3. Ünite: Dijital Dünyada Yaşam

MOY.3.1.

Öğretmen, öğrencilerden yapay zekâ kavramının medyanın üretim sürecinde ve içerik dağıtımında  getirdiği değişimlere ilişkin merak ettikleri konuları tanımlamalarını ister (E1.1). Ardından öğretmen, yapay zekânın medya dünyasındaki işlevi ve medyanın bu teknolojiyi nasıl şekillendirdiği üzerine tartışma soruları yöneltir (E3.4). Öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılan öğrenciler; yazılı, görsel ve dijital kaynaklardan yapay  zekânın medya kullanım alanlarını (haber üretimi, veri analizi, izleyici davranışları, içerik yönetimi  vb.) araştırır ve bilgi toplama süreçlerini yürütürler (OB1, OB2, SDB2.2, KB2.6). Öğrenciler, ulaştıkları farklı kaynaklar ve örnekler üzerinden yapay zekânın medyada kullanım biçimlerini değerlendirir (E3.6). Öğretmen, öğrencilerden bir haberin yapay zekâ tarafından nasıl analiz edilebileceği veya yönlendirilebileceği konusunda araştırma yapmalarını ister (E3.1). Bu süreçte haberlerin doğruluğu, yapay zekânın süreçteki rolü temel alınarak analiz edilir. Öğrenciler, yapay zekâ kullanılan ve kullanılmayan medya  içeriklerini karşılaştırırlar. Dijital dünyada nezaket, millî ve manevi değerlere saygı ve bunları koruma  bilinciyle (D14.1, D14.3) bu teknolojilerin gelecekte medya içerikleri ve kullanıcıları üzerindeki etkileri ne dair çıkarımlarda bulunurlar (SDB3.3, KB2.10). Tüm bu çalışmalarla öğrencilerin medya içeriklerini çözümleme ve değerlendirme sürecinde güçlü eleştirel düşünme becerileri geliştirmeleri sağlanır.  Öğrencilerin, algoritmaların dijital ortamda karşılarına çıkan içerikleri filtreleyen ve yönlendiren birer  yapı olduğunu fark etmelerini sağlayacak incelemelere yer verilir. Öğretmen, içerik inceleme sürecinde  algoritmaların sadece bir araç değil aynı zamanda  izleme alışkanlıklarını yönlendiren bir yönetici olduğunu öğrencilere fark ettirir (KB3.3).

MOY.3.2.

Öğrenciler; genel ağda yaptıkları etkinlikler, en çok çevrim içi oldukları alanlar ve arama kayıtlarından medya kullanım alışkanlıklarına kadar dijital etkinliklerinin izlenebilirliği gerçeğini tartışırlar.  Öğretmen, Kişisel Verileri Koruma Kanunu (KVKK) hakkında kısaca bilgi verir. Bu tartışmanın ardından öğrencilerden kendi dijital geçmişlerini gözden geçirmeleri istenir (OB2, SDB1.1). Öğrencilerin  dijital ortamlarda kişisel veri güvenliği ile mahremiyet arasındaki ilişkiyi farketmeleri, kendilerinin  ve başkalarının özel yaşamın gizliliğine saygı göstererek paylaşım yapmaları sağlanır. Öğrenciler haber bültenlerine üye olma, sosyal medyada içerik paylaşma, yorum yapma, çevrim içi  alışveriş ve mobil uygulama izinleri gibi günlük dijital etkinlikler ile dijital ayak izi arasındaki bağlantıyı inceleyerek süreç üzerine çıkarımlarda bulunur (E3.1, SDB1.2). Dijital ayak izinin, bireyin çevrim içi dünyadaki özgeçmişiyle olan ilişkisi irdelenerek bu izlerin gelecekteki yansımaları üzerine değerlendirmeler yapılır. Süreçte, üstün bir kamu yararı olmadığı sürece dijital vatandaşlık gereği sahip olunan kişisel verilerin silinmesini ve unutulmasını isteme hakkı  olarak tanımlanan “unutulma hakkı”; öğrencilerin hak arama bilinci ile adalet ve kişisel mahremiyet  değerleri çerçevesinde değerlendirilir (D1.1, D8.2). Öğretmen, öğrencilerin dijital ayak izi konusundaki farkındalıklarını artırmak amacıyla; “Genel ağda  paylaştığın bir içeriğin gelecekteki etkilerini düşündün mü?” temalı metinler yazmalarını veya dijital  ayak izinin olumlu/olumsuz yönlerini anlatan afişler tasarlamalarını ister (OB2, SDB3.3). Bu çalışmalarda öğrencilerin metin yazarlığı veya görsel üretim desteği sunan yapay zekâ araçlarını bir  öğrenme desteği olarak kullanmaları ve dijital dünyada etik sorumluluk ile mahremiyet sınırlarını  koruyarak üretim yapmaları teşvik edilir (D8.4).

MOY.3.3.

Öğretmen, öğrencilerin dikkatini çekecek kısa bir video veya örnek olay (sosyal medyada  dışlanma vb.) üzerinden tartışma başlatır ve “Bu olaydaki sorun nedir?” sorusunu yönelterek farkındalık oluşturur (SDB2.1). Ardından 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun “Bilişim Ala nında Suçlar” bölümünden seçilmiş maddeler paylaşılır. Öğretmen, “Bu maddeler sadece  siber suçluları mı ilgilendiriyor yoksa günlük hayatımızda da mı karşımıza çıkıyor?” soruları  üzerinden öğrencilerin siber zorbalık kavramını tanımlamalarını sağlar. Siber zorbalıkla  mücadeleye yönelik etkinliklerde Emniyet Genel Müdürlüğü SİBERAY Programı tarafın dan hazırlanan yaş düzeyine uygun eğitim materyalleri ve farkındalık içeriklerinden yararlanılabilir. Öğrencilerin, senaryolar üzerinden siber zorbalığın birey üzerindeki etkilerini  analiz ederek problemi yapılandırmaları ve dijital dünyada etik ile mahremiyet sınırlarını  korumanın önemini kavramaları sağlanır  (OB2, D8.4, KB3.3). Genel ağ veya sosyal medyada benzer tehditlerle karşılaşıp karşılaşmadıkları üzerine konuşulur. Öğrenciler, siber zorbalık davranışlarını listeleyerek problemi tanımlayıcı ifadelerle özetler (KB2.3). Öğretmen rehberliğinde; izinsiz fotoğraf paylaşma, sosyal medyada  dışlama veya özel hayatın gizliliğini ihlal etme gibi siber suç örnekleri üzerinden öğrencilerin toplumsal duyarlılık, temel insan haklarına saygı, hukuka uyma ilkeleri bağlamında bu  davranışların dijital vatandaşlık bağlamında hukuki ve psikolojik boyutlarını değerlendirmeleri ve bu davranışlara yönelik duyarlılık geliştirmeleri sağlanır (D14.1). Gruplar hâlin de siber zorbalıkla karşılaşıldığında yapılması gerekenler üzerine akıl yürütülür ve dijital  etik çerçevesinde mantıklı çözüm yolları geliştirilir. Öğretmen öğrencileri siber zorbalık  konusunda bilinçlendirir. Öğrencilerin kendilerine sunulan siber zorbalık senaryolarını inceleyerek karşılaştıkları olaylara vicdanlı ve duyarlı bir yaklaşım sergilemeleri, dijital etik  ilkeleri doğrultusunda uygun çözüm önerileri geliştirmeleri sağlanır (E1.5, D9.1). Öğretmen, öğrencilere “Sosyal medya uygulamaları hangi verilere erişiyor (konum, mikrofon,  kişiler)?”, “Bu verilerin hangisini kapatabilirim?” sorularını cevaplayan bir gizlilik denetim  çizelgesi doldurtabilir (E1.6, KB3.3). Son aşamada dijital ortamda ahlak, nezaket ve sorumluluk bilincini pekiştirmeye yönelik bir değerlendirme yapılır. Öğretmen, öğrencilerden dijital ortamda ahlak, nezaket ve  sorumluluk ilkelerini nasıl uygulayacaklarını ortaya koydukları bir listeleme formu ve tanılayıcı dallanmış ağaç hazırlamalarını isteyebilir. Oluşturulan “Dijital Sorumluluk Listesi”  sınıf panosuna asılır, insan ilişkilerinde yapıcı olmanın önemi vurgulanarak bu değerlerin  içselleştirilmesi desteklenir (SDB3.3,D10.3).

 Öğrencilerden, yapay zekâ araçlarındaki görsel blok uygulamalarından birini kullanarak  “Gelecekteki Okul Kütüphanesi” veya “Mars’ta Piknik Yapan Çocuklar” gibi hayalî sahneler  tasarlamaları istenir. Ardından öğrencilere  “Tasarlanan görsel, gerçek bir fotoğraftan ayırt  edilebiliyor mu?” sorusu yöneltilerek görselin gerçeklik algısı üzerine tartışma yapılır. Öğret men tarafından medyada manipülasyona veya etik dışı  reklam kullanımına ilişkin “kısa hikâ yeler ya da senaryolar” hazırlanabilir. Bu senaryolar üzerinden öğrencilere, “Bu durumda ne  yapardın?” ve “Bu haberin toplum üzerindeki etkileri neler olabilir?” gibi sorular yöneltilerek  eleştirel düşünmeleri sağlanabilir. Öğrencilerden, bir medya içeriğinin (örneğin bir reklamın)  oluşturulma sürecini canlandırmaları istenebilir. Ardından hazırlanan görseller incelenerek  “Görseldeki hangi ayrıntılar (ışık, gölge, insan uzuvları, yazılar veya nesne oranları) bu sahne nin bir insan tarafından çekilmiş gerçek bir fotoğraf değil de yapay zekâ tarafından üretilmiş  bir görsel olduğunu düşündürüyor?” sorusu üzerinde değerlendirme yapılabilir. Öğrencilere ayrıca “Bu görsel bir sosyal medya platformunda veya haber sitesinde gerçek  bir olaya aitmiş gibi paylaşılsaydı insanları yanıltma ihtimali ne olurdu?” ve “Bu görselin yapay  zekâ tarafından üretildiğini doğrulamak için hangi yöntemleri kullanabilirdik?” soruları yö neltilerek öğrencilerin medya içeriklerini sorgulama, doğrulama ve eleştirel değerlendirme  becerileri geliştirmeleri desteklenebilir. Öğrencilerden yapay zekâ araçlarındaki müzik/ses blok uygulamalarından birini kullanarak  üzerine 30 saniyelik bir şarkı yapmaları istenir. Öğrencilere “Bu şarkıyı bir insan mı yoksa  makine mi besteledi?” sorusu sorulabilir. Öğrencilerden medyada karşılaştıkları bu tür içe riklerle ilgili düşüncelerini paylaşmaları istenebilir. Öğrencilerden televizyonda en çok neyi  izledikleriyle ilgili sınıfta mini bir anket çalışması yapmaları ve çalışmalarını frekans dağılımı nı gösteren bir liste ile yansıtmaları istenebilir. Öğrencilere dijital etik ile ilgili kurallar listesi  yaptırılabilir.

 Öğrencilere medyada zorbalık konulu örnek bir olay okunur, “Senin başına bu olay gelseydi  ne yapardın?” sorusu sorulur. Öğrencinin empati yaparak düşüncelerini yazması istenir.