2. Tema: Doğal Destanlar II
Anlatma
TAB3. Konuşma
KB2.6. Bilgi Toplama, KB2.8. Sorgulama, KB2.9. Genelleme, KB2.11. Gözleme Dayalı Tahmin Etme, KB2.13. Yapılandırma, KB3.3. Eleştirel Düşünme
E1.1. Merak, E1.6. Seçicilik, E2.2. Sorumluluk, E2.3. Girişkenlik, E3.1. Muhakeme, E3.3. Yaratıcılık, E3.4. Gerçeği Arama
SDB1.1. Kendini Tanıma, SDB1.2. Kendini Düzenleme, SDB1.3. Kendine Uyarlama, SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme
D3. Çalışkanlık, D7. Estetik, D11. Özgürlük, D16. Sorumluluk
OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı
MD.2.2.1. Destan türü ile ilgili eleştirel düşünebilme
a) Destanın özelliklerini sorgular.
b) Destanda sorguladığı özelliklerle ilgili akıl yürütür.
c) Destanın özellikleriyle ilgili ulaştığı çıkarımları yansıtır.
MD.2.2.2. Doğal destan hakkında gözleme dayalı tahmin edebilme
a) Destanın başlık ve görsellerinden hareketle yaptığı tahminleri içerik ile ilişkilendirir.
b) Destanın başlığı ve görsellerine ilişkin çıkarım yapar.
c) Destanın verilen bölümünden yararlanarak öncesi veya sonrası hakkında yargıda bulunur.
MD.2.2.3. Doğal destanın yapı unsurlarını oluşturan parçaların özelliklerini genelleyebilme
a) Doğal destanın yapı unsurları veya motifleri hakkında bilgi toplar.
b) Doğal destanın yapı unsurlarının veya motiflerinin ortak özelliklerini belirler.
c) Doğal destanın yapı unsurlarının veya motiflerinin ortak olmayan özelliklerini belirler.
ç) Doğal destanın yapı unsurları veya motifleri ile ilgili önermede bulunur.
MD.2.2.4. Doğal destanın vermek istediği iletiyi sorgulayabilme
a) Doğal destandaki konu, ana fikir/ana duygu, yardımcı düşünceler, örtük iletiler, değerler veya anlamı bilinmeyen sözcükleri tanımlar.
b) Doğal destandaki konu, ana fikir/ana duygu, yardımcı düşünceler, örtük iletiler, değerler veya anlamı bilinmeyen sözcükler hakkında sorular sorar.
c) Doğal destandaki konu, ana fikir/ana duygu, yardımcı düşünceler, örtük iletiler, değerler veya anlamı bilinmeyen sözcükler hakkında bilgi toplar.
ç) Toplanan bilgilerin doğruluğunu değerlendirir.
d) Toplanan bilgiler üzerinden çıkarım yapar.
MD.2.2.5. Doğal destanlar hakkında araştırma yaparak bilgi toplayabilme
a) Doğal destanlar hakkında araştırma yaparken kullanacağı araçları belirler.
b) Belirlediği aracı kullanarak doğal destanlar hakkındaki bilgileri bulur.
c) Doğal destanlara dair ulaşılan bilgileri doğrular.
ç) Ulaşıp doğruladığı bilgilerden yola çıkarak doğal destanlardan birini kaydeder.
MD.2.2.6. Araştırdığı doğal destanı sunmada kural uygulayabilme
a) Araştırdığı destanın sunumu ile ilgili plan hazırlar.
b) Araştırdığı destanı sunarken düşünceyi geliştirme yollarını kullanır.
c) Araştırdığı destanı sunarken içeriğe uygun söz varlığını kullanır.
ç) Araştırdığı destanı sunarken iletileri açık ve örtük biçimde ifade eder.
d) Araştırdığı destanı sunarken dil yapılarını uygular.
e) Araştırdığı destanı sunarken bağdaşıklık ögelerini kullanır.
f) Araştırdığı destanı sunarken beden dilini ve mekânı etkili bir şekilde kullanır.
MD.2.2.7. Araştırdığı doğal destandan yola çıkarak yeni bir kahraman yapılandırabilme
a) Araştırdığı destandaki kahramanların özelliklerini inceleyerek oluşturacağı kahramanların fiziksel ve kişisel özelliklerini ortaya koyar.
b) Tespit ettiği özelliklerle ilgili ön bilgilerinden yararlanarak yeni bir kahraman oluşturur.
Destan Türünün Özelliklerini Sorgulama
Destanda Tahmin ve Anlam Kurma
Doğal Destanın Yapı Unsurlarını ve Motiflerini İnceleme
Doğal Destanın İletileri ve Değerleri Üzerine Çıkarım Yapma
Doğal Destanların Araştırılması ve Kayda Geçirilmesi
Destansal Kahraman Oluşturma ve Sunma
anlatı, destan, kahramanlık, kültürel miras, millî kimlik, motif, olay örgüsü, sözlü kültür, tarihî olay, vatan sevgisi, yapı unsuru, yiğitlik
Bu temada yer alan öğrenme çıktıları; açık uçlu sorular, kısa cevaplı sorular, derinlemesi ne tartışma etkinlikleri, tema–değer analizine yönelik beyin fırtınası, sembol çözümleme çalışmaları, zihin haritaları, karşılaştırmalı inceleme, grup sunumları, dramatizasyon, vızıltı tekniği, ileri düzey çözümleme kontrol listeleri, gözlem formları, yaratıcı yeniden yazma performans görevleri, dereceli puanlama anahtarları, dijital sunum değerlendirme formları, akran değerlendirme formları ve öz değerlendirme formları kullanılarak değerlendirilebilir.
Performans görevi olarak öğrencinin seçtiği bir doğal destanı modern bir olay örgüsüyle yeniden yazması sağlanabilir.
Performans görevi şu araçlarla değerlendirilebilir: dereceli puanlama anahtarı, kontrol listesi, gözlem formu.
Öğrencilerin metin türlerini ve kurmaca metinleri bildikleri ve daha önce destan okudukları kabul edilmektedir.
Öğrencilerin destan türüne ilişkin bilgi ve deneyimlerini, kurmaca metinlere dair temel kabullerini ve konuya yönelik hazır bulunuşluklarını belirlemek amacıyla farklı etkinliklerden yararlanılabilir. Bu doğrultuda öğrencilerden daha önce okudukları destanlardan yola çıkarak destanlardaki motifleri, destan kahramanlarının belirgin özelliklerini, destanlarda işlenen olayları ve toplum yaşamına ilişkin unsurları açıklamaları istenebilir. Öğrencilerin destanların toplumun ortak belleğini yansıttığı, kahramanlık ve mücadele temalarını içerdiği, kültürel değerlerin aktarımında önemli bir işleve sahip olduğuna ilişkin temel kabulleri sorgulamaları sağlanabilir. Böylece öğrencilerin destan türünün yapı ve içerik özelliklerine ilişkin ön bilgileri belirlenebilir.
Öğrencilerle "Destan kahramanlarını diğer kurmaca metin kahramanlarından ayıran özel likler nelerdir?", "Destanlarda toplum yaşamına ilişkin hangi unsurlar öne çıkar?" veya "Des tanlar kültürel değerlerin aktarımına nasıl katkı sağlar?" gibi sorular üzerinden kısa tartışmalar yapılabilir. Ayrıca soru-cevap, tartışma ve beyin fırtınası gibi yöntem ve teknikler aracılığıyla öğrencilerin konuya ilişkin ilgi ve öğrenme ihtiyaçları ortaya çıkarılabilir.
Bu etkinliklerle öğrencilerin önceki öğrenmeleriyle yeni öğrenmeleri arasında ilişki kurmaları ve öğrenme sürecine daha bilinçli şekilde katılmaları desteklenebilir.
Öğrencilerden daha önce duydukları veya okudukları doğal destanları hatırlamaları ve bu destanlarda anlatılanları sorgulamaları istenebilir.
Öğrencilerden destanlarda anlatılan kahramanlık, fedakârlık, dayanışma, vatan sevgisi gibi temaları günümüz yaşamındaki benzer örneklerle ilişkilendirmeleri istenebilir. Böylece öğrenciler; destanların yalnızca geçmişe ait olmadığını toplumsal değerleri canlı tutan anlatılar olduğunu fark edebilirler.
Sınıfta "Günümüzde doğal destanlara konu olabilecek toplumsal bir olay yaşansaydı bu destanın kahramanı hangi özelliklere sahip olurdu ve hangi millî değerleri temsil ederdi?" veya "Bir toplumun doğal destanlara neden ihtiyaç duyduğunu, destanların toplumsal bellek, millî kimlik ve değer aktarımı açısından işlevini dikkate alarak açıklayınız." gibi yönlendirici sorular üzerinden kısa bir tartışma yapılabilir. Bu etkinlikle öğrencilerin önceki bilgilerinden hareketle yeni öğrenmelerini anlamlandırmaları ve destanların toplumsal işlevini kavramaları sağlanabilir.
MD.2.2.1
Öğrencilerden geçmişte toplumu derinden etkileyen savaş, göç, doğal afet ve büyük mücadeleler gibi olayların bir toplumun ortak hafızasında nasıl yer edebileceği üzerine düşüncelerini paylaşmaları istenir. Bu olayların kuşaktan kuşağa aktarılarak destanlaşmasında kahramanlık, mücadele, olağanüstülük ve sözlü kültürün nasıl etkili olduğu üzerinde durulur. Öğrencinin bu tartışmalardan hareketle Dede Korkut Hikâyeleri’nin ve diğer doğal destanların özelliklerini sorgulaması, sorguladığı özelliklerle ilgili akıl yürütmesi, sorguladığı özellikler arasında ilişki kurarak ulaştığı çıkarımları yansıtması beklenir (E1.1, E3.1).
MD.2.2.2
Öğrencinin ders kitabında karşılaştığı destanın başlığı ve görsellerinden hareketle metnin içeriği hakkında tahminlerde bulunması ve bu tahminleri içerikle ilişkilendirerek destanın başlığı ve görsellerine ilişkin çıkarım yapması beklenir (E3.1, SDB2.2, OB4). Öğretmen tarafından bir destanın örnek okuması yapılır. Sonrasında öğrencinin destanı coşkulu bir söyleyişle okuması sağlanır (SDB1.3). Destanın belirlenen bölümlerinden yararlanarak öğrenciden öncesi veya sonrası hakkında yargıda bulunması istenir (E3.1, SDB3.3).
MD.2.2.3
Öğrenciden Türklere ait İslamiyet öncesi ve sonrası destanların (Ergenekon Destanı, Göç Destanı, Türeyiş Destanı, Satuk Buğra Han Destanı, Battal Gazi Destanı vb.) yapı unsurlarından olan yer, zaman, kişi ve varlık ögeleri, destanda geçen olay örgüsü veya motifleri hakkında bilgi toplaması istenir. Doğal destanın yapı unsurlarının veya motiflerinin ortak olan ve olmayan özelliklerini belirlemesi beklenir. Belirlediği ortak olan ve ortak olmayan özelliklerden hareketle doğal destanın yapı unsurları veya motifleri ile ilgili önermede bulunması istenir (E3.4, OB1). Yapılan çalışmalar aracılığıyla öğrencinin inceleme ve değerlendirme sürecini dikkatli, planlı ve özenli yürütmesi desteklenir (D16.3).
MD.2.2.4
Destanın yapı unsurları ve motiflerine yönelik yapılan incelemelerin ardından destanın konusunu, ana fikrini/ana duygusunu, yardımcı düşüncelerini, örtük iletileri, değerleri veya anlamını bilmediği sözcükleri tanımlaması beklenir (E3.1, E3.4, SDB3.3). Destandaki konu, ana fikir/ana duygu, örtük iletiler, yardımcı düşünceler, değerler veya anlamını bilmediği sözcükler hakkında sorular sorarak bunlar hakkında bilgi toplaması istenir. Ulaşılan bilgilerin doğruluğunu değerlendirmesinin ardından toplanan bu bilgiler üzerinden çıkarım yapması beklenir (E3.1, SDB1.1). Yapılan çalışmalar aracılığıyla öğrencinin görev bilinci geliştirmesi, sorumluluklarını planlı ve bilinçli biçimde yerine getirmesi sağlanır (D16.3).
MD.2.2.5
Öğrenciden bir doğal destan belirleyip araştırması istenir (E1.6, E2.2). Öğrencinin seçtiği doğal destanla ilgili araştırma yaparken kullanacağı araçları belirlemesi sağlanır. Belirlediği araçlardan yararlanarak destanlar hakkında bilgi toplaması ve ulaştığı bilgileri doğrulaması beklenir. Yapılan çalışmalar aracılığıyla öğrencinin araştırma sürecinde sabırlı, azimli ve üretken davranışlar göstermesi desteklenir (D3.3). Doğruladığı bilgilerden hareketle destanlardan birini yazıya aktararak kayıt altına alması istenir. Destanlarla ilgili bilgi toplama sürecinde öğrencinin görev bilinci geliştirmesi, araştırma sürecini dikkatli ve planlı biçimde yürütmesi, kültürel mirasa yönelik sorumluluk üstlenmesi ve güvenilir bilgiye ulaşma konusunda özenli davranması sağlanır (E1.6, E2.2, SDB3.3, D16.3, OB5).
MD.2.2.6
Araştırdığı destanla ilgili plan yapması ve sunumu için hazırlığını tamamlaması beklenir. Öğrencinin araştırma sürecinde yazdığı destanın sunumunda; tanımlama, örnekleme, karşılaştırma, benzetme, tanık gösterme ve sayısal verilerden yararlanma gibi düşünceyi geliştirme yollarını kullanması beklenir. Araştırdığı destanı sunarken uygun söz varlığını kullanarak iletileri açık ve örtük biçimde ifade etmesi sağlanır. Sunum sırasında dil yapılarını doğru kullanması, Türkçeyi anlaşılır ve etkili bir biçimde kullanarak bağdaşıklık ögelerine dikkat etmesi istenir (E3.1, OB1). Yapılan çalışmalar aracılığıyla öğrencinin estetik duyarlılık geliştirmesi, anlatımını etkili ve özenli biçimde sunması desteklenir (D7.2). Destanın sunumunda ses özelliklerini (vurgu, tonlama), beden dilini ve mekânı etkili bir şekilde kullanması istenir (E2.3, SDB2.1). Araştırdığı destanı sunması beklenir. Araştırdığı destanla ilgili dinleyicilerin/izleyicilerin sorularını cevaplaması ve sunumunu kendi belirle diği veya belirlenen ölçütlerle değerlendirmesi istenir (SDB1.2, KB2.17).
MD.2.2.7
Araştırdığı destandan yola çıkarak bir kahraman kurgulaması istenir. Bu kahramanın özelliklerini inceleyerek özgün bir şekilde kurgulayacağı kahramanın fiziksel ve kişisel özelliklerini yeniden ifade ederek yansıtması beklenir (E3.3, KB2.14). Tespit ettiği özelliklerle ön bilgilerinden yararlanarak yeni bir kahraman oluşturması beklenir. Bu süreçte öğrencinin özgür düşünerek karar verebilmesi, seçimlerini bağımsız biçimde oluşturabilmesi ve tercihlerini kararlılıkla ortaya koyması desteklenir (D11.2). Kurgulayacağı bu kahramanı yazıyla ya da afiş, poster, görsel vb. kullanarak yansıtması beklenir. Yapılan çalışmalar aracılığıyla öğrencinin duygusal derinliği anlaması, estetik duyarlılık geliştirmesi ve duygu dünyasını yaratıcı yollarla ifade etmesi sağlanır (D7.1, OB4).
Destan çözümleme atölyeleri düzenlenerek motif, tema, kahraman ve epik yapı unsurlarını derinlemesine incelemeleri sağlanabilir. Doğal destanların oluştuğu tarihî ve kültürel bağlamı araştırarak yorumlama çalışmaları yaptırılabilir. Destanları farklı bakış açılarıyla (yan kahraman, karşıt güç vb.) yeniden kurgulamaları istenebilir. Destanlardan hareketle kısa film, dijital hikâye, podcast veya sahne performansı hazırlamaları desteklenebilir. Farklı kültürlere ait destanları karşılaştırmalı biçimde inceleyerek ortak ve özgün yönleri analiz etmeleri sağlanabilir. Kahraman yolculuğu modeline uygun özgün epik metinler oluşturmaları istenebilir. Müze, kültürel mekân veya sözlü anlatıcılarla gerçekleştirilecek alan araştırmaları sonrasında gözlem temelli yazılar yazmaları sağlanabilir.
Bu etkinlikler aracılığıyla öğrencinin destan türünü çözümleme, tarihî ve kültürel bağlam içinde değerlendirme ve özgün epik anlatılar oluşturma becerilerini geliştirmesi sağlanabilir.
Destan metinleri bölümlere ayrılarak aşamalı okuma çalışmaları yaptırılabilir. Hikâye haritası, zaman çizelgesi ve kavram ağlarından yararlanılarak metnin yapılandırılması sağlanabilir. Anahtar kelime ve kavram listeleri kullanılarak anlamayı destekleyici çalışmalar gerçekleştirilebilir. Rehberli okuma ve birlikte yazma etkinlikleri uygulanabilir. Yönlendirilmiş yazma çalışmalarıyla (belirli bölümü verilen destanı tamamlama vb.) üretim süreci desteklenebilir. Küçük grup çalışmaları ve akran desteği aracılığıyla öğrenmenin pekiştirilmesi sağlanabilir. Ses, görsel ve video gibi çoklu ortam araçlarından yararlanılarak anlama süreci güçlendirilebilir. Süreç boyunca düzenli geri bildirim verilerek ve gerektiğinde ek süre tanınarak öğrenme desteklenebilir.
Bu süreçte öğretmen, öğrencinin bireysel farklılıklarını dikkate alarak yapılandırılmış ve rehberli öğrenme yaşantıları planlayabilir.
Güncelleme tarihi: 21.08.2026