2. Tema: Doğal Destanlar I
Anlama
TAB2. Okuma
Anlatma
TAB3. Konuşma
KB2.4. Çözümleme, KB2.6. Bilgi Toplama, KB2.11. Gözleme Dayalı Tahmin Etme, KB2.13. Yapılandırma
E1.1. Merak, E.1.6. Seçicilik, E2.2. Sorumluluk, E3.1. Muhakeme, E3.3. Yaratıcılık, E3.4. Gerçeği Arama
SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme
D7. Estetik, D11. Özgürlük, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlik
OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı
MD.1.2.1. Destan türü hakkında anlam oluşturabilme
a) Destanların sözlü kültür ürünü olduğuna dair ön bilgileri ile bağlantı kurar.
b) Destan türünün millî özellikler taşıdığını, toplumu derinden etkileyen olayları içerdiğini, olağanüstülükler barındırdığını tahmin eder.
c) Destanların oluşum aşamaları (ortaya çıkma, yayılma, derleme), bu türün coşkulu bir söyleyişi olduğu hakkında çıkarım yapar.
ç) Destanlardaki motifleri karşılaştırır.
d) Destanları doğal ve yapma destan olarak sınıflandırır.
e) Edindiği bilgilere göre doğal destanla ilgili tepki verir.
MD.1.2.2. Doğal destan hakkında gözleme dayalı tahmin edebilme
a) Destanın başlık ve görsellerinden hareketle yaptığı tahminleri içerik ile ilişkilendirir.
b) Destanın başlığı ve görsellerine ilişkin çıkarım yapar.
c) Destanın verilen bölümünden yararlanarak öncesi veya sonrası hakkında yargıda bulunur.
MD.1.2.3. Doğal destanın yapı unsurlarını çözümleyebilme
a) Destanın yapı unsurları ve bölümlerine ilişkin parçaları belirler.
b) Destanın yapı unsurları ve bölümlerine ilişkin parçalar arasındaki ilişkileri belirler.
MD.1.2.4. Doğal destanın vermek istediği ileti ile ilgili anlam oluşturabilme
a) Destanın konusunu bulmak için ön bilgilerle bağlantı kurar.
b) Destandaki anlamını bilmediği sözcükleri, destanın ana fikrini/ana duygusunu ve yardımcı düşüncelerini tahmin eder.
c) Destanda yer alan değerler ile ilgili çıkarım yapar.
ç) Destandaki değerler ile günlük yaşantısındaki deneyimlerini karşılaştırır.
d) Destandaki örtük iletileri sınıflandırır. e) Destanda verilmek istenen iletilere tepki verir.
MD.1.2.5. Doğal destanlar hakkında araştırma yaparak bilgi toplayabilme
a) Doğal destanlar hakkında araştırma yaparken kullanacağı araçları belirler.
b) Belirlediği aracı kullanarak doğal destanlar hakkındaki bilgileri bulur.
c) Doğal destanlara dair ulaşılan bilgileri doğrular.
ç) Ulaşıp doğruladığı bilgilerden yola çıkarak doğal destanlardan birini kaydeder.
MD.1.2.6. Araştırdığı doğal destanı sunmada kural uygulayabilme
a) Araştırdığı destanın sunumu ile ilgili plan hazırlar.
b) Araştırdığı destanı sunarken düşünceyi geliştirme yollarını kullanır.
c) Araştırdığı destanı sunarken içeriğe uygun söz varlığını kullanır.
ç) Araştırdığı destanı sunarken iletileri açık ve örtük biçimde ifade eder.
d) Araştırdığı destanı sunarken dil yapılarını uygular.
e) Araştırdığı destanı sunarken bağdaşıklık ögelerini kullanır.
f) Araştırdığı destanı sunarken beden dilini ve mekânı etkili bir şekilde kullanır.
MD.1.2.7. Araştırdığı doğal destandan yola çıkarak yeni bir kahraman yapılandırabilme
a) Araştırdığı destandaki kahramanların özelliklerini inceleyerek oluşturacağı kahramanların fiziksel ve kişisel özelliklerini ortaya koyar.
b) Tespit ettiği özelliklerle ilgili ön bilgilerinden yararlanarak yeni bir kahraman oluşturur.
Destan Türünün Özellikleri
Destanda Tahmin ve Anlam Kurma
Destanın Yapı Unsurları ve İletileri
Destanlarda Millî Motif ve Kültürel Aktarım
Doğal Destanların Araştırılması ve Kayda Geçirilmesi
Destan Kahramanı Oluşturma ve Sunma
anlatı, destan, kahramanlık, kültürel miras, millî kimlik, motif, olağanüstülük, olay örgüsü, sözlü kültür, tarihî olay, vatan sevgisi, yapı unsuru, yiğitlik
Bu temada yer alan öğrenme çıktıları; açık uçlu sorular, kısa cevaplı sorular, tartışma et kinlikleri, destan dinleme–anlama çalışmaları, beyin fırtınası, zihin haritaları, örnek olay inceleme, grup çalışmaları, rol oynama, dramatizasyon, vızıltı tekniği, yapı unsurları kont rol listeleri, gözlem formları, performans görevleri, dereceli puanlama anahtarları, sunum değerlendirme formları, akran değerlendirme formları ve öz değerlendirme formları kul lanılarak değerlendirilebilir.
Performans görevi olarak öğrenciden Türk edebiyatından bir doğal destan seçmesi ve seçtiği destandaki bir sahneyi dramatize et mesi beklenebilir. Sahne, üç dakika sürecek kısa bir performans şeklinde hazırlanır ve öğrenciler kahramanların özelliklerini yansıta bilir.
Performans görevi şu araçlarla değerlendirilebilir: dereceli puanlama anahtarı, kontrol listesi, sunum/performans gözlem formu, dramatizasyon değerlendirme rubriği, video/ dijital performans değerlendirme ölçütleri.
Öğrencilerin metin türlerini ve kurmaca metinleri bildiği ve daha önce destan okuduğu kabul edilmektedir.
Öğrencilerin metin türlerine, kurmaca metinlere ve destan türüne ilişkin sahip oldukları ön bilgilerini, konuya yönelik temel kabullerini ve hazır bulunuşluk düzeylerini belirle mek amacıyla çeşitli etkinliklere yer verilebilir. Bu kapsamda öğrencilerden daha önce okudukları destan örneklerini paylaşmaları, destanların hangi özellikleriyle diğer metin türlerinden ayrıldığını açıklamaları ve kurmaca metinlere ilişkin görüşlerini ifade etmeleri istenebilir. Böylece öğrencilerin destan türünün yapı ve içerik özelliklerine ilişkin temel kabulleri sorgulanabilir.
Öğrencilerle "Destanları diğer kurmaca metinlerden ayıran özellikler nelerdir?", "Destanlarda hangi kahramanlık unsurları öne çıkar?" veya "Destanlar toplumun hangi değerlerini yansıtır?" gibi sorular üzerinden kısa tartışmalar gerçekleştirilebilir. Ayrıca soru-cevap, tartışma ve beyin fırtınası gibi yöntem ve tekniklerden yararlanılarak öğrencilerin konuya ilişkin ön bilgileri ve öğrenme ihtiyaçları belirlenebilir.
Bu etkinliklerle öğrencilerin önceki öğrenmeleriyle yeni öğrenmeleri arasında bağ kurmaları ve öğrenme sürecine daha bilinçli şekilde katılmaları sağlanabilir.
Öğrencilerden daha önce duydukları veya okudukları doğal destanları hatırlamaları ve bu destanlarda anlatılanları sorgulamaları istenebilir.
Öğrencilerden destanlarda anlatılan kahramanlık, fedakârlık, dayanışma, vatan sevgisi gibi temaları günümüz yaşamındaki benzer örneklerle ilişkilendirmeleri istenebilir. Böylece öğrenciler, destanların yalnızca geçmişe ait olmadığını toplumsal değerleri canlı tutan anlatılar olduğunu fark edebilirler.
Sınıfta "Günümüzde bir destan kahramanı yaşasaydı hangi olayda yer alırdı?" veya "Bir toplumun destanlara neden ihtiyaç duyduğunu düşünüyorsunuz?" gibi yönlendirici sorular üzerinden kısa bir tartışma yapılabilir. Bu etkinlikle öğrencilerin önceki bilgilerinden hareketle yeni öğrenmelerini anlamlandırmaları ve destanların toplumsal işlevini kavramaları sağlanabilir.
MD.1.2.1
Öğrenciden daha önce aile büyüklerinden dinlediği veya okuduğu destanı hatırlaması, bu destanda karşılaştığı kahramanlar, olağanüstü olaylar ve tarihî unsurlar üzerine konuşması istenir. Dede Korkut Hikâyeleri’nde ve diğer doğal destanlarda kahramanlık, olağanüstülük ve motiflerin nasıl kullanıldığına ilişkin örnekler vermesi sağlanır. Böylece öğrencinin destan türünün temel özelliklerine ilişkin ön bilgilerini harekete geçirmesi ve destan üzerine konuşması desteklenir. Bu konuşma sırasında tarihsel süreç içerisinde geçmişte yaşanan bu gibi olayların günümüze nasıl geldiğini tartışması sağlanır. Destanların sözlü kültür ürünü olduğuna dair ön bilgileriyle bağlantı kurması sağlanır. Oluşum aşamaları (ortaya çıkma, yayılma, derleme) ve bu türün coşkulu bir söyleyişi olduğuna dair çıkarım yapması beklenir (E1.1, E3.1, SDB2.3). Destan türünün millî özellikler taşıdığını, toplumu derinden etkileyen olayları içerdiğini, olağanüstülükler barındırdığını tahmin etmesi istenir. Edindiği bilgilere göre doğal destan türünün tanımına ulaşarak doğal destanla ilgili tepki vermesi beklenir. Destanda yer alan motifleri bularak bilgi toplaması ve millî motifleri karşılaştırması beklenir (SDB2.3). Yapılan çalışmalar aracılığıyla öğrencinin destanların millî kültürün önemli bir parçası olduğunu fark etmesi ve millî kültüre yönelik duyarlılık geliştirmesi desteklenir (D19.1). Destanları doğal ve yapma destan olarak sınıflandırması sağlanır, bir sonraki temada yapma destanların üzerinde durulacağı vurgulanır.
MD.1.2.2
Öğrencinin ders kitabında karşılaştığı destanın başlığı ve görsellerinden hareketle metnin içeriği hakkında tahminlerde bulunması, yaptığı tahminleri içerikle ilişkilendirmesi ve destanın başlığı ile görsellerine ilişkin çıkarım yapması beklenir (E3.1, SDB2.2, OB4). Öğretmen tarafından bir destanın örnek okuması yapılır. Sonrasında öğrencinin destanı coşkulu bir söyleyişle sesli okuması sağlanır (SDB1.3). Destanın belirlenen bölümlerinden yararlanarak öncesi veya sonrası hakkında yargıda bulunması istenir (E3.1, SDB3.3).
MD.1.2.3
Öğrenciden destanın yapı unsurlarından olan yer ve zamanı, kişi ve varlık ögelerini, olay örgüsünü ve bölümlerini belirlemesi istenir. Belirlediği yapı unsurlarını incelemesi, bu unsurların destanın bölümleriyle ve olay örgüsüyle ilişkisini ortaya koyması, yapı unsurları arasındaki bağlantıları açıklaması beklenir (E3.1, E3.4, SDB3.3). Yapılan çalışmalar aracılığıyla öğrencinin inceleme ve çözümleme sürecini dikkatli, planlı ve özenli yürütmesi desteklenir (D16.3).
MD.1.2.4
Destanın konusunu bulurken ön bilgileriyle bağlantı kurması; anlamını bilmediği sözcükleri, ana fikrini/ana duygusunu ve yardımcı düşüncelerini tahmin etmesi istenir (E2.2, E3.1, E3.4, SDB3.3). Türklere ait olan İslamiyet öncesi ve sonrası (Ergenekon Destanı, Göç Destanı, Türeyiş Destanı, Satuk Buğra Han Destanı, Battal Gazi Destanı vb.) doğal destanlardan örnekler inceleyerek bu metinlerde yer alan değerler ile ilgili çıkarım yapması ve bu değerleri günlük yaşantısındaki deneyimleriyle karşılaştırması sağlanır (E3.1, SDB2.3). Öğrencinin destan metinlerindeki örtük iletileri sınıflandırması sağlanır (E2.2, E3.1). Destanda verilmek istenen iletilere dair tepki vermesi beklenir.
MD.1.2.5
Öğrenciden bir doğal destan belirleyip araştırması istenir (E1.6, E2.2). Seçtiği doğal destanla araştırmayı yaparken kullanacağı araçları belirlemesi, bu araçları kullanarak, aile büyüklerinin sözlü anlatımlarından ve farklı bilgi kaynaklarından yararlanarak destanlar hakkında bilgi toplaması, bu destanlara dair ulaşılan bilgileri doğrulaması ve doğruladığı bilgilerden hareketle bu destanlardan birini yazıya aktararak kaydetmesi istenir. Destanlarla ilgili bilgi toplama sürecinde öğrencinin görev bilinci geliştirmesi, araştırma sürecini dikkatli ve planlı biçimde yürütmesi, kültürel mirasa yönelik sorumluluk üstlenmesi ve güvenilir bilgiye ulaşma konusunda özenli davranması desteklenir (E1.6, E2.2, SDB3.3, D16.3, OB5). Yapılan çalışmalar aracılığıyla öğrencinin doğal destanları millî kültürün önemli bir parçası olarak değerlendirmesi ve millî kültüre yönelik duyarlılık geliştirmesi sağlanır (D19.1).
MD.1.2.6
Araştırdığı destanla ilgili plan yapması ve sunumu için hazırlığını tamamlaması beklenir. Öğrencinin araştırma sürecinde yazdığı destanın sunumunda; tanımlama, örnekleme, karşılaştırma, benzetme, tanık gösterme ve sayısal verilerden yararlanma gibi düşünceyi geliştirme yollarını kullanması beklenir. Araştırdığı destanı sunarken uygun söz varlığını kullanarak iletileri açık ve örtük biçimde ifade etmesi sağlanır. Sunum sırasında dil yapılarını doğru ve etkili biçimde kullanması, anlatımında bağdaşıklık ögelerine dikkat etmesi istenir. Destanın sunumunda ses özelliklerini (vurgu, tonlama), beden dilini ve mekânı etkili bir şekilde kullanması sağlanır (SDB2.1). Yapılan çalışmalar aracılığıyla öğrencinin estetik değere yönelik duyarlılık geliştirmesi, duygu ve düşüncelerini etkili bir sunumla ifade etmesi desteklenir (D7.2). Araştırdığı destanı hazırladığı sunum planı doğrultusunda içeriğine uygun biçimde sunması sağlanır (D16.3). Araştırdığı destanla ilgili dinleyicilerin/izleyicilerin sorularını cevaplaması ve sunumunu kendi belirlediği veya belirlenen ölçütlerle değerlendirmesi istenir.
MD.1.2.7
Araştırdığı destandan yola çıkarak bir kahraman kurgulaması istenir. Bu kahramanın özel liklerini inceledikten sonra özgün bir şekilde kurgulayacağı kahramanın fiziksel ve kişisel özelliklerini yeniden yorumlayarak yansıtması beklenir (E3.3, KB2.14). Tespit ettiği özelliklerle ön bilgilerinden yararlanarak yeni bir kahraman oluşturması beklenir. Bu süreçte öğrencinin özgür düşünerek karar verebilmesi, seçimlerini bağımsız biçimde oluşturması ve tercihlerini kararlılıkla ortaya koyması desteklenir (D11.2). Kurgulayacağı bu kahramanı yazıyla veya afiş, poster, görsel vb. kullanarak yansıtması beklenir. Yapılan çalışmalar aracılığıyla öğrencinin estetik duyarlılık geliştirmesi, duygusal derinliği fark etmesi ve duygu dünyasını yaratıcı yollarla ifade etmesi desteklenir (D7.1, OB4).
Destan çözümleme atölyeleri düzenlenerek olay örgüsü, kahramanlık unsurları ve temel değerler üzerine inceleme çalışmaları yaptırılabilir. Destan parçalarını bir araya getirerek sözlü anlatım geleneğini deneyimlemeleri sağlanabilir. Destanlardan hareketle kısa drama veya sesli anlatım çalışmaları hazırlamaları istenebilir. Kahraman özelliklerinden yola çıkarak yeni kahramanlar oluşturmaları ve kısa epik anlatılar yazmaları desteklenebilir. Farklı Türk destanlarından seçilen bölümleri karşılaştırarak ortak unsurları belirlemeleri sağlanabilir. Destan kahramanlarının özelliklerini afiş, kahraman kartı veya farklı görsel çalışmalar aracılığıyla ifade etmeleri istenebilir. Yerel anlatılardan hareketle sınıf içi söz lü paylaşım etkinlikleri düzenlenebilir.
Destan temalı pano veya sınıf köşesi oluşturularak öğrenci ürünleri sergilenebilir. Bu etkinlikler aracılığıyla öğrencinin destan türünü tanıması, epik anlatımın temel özelliklerini kavraması ve kültürel unsurlara yönelik farkındalık geliştirmesi sağlanabilir.
Destan metinlerinin kısaltılmış ve sadeleştirilmiş bölümleriyle okuma çalışmaları yaptırı labilir. Olay akışı görseller ve sıralama kartlarıyla desteklenebilir. Eksik bırakılmış destan bölümlerini yönlendirmeler doğrultusunda tamamlamaları istenebilir. Kahraman, olay ve yerleri eşleştirmeye yönelik etkinlikler uygulanabilir. Dinleme temelli destan anlatımları ve basit sorular aracılığıyla anlama çalışmaları yapılabilir. Drama ve oyunlardan yararlanılarak destanın somutlaştırılması sağlanabilir. Kelime havuzları ve kavram kartları kullanılarak anlamayı destekleyici çalışmalar gerçekleştirilebilir. Öğretmen rehberliğinde birlikte anla tım oluşturma etkinlikleri düzenlenebilir.
Bu süreçte öğretmen, açık ve kısa yönergeler doğrultusunda öğrencinin etkinliklere aktif katılım göstermesini sağlayacak aşamalı öğrenme yaşantıları planlayabilir.
Güncelleme tarihi: 21.08.2026