3. Tema: Yapma Destanlar II
Anlama
TAB2. Okuma
Anlatma
TAB4. Yazma
KB2.8. Sorgulama, KB2.7. Karşılaştırma, KB2.10. Çıkarım Yapma, KB3.3. Eleştirel Düşünme
E1.1. Merak,E1.2. Bağımsızlık, E2.2. Sorumluluk, E3.1. Muhakeme, E3.2. Odaklanma, E3.3. Yaratıcılık, E3.4. Gerçeği Arama, E3.6. Analitiklik
SDB1.1. Kendini Tanıma, SDB1.3. Kendine Uyarlama, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme
D3. Çalışkanlık, D7. Estetik, D11. Özgürlük, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlik
OB4 Görsel Okuryazarlık
MD.2.3.1. Yapma destan türü ile ilgili eleştirel düşünebilme
a) Yapma destanın özelliklerini veya yapı unsurlarını (yer, zaman, kişi ve varlık kadrosu, olay örgüsü) sorgular.
b) Yapma destanın sorguladığı özellikleri veya yapı unsurları (yer, zaman, kişi ve varlık kadrosu, olay örgüsü) ile ilgili akıl yürütür.
c) Yapma destanın özellikleri veya yapı unsurları (yer, zaman, kişi ve varlık kadrosu, olay örgüsü) ile ilgili ulaştığı çıkarımları yansıtır.
MD.2.3.2. Yapma destanın vermek istediği iletiyi sorgulayabilme
a) Yapma destandaki konu, ana fikir/ana duygu, yardımcı düşünceler, anlamı bilinmeyen sözcükler veya değerleri tanımlar.
b) Yapma destandaki konu, ana fikir/ana duygu, yardımcı düşünceler, anlamı bilinmeyen sözcükler veya değerler hakkında sorular sorar.
c) Yapma destandaki konu, ana fikir/ana duygu, yardımcı düşünceler, anlamı bilinmeyen sözcükler veya değerler hakkında bilgi toplar.
d) Toplanan bilgilerin doğruluğunu değerlendirir.
e) Toplanan bilgiler üzerinden çıkarım yapar.
MD.2.3.3.Yapma destanları okumayı yönetebilme
a) "Üç Şehitler Destanı" adlı destanı inceler ve nasıl okuyacağına ilişkin görüş oluşturur.
b) " Üç Şehitler Destanı " adlı destanın okuma sürecinde jest-mimik, vurgu, tonlama, durak, telaffuz gibi unsurların kullanımına yönelik seçim yapar.
MD.2.3.4. Okuduğu bir yapma destan hakkında çıkarım yapabilme
a) "Üç Şehitler Destanı " adlı destanda anlamını bilmediği sözcüklerin anlamları hakkında varsayımda bulunur.
b) "Üç Şehitler Destanı" adlı destandaki kahramanları bularak kahramanların özellikle rine dair örüntüleri listeler.
c) "Üç Şehitler Destanı" adlı destanla farklı bir metni karşılaştırır.
ç) "Üç Şehitler Destanı" adlı destanın ana fikrine/ana duygusuna dair önerme sunar.
d) "Üç Şehitler Destanı" adlı destanı değerlendirir.
MD.2.3.5. Doğal destan ile yapma destanı karşılaştırabilme
a) Doğal ve yapma destanlardaki karşılaştırılabilir unsurlara ilişkin özellikleri belirler.
b) Belirlenen özelliklerden hareketle benzerlikleri listeler. c) Belirlenen özelliklerden hareketle farklılıkları listeler.
MD.2.3.6. Yapma destanın özelliklerine uygun yazacağı destan hakkında içerik oluşturabilme
a) Yazacağı destanın ana fikri/ana duygusu ve konusu ile ön bilgileri arasında bağlantı kurar.
b) Ön bilgilerinden yola çıkarak yazacağı destanda kullanacağı yer ve zaman ögelerini, kahramanları ve kurgulayacağı olay örgüsünü tahmin eder.
c) Yapma destanında kullanacağı kahramanların özelliklerini karşılaştırır.
ç) Yazacağı destanda karşılaştırdığı kahramanları özelliklerine göre sınıflandırır.
d) Yapma destanında kullanacağı yer ve zaman ögelerini, kahramanları, kurgulayacağı olay örgüsünü yeniden ifade eder.
e) Yapma destanın özelliklerine uygun yazarak tepki verir.
f) Yazdığı destanın içeriğine uygun görselle anlam oluşturur.
g) İçeriğe uygun oluşturduğu yapma destanı sunar.
Yapma Destan Türünün Özelliklerini Sorgulama
Yapma Destanda İleti ve Anlam Kurma
Yapma Destanın Yapı Unsurlarını İnceleme
Yapma Destanları Okuma ve Karşılaştırma
Yapma Destanlarda Millî Bilinç ve Tarihsel Bellek
Yapma Destan Oluşturma ve Sunma
bağımsızlık, kahramanlık, kurgu, millî bilinç, olay örgüsü, şair, tarihî olay, vatan sevgisi, yapı unsuru, yapma destan
Bu temada yer alan öğrenme çıktıları; açık uçlu sorular, kısa cevaplı sorular, yapma destanların amaç–yapı ilişkisini ele alan tartışmalar, yaratıcı beyin fırtınası çalışmaları, tema kahraman çözümleme zihin haritaları, karşılaştırmalı metin incelemeleri, dramatik canlandırma etkinlikleri, grup sunumları, vızıltı tekniği, üst düzey yapı çözümleme kontrol listeleri, öğretmen gözlem formları, modern destan yazma performans görevleri, dereceli puanlama anahtarları, dijital ürün değerlendirme formları, akran değerlendirme formları ve öz değerlendirme formları kullanılarak değerlendirilebilir. Performans görevi olarak öğrencilerin küçük gruplar hâlinde bir yapma destandan sahne veya kahraman seçmeleri sağlanabilir. Seçtikleri sahne veya kahramanı yaratıcı drama tekniklerinden yararlanarak sahnelemeleri istenebilir. Performans görevi şu araçlarla değerlendirilebilir: dereceli puanlama anahtarı, performans kontrol listesi, rol dağılımı ve katkı değerlendirme formu, akran değerlendirme formu, gözlem formu, sunum değerlendirme rubriği.
Öğrencilerin destan türü hakkında temel bilgilere sahip oldukları doğal ve yapma destan arasındaki farkı genel hatlarıyla bildikleri geçmiş dönemlerde oluşturulan destanlarda kahramanlık, vatan sevgisi, fedakârlık ve dayanışma gibi değerlerin işlendiğini gözlemledikleri kabul edilmektedir.
Ayrıca öğrencilerin yapma destanların bir yazar tarafından belirli bir amaç doğrultusunda kaleme alınan, tarihsel veya toplumsal olaylardan esinlenen edebî ürünler olduğunu fark ettikleri; kahramanlık, bağımsızlık ve millî kimlik gibi temaların bu türlerde öne çıktığını bildikleri varsayılmaktadır. Bu kabuller doğrultusunda öğrencilerin, yapma destanları yalnızca bir anlatı türü olarak değil aynı zamanda toplumsal belleği ve millî bilinci güçlendiren kültürel bir ifade biçimi olarak bilmeleri beklenmektedir.
Öğrencilerden "kahramanlık", "vatan sevgisi", "fedakârlık", "dayanışma" ve "millî bilinç" kavramlarına yönelik kelime ilişkilendirme çalışmaları yapmaları veya kavram ağı oluşturmaları istenebilir. Bu etkinlikler aracılığıyla öğrencilerin yapma destanlarda öne çıkan tema ve değerlere ilişkin ön bilgileri ile temel kabulleri belirlenebilir. Öğrencilerden daha önce okudukları veya dinledikleri destanlarda yer alan kahramanlarla günlük yaşamda karşılaştıkları kahramanlık örnekleri arasında ilişki kurmaları beklenebilir. Böylece öğrencilerin destanlarda işlenen kahramanlık anlayışı, vatan sevgisi, fedakârlık ve toplumsal dayanışma unsurlarına yönelik düşüncelerini sorgulamaları sağlanabilir. Sınıfta "Toplumu derinden etkileyen bir olayın yapma destana dönüşebilmesi için hangi özellikleri taşıması gerekirdi?", "Günümüzde yaşanan bir olay yapma destan olarak yazılsaydı hangi değerler öne çıkarılırdı?" veya "Yapma destanlar toplumsal belleğin oluşmasına nasıl katkı sağlar?" gibi sorular üzerinden kısa tartışmalar gerçekleştirilebilir. Öğrencilerin verdikleri yanıtlar doğrultusunda yapma destanların oluşum amacı, doğal destanlardan farklı yönleri, yazılı edebiyattaki yeri ve kültürel işlevine ilişkin temel kabulleri sorgulanabilir ve hazır bulunuşluk düzeyleri gözlemlenebilir. Ayrıca soru-cevap, tartışma ve beyin fırtınası gibi yöntem ve tekniklerden yararlanılarak öğrencilerin konuya ilişkin ilgi ve öğrenme ihtiyaçları belirlenebilir. Bu etkinliklerle öğrencilerin yapma destan konusuna önceki bilgi ve deneyimlerinden hareketle yaklaşmaları ve yeni öğrenmelere daha bilinçli şekilde yönelmeleri desteklenebilir.
Öğrencilerden daha önce okudukları veya dinledikleri doğal destanlar ile yapma destanlar arasındaki farkları düşünmeleri ve bu farkların neden kaynaklandığını tartışmaları istenebilir. Öğrencilerden geçmişte okudukları destanlarda anlatılan kahramanlık, vatan sevgisi, bağımsızlık ve fedakârlık gibi temaların günümüz toplumunda nasıl karşılık bulduğunu örneklendirmeleri istenebilir. Böylece öğrenciler, destanların yalnızca tarihî bir anlatı olmadığını toplumların değer dünyasını yansıtan canlı metinler olduğunu fark edebilir. Sınıfta "Günümüzde bir destan yazılsaydı hangi olayları ve kahramanları konu alırdı?" sorusu üzerinden kısa bir beyin fırtınası veya tartışma etkinliği yapılabilir. Bu etkinlikle öğrencilerin önceki bilgileriyle yeni öğrenmeler arasında bağ kurmaları ve yapma destanların yazılı edebiyattaki işlevini kavramaları sağlanabilir.
MD.2.3.1
Öğrencilerden toplumsal etkisi olan bir olayın, kişinin ya da mücadelenin bir yazar tarafından nasıl destansı bir anlatıya dönüştürülebileceği üzerine konuşmaları istenir. Bu konuşmalar sırasında tarihî veya güncel bir olayın yapma destanda nasıl yeniden kurgulanabileceği, olay örgüsü, kişi ve varlık kadrosu, yer ve zaman unsurlarının bu kurgu içinde nasıl anlam kazandığı üzerinde durulur. Öğrenciden yapma destanın özelliklerini ve yapı unsurlarını (yer, zaman, kişi ve varlık kadrosu, olay örgüsü) sorgulaması, sorguladığı özellikler ve yapı unsurları ile ilgili akıl yürütmesi istenir (E3.4, SDB3.3). Bu akıl yürütmesi neticesinde ulaştığı çıkarımları yansıtması beklenir (E3.1). Yazılan diğer yapma destanlar üzerine araş tırma yapması için öğrencinin yaşadığı ildeki kütüphanelere "Okul Dışı Öğrenme Platformu" (okuldisiogrenme.eba.gov.tr) üzerinden yönlendirilmesi sağlanabilir.
MD.2.3.2
Öğrencinin yapma destanda konu, ana fikir/ana duygu, yardımcı düşünceler, anlamı bilinmeyen sözcükler veya değerleri tanımlaması beklenir. Bu süreçte yapma destanda öne çıkan iyilik, cesaret, mertlik, yiğitlik kavramlarının metnin ana fikri, ana duygusu ve iletisiyle ilişkisini sorgulaması sağlanır. Yapma destandaki konu, ana fikir/ana duygu, yardımcı düşünceler, anlamı bilinmeyen sözcükler veya değerler hakkında sorular sorarak bunlar hakkında bilgi toplaması sağlanır. Toplanan bilgilerin doğruluğunu değerlendirerek bu bilgiler üzerinden çıkarım yapması istenir (E1.1, E3.4, SDB1.1).
MD.2.3.3
Öğrenciden yapma destanı okuma sürecinde jest-mimik, vurgu, tonlama, telaffuz, durak gibi unsurların kullanımına dikkat etmesi beklenir. Öğrencilere "Üç Şehitler Destanı" adlı destan sunulur. Öğrencilere örnek okuma yapılır. Örnek okumanın ardından öğrencinin "Üç Şehitler Destanı"nı incelemesi, nasıl okuyacağına dair görüş oluşturması istenir. Öğrencinin "Üç Şehitler Destanı"nı okuma sürecinde jest-mimik, vurgu, tonlama, durak, telaffuz gibi unsurların kullanımına yönelik seçimler yapması ve bu destanı okuması sağlanır (SDB1.3).
MD.2.3.4
Destan okunduktan sonra öğrencinin "Üç Şehitler Destanı" adlı destanda anlamını bilmediği sözcüklerin anlamları hakkında varsayımlarda bulunması ve sözcüklerin anlamlarını bulması sağlanır (E3.2, SDB3.3). Sözcük çalışmasının ardından destandaki kahramanları bularak bu kahramanların özelliklerine dair örüntüleri listelemesi istenir (E3.6). Sonrasın da destanın konusu ve ana duygusuna dair önerme sunması istenir. Sunduğu bu önerme yi metindeki örüntüye göre değerlendirmesi beklenir (E3.4). "Üç Şehitler Destanı"nda yer alan değerleri tespit etmesi sağlanır (E3.2). Bu çalışmaların sonunda "Üç Şehitler Destanı" ile farklı bir metni karşılaştırır. Yaptığı karşılaştırmalardan ve incelemelerden hareketle "Üç Şehitler Destanı"nı değerlendirmesi beklenir.
MD.2.3.5
Öğrencinin metinlerdeki karşılaştırılabilir unsurlara ilişkin özellikleri tespit etmesi beklenir. Belirlediği özellikleri karşılaştırarak doğal destan ile yapma destanın ortak yönlerini ve farklılaşan yönlerini ortaya koyması sağlanır. Belirlediği karşılaştırılabilir özelliklerden hareketle benzerlikleri listelemesi, ardından farklılıkları listeleyerek ulaştığı sonuçları düzenli bir biçimde sunması beklenir (E3.1, E3.4). Yapılan çalışmalar aracılığıyla öğrencinin karşılaştırma sürecini dikkatli, planlı ve özenli yürütmesi desteklenir (D16.3).
MD.2.3.6
Öğrenciden kurgulayarak bir yapma destan yazması istenir. Yazacağı destanın ana fikrini/ ana duygusunu ve konusunu belirlerken öğrenciden ön bilgileriyle bağlantı kurması beklenir (E1.2, SDB1.1, SDB3.3). Öğrencinin ön bilgilerinden yola çıkarak yazacağı destanda kullanacağı yer ve zaman ögelerini, kahramanları ve olay örgüsünü tahmin ederek ileriye yönelik yargıda bulunması istenir (KB2.12). Öğrencinin destanında kullanacağı kahramanların özelliklerini karşılaştırarak bu kahramanları özelliklerine göre sınıflandırması beklenir. Öğrencinin yazacağı destanda kullanacağı yer, zaman ögelerini, kahramanları ve olay örgüsünü yeniden ifade etmesi sağlanır. Kahramanları belirleme sürecinde kararlılıkla hareket etmesi, seçimlerini bilinçli biçimde oluşturması ve tercihlerini tutarlı şekilde sürdürmesi desteklenir (SDB3.3, D11.2). Kurgulayacağı yapma destanda en az bir değer kullanması istenir. Destanı kurgulama sürecinde öğrencinin araştırmacı ve sorgulayıcı bir yaklaşım geliştirmesi sağlanır (SDB3.3, D3.3). Bu çalışmaların ardından öğrencinin oluşturduğu içeriğe uygun yapma destanı yazarak tepki vermesi sağlanır (E2.2, SDB1.3). Öğrenciden yazdığı yapma destanın içeriğine uygun görseller hazırlaması istenir.
Bu süreçte öğrencinin estetik duyarlılık geliştirmesi, görsel zevklerini günlük yaşamının bir parçası hâline getirmesi sağlanır (E3.3, SDB1.3, D7.3, OB4). Öğrencinin yazdığı ve görselini tasarladığı yapma destanı sunması istenir. Yapılan çalışmalar aracılığıyla öğrencinin görev bilinci geliştirmesi, sorumluluklarını planlı ve bilinçli biçimde yerine getirmesi sağlanır (E2.2, D16.3). Bu etkinlikler vasıtasıyla öğrencinin Türkçeyi doğru, etkili ve estetik bir biçimde kullanması üzerinde durulur. Bu çalışmalar aracılığıyla öğrencinin millî bilinç geliştirmesi, kültürel mirasa ve ortak değerlere duyarlılık göstermesi sağlanır (D19.1). Performans görevi olarak öğrencilerin küçük gruplar hâlinde bir yapma destandan sahne veya kahraman seçmeleri sağlanabilir. Seçtikleri sahne veya kahramanı yaratıcı drama tekniklerinden yararlanarak sahnelemeleri istenebilir. Performans görevi, ölçme araçlarından herhangi biri ile öğretmen tarafından değerlendirilir.
Destan çözümleme atölyeleri düzenlenerek motif, tema, kahraman, epik söyleyiş ve yapı unsurlarına yönelik derinlemesine inceleme çalışmaları yaptırılabilir. Yapma destan yazım sürecini planlamaya yönelik taslak oluşturma, geliştirme ve gözden geçirme çalışmaları gerçekleştirilebilir. Kahraman yolculuğu modeline uygun özgün ve bütünlüklü destan metinleri yazmaları istenebilir. Yazılan destanların kısa film, dijital hikâye, podcast veya sahne performansına dönüştürülmesi sağlanabilir. Farklı kültürlerin destan anlatım geleneklerinden yararlanarak özgün metinler oluşturmaları desteklenebilir. Tarihî ve güncel olayları epik anlatım biçimiyle yeniden kurgulamaları istenebilir. Akran değerlendirme ve öz değerlendirme çalışmalarıyla metinlerini geliştirmeleri sağlanabilir. Tematik dijital destan sergisi veya e-kitap oluşturmaları teşvik edilebilir.
Bu etkinlikler aracılığıyla öğrencinin epik anlatım tekniklerini bilinçli kullanması, özgün ve nitelikli metinler üretmesi ve ürünlerini çok yönlü biçimde sunması sağlanabilir.
Destan yazımı için giriş, gelişme ve sonuç bölümlerini içeren yapılandırılmış şablonlar kullanılabilir. Metin yazma süreci aşamalara bölünerek planlı yazma çalışmaları yaptırılabilir. Anahtar kelime, ifade kalıpları ve epik söyleyiş örnekleriyle yazma süreci desteklenebilir. Rehberli yazma etkinlikleri ve öğretmen geri bildirimleriyle metin geliştirme çalışmaları gerçekleştirilebilir. Küçük grup çalışmaları ve akran desteğiyle üretim süreci desteklenebilir. Görsel, ses ve video gibi çoklu ortam araçlarından yararlanılarak anlamayı ve üretimi kolaylaştıran etkinlikler düzenlenebilir. Ek süre ve alternatif görevler aracılığıyla bireysel öğrenme hızına uygun düzenlemeler yapılabilir. Düzenli dönütler verilerek metinleri yeniden düzenleme ve iyileştirme çalışmaları yaptırılabilir.
Bu süreçte öğretmen, öğrencilerin bireysel farklılıklarını dikkate alarak yazma sürecini aşamalı biçimde yapılandırabilir ve düzenli geri bildirimlerle öğrenme yaşantılarını destekleyebilir.
Güncelleme tarihi: 21.08.2026