1. Ünite: Medya Ve Medya Okuryazarlığı

MOY.1.1.

Öğretmen, öğrencilere farklı medya araçlarına (televizyon, gazete, sosyal medya, genel  ağ, radyo vb.) ilişkin kısa metinler veya görseller sunar (OB1, OB2, OB4). Öğrencilerin bu  örnekleri tarafsız bir bakış açısıyla inceleyerek dürüstlük ve doğruluk ilkesi (D3.3, D6.2)  bağlamında “Medya nedir?”, “Hangi işlevleri yerine getiriyor?” soruları üzerinden medyanın  temel özelliklerine dair çözümleme yapmaları sağlanır. Böylece öğrencilerin araştırmacı ve  sorgulayıcı yönleri güçlendirilir (E1.1, KB2.4). Öğretmen rehberliğinde oluşturulan grupların “Medyanın İşlevleri” konulu posterler hazırlamaları teşvik edilir (SDB2.2). Her öğrencinin grup içindeki sorumluluğuna göre farklı haber  başlıklarını posterlerdeki uygun işlev kategorisine yerleştirmesi sağlanarak sorumluluk değeri desteklenir (E3.2, E3.3, D16.3). Öğrenciler, çözümledikleri örnekleri “bilgilendirme, eğlendirme, yönlendirme, eğitme” gibi medya işlevlerine göre sınıflandırarak listeler (SDB3.3,  KB2.5). Sürecin sonunda öğretmen, öğrencilerden son zamanlarda en çok etkilendikleri bir medya haberini paylaşmalarını ister. Her öğrencinin günlük yaşamından örnekler vererek medyanın yaşamındaki yerini ve önemini kendi cümleleriyle yorumlamasına imkân tanınır (SDB1.3).

MOY.1.2.

Öğretmen, öğrencilerin seçilen çeşitli medya içerikleri (haber, reklam, sosyal medya payla şımı vb.) üzerinde düşünmelerini sağlar. Öğrencilerin medya içeriklerinin kamuoyu oluşturma sürecinde kurgu ve dil kullanımı yoluyla toplumsal algıyı nasıl manipüle edebildiğine dair  örnek olay ve senaryolar üzerinden düşünmeleri sağlanır. Öğrenciler; bu içeriklerin bireylerin düşünce, davranış, tutum ve toplum üzerindeki olası etkileri hakkında varsayımlarda  bulunurlar (SDB2.3). Öğretmen rehberliğinde gruplar oluşturularak “Medyanın toplum üzerindeki etkileri nelerdir?” sorusu etrafında tartışmalar yürütülür, bu sayede öğrencilerin arkadaşları ile etkili iletişim kurarak (D4.2) gözlem ve tartışma yoluyla medyanın etkilerini fark etmelerine imkân  tanınır (SDB2.2, KB2.5). Medyanın işlevleri ile birey, aile, toplum ve yönetimin kamu politikaları üzerindeki etkileri  irdelenerek medyanın aile içi iletişimi güçlendirmedeki rolü (D2.3) değer bağlamında desteklenir. Öğretmen, öğrencilerden medyanın işlevlerine dair bir kavram ağı oluşturmalarını  ister. Gruplar, hazırladıkları listelerdeki örnekleri olumlu ve olumsuz etkiler bağlamında karşılaştırarak analiz eder (E3.1, OB1, KB2.7). Öğretmen, öğrencilerden medyayı doğru kullanım alışkanlıklarını değerlendirebilecekleri  bir kontrol listesini doldurmalarını ister (E3.2). Elde edilen bulgulardan hareketle öğrenciler, medya içeriklerinin daha bilinçli kullanılmasına yönelik önermeler sunar (SDB3.3). Son aşamada öğrenciler; medyanın birey, aile, toplum ve yönetimin kamu politikaları üzerindeki etkilerini analiz ederek içeriklerin akıl süzgecinden geçirilmesi gerektiğini ve doğru medya kullanımının gerekliliğini değerlendirirler (E3.1). Süreç boyunca medyanın aile içi  iletişimi destekleyici yönü ön plana çıkarılarak (D2.3) bu değerin içselleştirilmesi sağlanır.

MOY.1.3.

Öğretmen, öğrencilerin eleştirel sorgulama yetilerini geliştirmek amacıyla medya okurya zarlığının temel ilkelerini sunar (OB1). Medya okuryazarlığının erişim, çözümleme, değerlendirme ve üretim becerileri; geleneksel medyanın yanı sıra dijital platformlar ve sosyal  medya örnekleri üzerinden sorgulanır (OB7, KB2.8). Medya içeriklerinin üretim sürecinde kurgu ve editoryal süreçlerin etkisi üzerine beyin fırtınası yapılarak öğrencilerin medya etiği çerçevesinde topluma karşı sorumluluklarının farkında olarak içerik üretmelerinin önemi üzerinde durulur (D16.2, SDB2.3). Öğrenciler, sosyal medya algoritmalarının ve içerik önerme sistemlerinin kullanıcıyı nasıl yönlendirdiğini  analiz ederler. Tanıtım, yönlendirme ve kâr amacı güden içeriklerin etkileri incelenirken şu  sorular yöneltilir: “Bu içeriği kim üretti?”, “Amacı neydi?”, “Algoritma bu içeriği neden karşıma  çıkardı?”, “İçerik neyi gizledi?” (E3.9, E3.10, KB2.8). Yazılı ve görsel-işitsel medyada yayımlanmış hatalı veya kurgusal bir haber örneğinden yola  çıkılarak bilginin doğruluğu sorgulanır (E3.4). Bu aşamada öğrenciler, dijital doğrulama  araçlarını kullanarak bilginin kaynağını teyit ederler. “Bu içeriği sorgulamak ve doğrulamak  neden önemlidir?” sorusu etrafında süreç değerlendirilir (E3.5). Bilgi çarpıtma kavramı tanımlanarak öğrencilerde yanlış bilgilendirmenin toplumsal güvene ve millî birlik bilincine  etkileri konusunda davranış geliştirmeleri sağlanır (D14.3). Güncel bilgi ve haberlerin doğrulanmasında İletişim Başkanlığına bağlı faaliyet gösteren  Dezenformasyonla Mücadele Merkezi (DMM) gibi resmî doğrulama kaynaklarından yararlanılması önerilir. Bilgi çarpıtma ve yanlış bilgilendirme ile mücadele yöntemlerine dair grup  çalışmaları yürütülür; öğretmen, öğrencilerin yapay zekâ tarafından üretilmiş içerikleri  ayırt etme üzerine kararlılıkla denemeler yapmalarını sağlar. Öğrenciler öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılarak verilen örnek üç haber üzerinden uygulama yapar. Yapay zekâyla üretilmiş içerikleri veya yalan haberi ayırt etmek amacıyla eylem planı hazırlar. Böylece  öğrenciler araştırmacı ve sorgulayıcı yönlerini fark eder (D3.3, SDB2.2). Öğrenciler günlük  yaşamda karşılaştıkları bir medya içeriğini medya okuryazarlığının temel ilkeleri ve dijital  doğrulama araçları açısından değerlendirerek çıkarımlarını yansıtırlar. Bu çıkarımlar doğrultusunda, dijital içerik yönetimini de içeren kapsamlı bir sunu hazırlamaları için performans görevi verilebilir; çalışmalar dereceli puanlama ölçekleri ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerden medyanın haber, bilgi, eğlence ve toplumu bilgilendirme gibi farklı işlevlerini  örneklerle yansıtan bir slayt gösterisi hazırlamaları, medyanın çocuklar üzerindeki olum suz etkileri veya yanlış bilgiyi yaymanın toplumsal güveni nasıl etkilediği konusu hakkında  arkadaşlarıyla sınıf röportajı yapmaları, köşe yazarı olduklarını varsayarak medyanın toplu ma olumlu ve olumsuz etkileriyle ilgili bir örnek olay veya köşe yazısı yazmaları istenebilir.

Öğrencilere medya ve medyanın işlevlerini, medyanın birey ve toplum üzerindeki etkilerini  anlatan MEB onaylı dijital platformlar veya öğretmen rehberliğinde belirlenen nitelikli med ya metinleri (basılı materyaller, görsel-işitsel belgeler) üzerinden uygulamalar yaptırılabilir.  Öğrencilere farklı perspektiflerden yayın yapan gazete kupürleri veya dergi sayfaları geti rilir. Öğrencilerden aynı olayın farklı gazetelerde nasıl sunulduğunu (başlık, görsel seçimi,  kullanılan dil) karşılaştırmaları istenebilir. Bu, “kurgu ve gerçek” ayrımını dijital araçlara ih tiyaç duymadan analiz etmelerini sağlar. Öğretmen tarafından medyada manipülasyona  veya etik dışı reklam kullanımına örnek “kısa hikâye/senaryolar” hazırlanabilir. Öğrencilere,  “Bu durumda ne yapardın?”, “Bu haberin toplum üzerindeki etkileri neler olabilir?” gibi soru lar sorulabilir. Öğrenciler, bir medya içeriğinin (örneğin bir reklamın) oluşturulma sürecini  canlandırılabilir.