3. Tema: Yapma Destanlar I
Anlama
TAB2. Okuma
Anlatma
TAB4. Yazma
KB2.7. Karşılaştırma, KB2.10. Çıkarım Yapma
E1.1.Merak, E1.2. Bağımsızlık, E2.2. Sorumluluk, E3.1. Muhakeme, E3.2. Odaklanma, E3.3. Yaratıcılık, E3.4. Gerçeği Arama, E3.6. Analitiklik
SDB1.1. Kendini Tanıma, SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme
D3. Çalışkanlık, D7. Estetik, D11. Özgürlük, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlik
OB4.Görsel Okuryazarlık
MD.1.3.1. Yapma destan türü hakkında anlam oluşturabilme
a) Yapma destanların bir yazarının olduğuna dair ön bilgileri ile bağlantı kurar.
b) Doğal destanlardan yola çıkarak yapma destanların daha yakın zamanda yazıldığını tahmin eder.
c) Yapma destanların toplumda iz bırakan bir olay üzerine yazıldığı hakkında çıkarım yapar.
ç) Doğal destanlarla yapma destanların yazılış biçimini (nesir/nazım) karşılaştırır.
d) Yapma destanların yapı unsurlarını (yer, zaman, kişi ve varlık kadrosu, olay örgüsü) sınıflandırır.
e) Edindiği bilgilere göre yapma destanla ilgili tepki verir.
MD.1.3.2. Yapma destanın vermek istediği ileti ile ilgili anlam oluşturabilme
a) Yapma destanın konusunu bulmak için ön bilgileriyle bağlantı kurar.
b) Yapma destandaki anlamını bilmediği sözcükleri ve destanın ana fikrini/ana duygusunu tahmin eder.
c) Yapma destanda yer alan değerler ile ilgili çıkarım yapar.
ç) Yapma destandaki değerler ile günlük yaşantısındaki deneyimlerini karşılaştırır.
d) Yapma destandaki örtük iletileri sınıflandırır.
e) Yapma destanda verilmek istenen iletilere tepki verir.
MD.1.3.3. Yapma destanları okumayı yönetebilme
a) "Çanakkale Şehitlerine" adlı destanı inceler ve nasıl okuyacağına ilişkin görüş oluşturur.
b) "Çanakkale Şehitlerine" adlı destanın okuma sürecinde jest-mimik, vurgu, tonlama, durak, telaffuz gibi unsurların kullanımına yönelik seçim yapar.
MD.1.3.4. Okuduğu bir yapma destan hakkında çıkarım yapabilme
a) "Çanakkale Şehitlerine" adlı destanda anlamını bilmediği sözcüklerin anlamları hakkında varsayımda bulunur.
b) "Çanakkale Şehitlerine" adlı destandaki kahramanları bularak kahramanların özelliklerine dair örüntüleri listeler.
c) "Çanakkale Şehitlerine" adlı destanla farklı bir metni karşılaştırır.
ç) "Çanakkale Şehitlerine" adlı destanın ana fikrine/ana duygusuna dair önerme sunar.
d) "Çanakkale Şehitlerine" adlı destanın ana fikrine/ana duygusuna dair sunduğu önermeyi metindeki örüntüye göre değerlendirir.
MD.1.3.5. Doğal destan ile yapma destanı karşılaştırabilme
a) Doğal ve yapma destanlardaki karşılaştırılabilir unsurlara ilişkin özellikleri belirler.
b) Belirlenen özelliklerden hareketle benzerlikleri listeler.
c) Belirlenen özelliklerden hareketle farklılıkları listeler.
MD.1.3.6. Yapma destanın özelliklerine uygun yazacağı destan hakkında içerik oluşturabilme
a) Yazacağı destanın ana fikri/ana duygusu ve konusu ile ön bilgileri arasında bağlantı kurar.
b) Ön bilgilerinden yola çıkarak yazacağı destanda kullanacağı yer ve zaman ögelerini, kahramanları ve kurgulayacağı olay örgüsünü tahmin eder.
c) Yapma destanında kullanacağı kahramanların özelliklerini karşılaştırır.
ç) Yazacağı destanda karşılaştırdığı kahramanları özelliklerine göre sınıflandırır.
d) Yapma destanında kullanacağı yer ve zaman ögelerini, kahramanları, kurgulayacağı olay örgüsünü yeniden ifade eder.
e) Yapma destanın özelliklerine uygun yazarak tepki verir.
f) Yazdığı destanın içeriğine uygun görselle anlam oluşturur.
g) İçeriğe uygun oluşturduğu yapma destanı sunar.
Yapma Destan Türünün Özellikleri
Yapma Destanda Tahmin ve Anlam Kurma
Yapma Destanın Yapı Unsurları ve İletileri
Yapma Destanlarda Millî Bilinç ve Tarihsel Bellek
Yapma Destanların Okunması ve Yorumlanması
Yapma Destan Oluşturma ve Sunma
bağımsızlık, kahramanlık, kurgu, millî bilinç, olay örgüsü, şair, tarihî olay, vatan sevgisi, yapı unsuru, yapma destan
Bu temada yer alan öğrenme çıktıları; açık uçlu sorular, kısa cevaplı sorular, yapma des tanlara giriş düzeyine uygun tartışmalar, beyin fırtınası, zihin haritaları, örnek olay inceleme, grup çalışmaları, rol oynama, dramatik okuma etkinlikleri, vızıltı tekniği, temel yapı unsurları kontrol listeleri, öğretmen gözlem formları, performans görevleri, dereceli puanlama anahtarları, sunum değerlendirme formları, akran değerlendirme formları ve öz değerlendirme formları kullanılarak değerlendirilebilir.
Performans görevi olarak öğrenciden günümüz de yaşanan bir olayı, bir kahramanı veya toplumsal bir değeri temel alarak kısa bir yapma destan yazması istenebilir.
Performans görevi şu araçlarla değerlendirilebilir: dereceli puanlama anahtarı, kontrol listesi, öğretmen gözlem formu, portfolyo değerlendirmesi, rubrik.
Öğrencilerin destan türü hakkında temel bilgilere sahip oldukları, doğal ve yapma destan arasındaki farkı genel hatlarıyla bildikleri, geçmiş dönemlerde oluşturulan destanlarda kahramanlık, vatan sevgisi, fedakârlık ve dayanışma gibi değerlerin işlendiğini gözlemledikleri kabul edilmektedir.
Ayrıca öğrencilerin yapma destanların bir yazar tarafından belirli bir amaç doğrultusunda kaleme alınan, tarihsel veya toplumsal olaylardan esinlenen edebî ürünler olduğunu fark ettikleri; kahramanlık, bağımsızlık ve millî kimlik gibi temaların bu türlerde öne çıktığını bildikleri varsayılmaktadır.
Bu kabuller doğrultusunda öğrencilerin yapma destanları yalnızca bir anlatı türü olarak değil toplumsal belleği ve millî bilinci güçlendiren kültürel bir ifade biçimi olarak bilmeleri beklenmektedir.
Öğrencilerden kahramanlık, vatan sevgisi, fedakârlık, bağımsızlık ve millî bilinç kavramlarına ilişkin kelime ilişkilendirme çalışması yapmaları veya bu kavramları çağrıştıran ifadelerden hareketle kelime bulutları oluşturmaları istenebilir. Bu etkinlikler aracılığıyla öğrenci lerin yapma destanlarda öne çıkan tema ve değerlere ilişkin ön bilgileri ile temel kabulleri belirlenebilir.
Öğrencilerden daha önce okudukları veya dinledikleri destanlarda yer alan kahramanlarla günlük yaşamda karşılaştıkları fedakârlık ve mücadele örnekleri arasında ilişki kurmaları beklenebilir. Böylece öğrencilerin destanlarda işlenen kahramanlık anlayışı, toplumsal da yanışma ve millî bilinç unsurlarına yönelik düşüncelerini sorgulamaları sağlanabilir.
Sınıfta "Yapma destanlar hangi toplumsal ihtiyaçlardan doğmuş olabilir?", "Bir yapma destanda hangi tarihsel olaylar ya da kahramanlar konu edilebilir?" veya "Bir yapma destan yazacak olsaydınız destanınızda hangi tarihî kahramana yer verirdiniz?" gibi sorular üzerin den kısa tartışmalar gerçekleştirilebilir. Öğrencilerin verdiği yanıtlar doğrultusunda yapma destanların oluşum amacı, yazılı edebiyattaki yeri, toplumsal belleği yansıtma işlevi ve kültürel değerlerin aktarımındaki rolüne ilişkin hazır bulunuşluk düzeyleri gözlemlenebilir. Ayrıca soru-cevap, tartışma ve beyin fırtınası gibi yöntem ve tekniklerden yararlanılarak öğrencilerin konuya ilişkin ilgi ve öğrenme ihtiyaçları belirlenebilir.
Bu etkinliklerle öğrencilerin önceki bilgi ve deneyimlerinden hareketle yeni öğrenmelere daha bilinçli şekilde yönelmeleri desteklenebilir.
Öğrencilerden daha önce okudukları veya dinledikleri doğal destanlar ile yapma destanlar arasındaki farkları düşünmeleri ve bu farkların neden kaynaklandığını tartışmaları istenebilir.
Öğrencilerden geçmişte okudukları destanlarda anlatılan kahramanlık, vatan sevgisi, bağımsızlık ve fedakârlık gibi temaların günümüz toplumunda nasıl karşılık bulduğunu örneklendirmeleri istenebilir. Böylece öğrencilerin destanların yalnızca tarihî bir anlatı olmadığını, toplumların değer dünyasını yansıtan canlı metinler olduğunu fark etmeleri sağlanabilir.
Sınıfta "Günümüzde bir destan yazılsaydı hangi olayları ve kahramanları konu alırdı?" sorusu üzerinden kısa bir beyin fırtınası veya tartışma etkinliği yapılabilir. Bu etkinlikle öğrencilerin önceki bilgileriyle yeni öğrenmeler arasında bağ kurmaları ve yapma destanların yazılı edebiyattaki işlevini kavramaları sağlanabilir.
MD.1.3.1
Öğrencilerden toplumsal etkisi olan bir olayın, kahramanın ya da mücadelenin bir yazar tarafından nasıl destansı bir anlatıya dönüştürülebileceği üzerine düşünmesi istenir. Bu doğrultuda tarihî veya güncel bir olayın hangi yönleriyle destanlaştırılabileceği üzerine konuşması sağlanır. Böylece öğrencinin yapma destanların doğal destanlardan farklı olarak bir yazar tarafından kurgulanan yazılı metinler olduğuna ilişkin ön bilgilerini kullanması desteklenir. Bu konuşmalar esnasında tarihsel süreç içerisinde geçmişte yaşanan bu gibi olayların günümüze nasıl geldiği tartışılır. Doğal destanlardan hareketle bir yazarın toplumda iz bırakan bir olay üzerine yapma destan yazabileceği hakkında çıkarım yapması sağlanır (SDB2.3). Öğrencinin yapma destanların yakın zamanda yazıldığını tahmin etmesi ve yapma destanın bir yazarının olduğu sonucuna ulaşması sağlanır (E3.1). Öğrenciden verilen bir yapma destanın yapı unsurlarını (yer, zaman, kişi ve varlık kadrosu, olay örgüsü) belirlemesi ve bunun ardından yapı unsurlarını sınıflandırması istenir (E3.4, SDB3.3). Bu tartışmalar neticesinde öğrencinin edindiği bilgilere göre yapma destan türünün tanımına ulaşarak tepki vermesi sağlanır (E3.1). Tanıma ulaşıldıktan sonra yapma destanların yazılış biçimlerini (nesir/nazım) karşılaştırması sağlanır. Sonrasında yapma destanların coşkulu, yüceltici bir anlatıma sahip olduğu üzerinde durulur (E3.1). Yapılan çalışmalar aracılığıyla öğrencinin yapma destanların millî kültürü yansıtan önemli eserler olduğunu fark etmesi ve millî kültüre yönelik duyarlılık geliştirmesi desteklenir (D19.1).
MD.1.3.2
Öğrenciden yapma destanın vermek istediği iletiyle ilgili anlam oluşturması beklenir. Böylece yapma destanda işlenen iyilik, cesaret, mertlik, yiğitlik gibi kavramların metnin tarihî ve toplumsal bağlamındaki yansımalarını değerlendirmesi sağlanır. Öğrencinin yapma destanın konusunu bulmak için ön bilgileriyle bağlantı kurması istenir. Yapma destandaki anlamını bilmediği sözcükleri ve destanın ana fikrini/ana duygusunu tahmin etmesi beklenir. Tahminlerinin ardından anlamını bilmediği sözcüklerin anlamlarını bulması sağlanır (E1.1, E3.4, SDB1.1). Öğrenciden yapma destanda yer alan değerler ile ilgili çıkarım yapması, değerler ile günlük yaşantısındaki deneyimlerini karşılaştırması istenir (E3.1, SDB1.1). Öğrencinin yapma destanda yer alan örtük iletileri sınıflandırması sağlanır (E3.1). Yapma destanda verilmek istenen iletilere dair tepki vermesi beklenir.
MD.1.3.3
Öğrencinin yapma destanı okuma sürecinde jest-mimik, vurgu, tonlama, telaffuz ve durak gibi unsurların kullanımına dikkat etmesi beklenir. Öğrencilere, Mehmet Âkif Ersoy'un Safahat adlı eserinin Âsım bölümünde yer alan "Çanakkale Şehitlerine" destanı sunulur. Öğrencilere örnek okuma yapılır. Örnek okumanın ardından öğrencinin "Çanakkale Şehitlerine" destanını incelemesi, destanı nasıl okuyacağına dair görüş oluşturması istenir. Öğrencinin "Çanakkale Şehitlerine" destanını okuma sürecinde jest-mimik, vurgu, tonlama, durak, telaffuz gibi unsurların kullanımına yönelik seçimini yapması ve bu destanı okuması sağlanır (SDB1.3).
MD.1.3.4
Destan okunduktan sonra öğrenciden "Çanakkale Şehitlerine" adlı destanda anlamını bilmediği sözcüklerin anlamları hakkında varsayımda bulunması ve sözcüklerin anlamını bulması sağlanır (E3.2, SDB3.3). Sözcük çalışmasının ardından destandaki kahramanları bularak bu kahramanların özelliklerine dair örüntüleri listelemesi istenir (E3.6). Sonrasında destanın konusu ve ana duygusuna dair önerme sunması istenir. Sunduğu bu önermeyi metindeki örüntüye göre değerlendirmesi beklenir (E3.4). "Çanakkale Şehitlerine" adlı destanla farklı bir metni karşılaştırması sağlanır.
MD.1.3.5
Öğrencinin metinlerdeki karşılaştırılabilir unsurlara ilişkin özellikleri tespit etmesi beklenir. Belirlediği özelliklerden hareketle yapma destan ve doğal destanın benzerliklerini listelemesi, aynı özelliklerden hareketle farklılıklarını listelemesi sağlanır (E3.1).
MD.1.3.6
Öğrenciden kurgulayarak bir yapma destan yazması istenir. Yazacağı destanın ana fikrini/ ana duygusunu ve konusunu belirlerken ön bilgileri arasında bağlantı kurması beklenir (E1.2, SDB1.1, SDB3.3). Öğrencinin ön bilgilerinden yola çıkarak yazacağı destanda kullanacağı yer ve zaman ögelerini, kahramanları ve olay örgüsünü tahmin ederek ileriye yönelik yargıda bulunması istenir (KB2.12). Öğrencinin destanında kullanacağı kahramanların özelliklerini karşılaştırarak bu kahramanları özelliklerine göre sınıflandırması beklenir. Öğrenciden yazacağı destanda kullanacağı yer ve zaman ögelerini, kahramanları ve olay örgüsünü yeniden ifade etmesi sağlanır. Kahramanları belirlerken kararlılıkla hareket etmesi sağlanır (SDB3.3, D11.2). Kurgulayacağı yapma destanda en az bir değer kullanması istenir. Destanı kurgularken çalışkanlığın önemi vurgulanarak araştırmacı ve sorgulayıcı olması desteklenir (SDB3.3, D3.3). Bu çalışmaların ardından öğrencinin oluşturduğu içeriğe uygun yapma destanı yazarak tepki vermesi sağlanır (E2.2, SDB1.3, D16.3). Öğrenciden yazdığı bu yapma destanın içeriğine uygun destanı görselleştirmesi istenir. Bu çalışmayla estetik değerine ulaşması, görsel zevkleri hayatın bir parçası hâline getirmesi hedeflenir (E3.3, SDB1.3, D7.3, OB4). Öğrencinin yazdığı ve görsellerini tasarladığı yapma destanı sunması istenir. Bu sayede öğrencinin görev bilinci geliştirmesi, sorumluluklarını bilinçli ve düzenli biçimde yerine getirmesi sağlanır (E2.2, D16.3). Bu etkinlikler vasıtasıyla öğrencinin Türkçeyi doğru, etkili ve estetik bir biçimde kullanmasına yönelik çalışmalar yapılır. Öğrencinin millî bilinç geliştirmesi, kültürel mirasa ve ortak değerlere yönelik duyarlılık göstermesi desteklenir (D19.1).
Destan çözümleme atölyeleri düzenlenerek epik anlatım özellikleri, kahramanlık unsurları ve yapı incelemeleri yaptırılabilir. Örnek yapma destanlardan hareketle epik söyleyiş ve anlatım tekniklerini belirlemeye yönelik çalışmalar gerçekleştirilebilir. Destanlardan yola çıkarak kısa drama, dijital hikâye veya sesli anlatım çalışmaları hazırlamaları istenebilir. Kahraman tasarımı yaparak belirli özelliklere sahip kahramanlar oluşturmaları ve kısa epik metinler yazmaları desteklenebilir. Aynı olaydan hareketle farklı destan başlangıçları oluşturmaları sağlanabilir. Tarihî veya güncel olaylardan esinlenerek kısa yapma destan denemeleri yazmaları istenebilir. Yazdıkları metinleri sınıf içinde paylaşarak geliştirmeye yönelik çalışmalar yapılabilir. Sınıf içi destan panosu veya ürün dosyası oluşturularak öğrenci ürünleri sergilenebilir.
Bu etkinlikler aracılığıyla öğrencinin yapma destanın temel özelliklerini kavraması, epik anlatım unsurlarını tanıması ve üretim deneyimi kazanması sağlanabilir.
Yapma destan örnekleri kısaltılmış ve yapılandırılmış metinlerle sunulabilir. Olay örgüsü, kahraman ve yer unsurları hikâye haritası gibi şemalarla gösterilebilir. Verilen kahraman ve olay çerçevesinde yönlendirilmiş kısa metin yazma çalışmaları yaptırılabilir. Eksik bırakılmış destan bölümlerini tamamlama etkinlikleri uygulanabilir. Kahraman özellikleri ve epik ifadeler için kelime ve ifade havuzları sunulabilir. Drama ve sözlü anlatım çalışmalarıyla metin desteklenebilir. Süreç boyunca kısa ve yönlendirici geri bildirimler verilerek yazma becerisi geliştirilebilir.
Bu süreçte öğretmen, yapılandırılmış görevler ve açık yönergeler doğrultusunda öğrencinin yazma sürecine aktif katılım göstermesini sağlayacak öğrenme yaşantıları planlayabilir.
Güncelleme tarihi: 21.08.2026