati, oyun süresi, birlikte zaman geçirme anı gibi) yer vermeleri istenir (OB2). Öğrenciler, "Dijital Denge Planı"nda dijital platformlarda geçirilen zamanı ölçülü kullanmaya ve aile bireyleriyle nitelikli zaman geçirmeye yönelik uygulanabilir kararlar belirler (D17.2). Bu kararları, dijital araç kullanımında kendi tercihlerini aile içi iletişimi gözeterek düzenleyecek; başkalarının haklarını ve aile bireylerinin ihtiyaçlarını dikkate alacak şekilde yapılandırır (D11.3). Böylece ailede yaşanan problemlere çözüm yolları üretmeleri sağlanır.
Öğrenciler planlarını poster, dijital sunu veya yazılı formatta hazırlarken sorumluluk alma, iş birliği yapma ve sürdürülebilir dijital alışkanlıklar geliştirme anlayışını çalışmalarına yansıtır (D16.3, SDB2.2). Çalışmalar, dereceli puanlama anahtarı ile değerlendiri lebilir.
TSHA.4.3
Öğrencilere akrabalık ilişkilerinin bireylerin sosyalleşmesine katkısını gösteren yazılı, görsel veya dijital kaynaklar paylaşılır (OB1, OB2, OB4). Halk hikâyeleri, aile albümleri veya toplumsal yaşamdan örnekler incelenir. Öğrenciler bu kaynaklardan hareketle akrabalık ilişkilerinin sosyalleşmeye katkılarını; aile büyükleri, akrabalar ve diğer bireyler arasındaki ilişkileri yargılayıcı olmayan bir yaklaşımla değerlendirerek ilişkileri güçlendiren yapıcı davranışlar üzerinden belirler ve açıklar (D2.3, D10.3). Öğrencilerden geçmişteki akrabalık ilişkilerinin işlevlerini (düğün, bayram ve asker uğurlama) bağlamından kopmadan günümüze uyarlamaları istenir (OB5). Bu uyarlama sırasında öğrencilerden akrabaların düğün, bayram ve asker uğurlama gibi zamanlarda birbirlerine destek olma biçimlerini örneklendirmeleri ve bu destek davranışlarının akra balık bağlarını nasıl güçlendirdiğini açıklamaları istenir (D20.2). Öğrencilerden akrabalık ilişkilerinin işlevlerini geçmiş ve günümüz olarak karşılaştırarak bir tablo oluşturmaları istenir.
Öğrencilerin akrabalık ilişkilerinin bireylerin sosyalleşmesine katkısını (düğün, bayram ve asker uğurlama) günlük yaşamından örnekler vererek nesnel, doğru ve anlamı değiştirmeyecek şekilde yeniden ifade etmeleri sağlanır (SDB2.2, SDB3.3). Öğrencilerden akrabalık ilişkilerinin sosyalleşmeye katkısını gösteren senaryolar hazırlayıp canlandır maları istenir (düğün, bayram ve asker uğurlama) (OB9). Öğrenci çalışmaları, dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.
TSHA.4.4
Öğrencilere "Mahalle veya köyünüzde gerçekleşen bayram, düğün, asker uğurlama gibi merasimlerde ne tür uygulamalara şahit oldunuz?" sorusu yöneltilir (OB5). Bu süreçte tahtaya "Birlik Ruhu, Dayanışma, Kültürel Devamlılık, Yardımlaşma" başlıkları yazılır. Öğ renciler kendi mahallelerinden veya köylerinden gözlemlerini paylaşır. Verilen örnekler bu başlıklarla eşleştirilerek toplumsal birliktelik kavramıyla ilişkilendirilir. Öğrencilerden özellikle asker uğurlama örneklerinde ortak duygu, millî birlik ve ülkeye bağlılıkla ilişki lendirilebilecek davranışları belirlemeleri istenir (D19.3).
Öğrenciler verdikleri örneklerden hareketle "Bu tür aile ve akrabalık ilişkileri toplumsal birlikteliğe nasıl katkıda bulunuyor olabilir?" sorusuna cevap arar (E3.6, SDB2.3). Bu sırada aile fertlerinin birbirine destek olması gerektiğini fark etmeleri sağlanır (D2.2). Öğrencilerden küçük gruplar oluşturarak "Etkinlik-Katkı-Sonuç" başlıklarını içeren tablo hazırlamaları istenir (OB7). Gruplar tablolarını sınıfa sunarak çıkarımlarını paylaşır.
Tahtaya "Akrabalık bağlarının güçlü olduğu toplumlarda …" cümlesi yazılır. Öğrenciler den bu cümleyi tamamlamaları istenir ve ulaştıkları yargıları ortaya koymaları sağlanır (SDB3.3, D2.1). Öğrencilerin cümleleri sınıf panosuna asılır ve bu cümleler birlikte de ğerlendirilir. Öğrenci çalışmaları, dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.
Öğrenciler “Göçün Aileye Etkisi” veya “Teknolojinin Aile İçi İletişimi Değiştirmesi” üzerine senaryo veya drama hazırlayabilir. Öğrenciler dijital platformların aile içi ilişkiler ve iletişim üzerindeki olumsuz etkilerine yönelik çözüm önerilerini rapor hâlinde sunabilir. Öğrenciler akrabalık ilişkilerinin sosyalleşmeye katkılarını aile üyelerinden biriyle röpor taj yaparak ifade edebilir. Öğrenciler yaşadığı çevredeki aile ve akrabalık ilişkilerinin toplumsal birlikteliğine katkı sına dair gözlemleri ile ilgili “Kültürel Devamlılık” başlıklı bir metin yazabilir.
Öğrenciler toplumsal değişmenin nedenleriyle ilgili kısa metinler yazabilir. Öğrenciler aile içi iletişimi olumsuz etkileyen durumlar üzerine kısa senaryolar yazabilir. Öğrenciler akrabalık ilişkilerini anlatan resimler çizebilir. Öğrenciler, tek bir akrabalık ilişkisini seçerek bu ilişkinin toplumsal birlikteliğe katkısını açıklayabilir.
Güncelleme tarihi: 14.09.2026