T.C. MİLLÎ EĞİTİM
BAKANLIĞI

Kültür ve Medeniyetimize Yön Verenler Dersi Ortaokul Seçmeli Dersler

3. Ünite: Bilim, Düşünce Ve Teknoloji Tarihimizde İz Bırakanlar

Bu ünitede öğrencilerin Türk-İslam bilim ve düşünce havzasında yetişen şahsiyetlerin (Hariz mi, Farabi, Biruni, İbni Sina, Cezeri, Uluğ Bey, Ali Kuşçu, Mimar Sinan ve Kınalızade Ali Efendi) hayatlarını, eserlerini ve bilim dünyasına kazandırdıkları değerleri kapsamlı bir şekilde incele meleri; bilimsel araştırma yöntemlerini kullanarak farklı kaynaklardan bilgi toplama, verileri doğrulama ve kaydetme becerisi kazanmaları amaçlanmaktadır. Ayrıca bu bilim insanlarının kültür ve medeniyetimize yaptıkları katkıları sorgulayarak ulaştıkları kanıtlar üzerinden eleştirel çıkarımlar yapabilmeleri amaçlanmaktadır.
Ders Saati
20
Alan Becerileri

SBAB2. Kanıta Dayalı Sorgulama ve Araştırma (SBAB2.2. Kaynaklardan Bilgi Toplama)

Kavramsal Beceriler

KB2.8. Sorgulama

Eğilimler

E1.1. Merak, E1.6. Seçicilik, E3.3. Yaratıcılık, E3.8. Soru Sorma, E3.10. Eleştirel Bakma

Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

Değerler

D3. Çalışkanlık, D5. Duyarlılık, D6. Dürüstlük, D12. Sabır, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlik

Okuryazarlık Becerileri

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı

Disiplinler Arası İlişkiler
Sosyal Bilgiler, Türkçe, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi, Fen Bilimleri
Beceriler Arası İlişkiler
KB2.7. Karşılaştırma KB2.10. Çıkarım Yapma
Öğrenme Çıktıları ve Süreç Bileşenleri

  KMYV.1.3.1. Türk-İslam bilim ve düşünce havzasında yetişen şahsiyetlerin hayatı ve  eserleri hakkında bilgi toplayabilme 

a) Türk-İslam bilim ve düşünce havzasında yetişen şahsiyetlerin hayatı ve eserleri  hakkında bilgi toplayabileceği kaynakları belirler.

b) Belirlediği kaynakları kullanarak Türk-İslam bilim ve düşünce havzasında yetişen şahsiyetler hakkında bilgilere ulaşır. 

c) Türk-İslam bilim ve düşünce havzasında yetişen şahsiyetler hakkında ulaştığı  bilgileri farklı kaynaklardan doğrular.

ç) Türk-İslam bilim ve düşünce havzasında yetişen şahsiyetler hakkında ulaştığı  bilgileri kaydeder. 

KMYV.1.3.2. Türk-İslam bilim ve düşünce havzasında yetişen şahsiyetlerin kültür ve   medeniyetimize katkılarını sorgulayabilme

a) Türk-İslam bilim ve düşünce havzasında yetişen şahsiyetlerin kültür ve medeni yetimize katkılarıyla ilgili merak ettiği konuyu tanımlar. 

b) Türk-İslam bilim ve düşünce havzasında yetişen şahsiyetlerin kültür ve medeni yetimize katkılarıyla ilgili sorular sorar.

c) Türk-İslam bilim ve düşünce havzasında yetişen şahsiyetlerin kültür ve medeni yetimize katkılarıyla ilgili bilgi toplar. 

ç) Türk-İslam bilim ve düşünce havzasında yetişen şahsiyetlerin kültür ve medeni yetimize katkılarına ilişkin topladığı bilgilerin doğruluğunu değerlendirir.

d) Türk-İslam bilim ve düşünce havzasında yetişen şahsiyetlerin kültür ve medeni yetimize katkılarına ilişkin elde ettiği verilerden hareketle çıkarım yapar.

İçerik Çerçevesi

Türk-İslam Bilim ve Düşünce Havzasında Yetişen Şahsiyetlerin Hayatı ve Eserleri 

Türk-İslam Bilim ve Düşünce Havzasında Yetişen Şahsiyetlerin Kültür ve Medeniyetimize  Katkıları

Anahtar Kavramlar

Ahlâk-ı Alâî, astronomi, Avicenna, cebir, erdem, estetik, filozof, hattat, mekanik, mimari,  Muallim-i Sani, rasathane, rebap, Tıp Kanunu, usturlap

Öğrenme Kanıtları (Ölçme ve Değerlendirme)

Öğrenme çıktılarının değerlendirilmesinde öğrencilerin ilgi, yetenek ve öğrenme düzeyleri dikkate alınarak dereceli puanlama anahtarı, kontrol listeleri, öz değerlendirme, akran  değerlendirme formları gibi çeşitli araçlardan yararlanılabilir. Bilimsel süreç becerilerini  ölçmek amacıyla araştırma günlükleri, anlam çözümleme tabloları ve dijital sunumlar kullanılabilir. Öğrencilerden performans görevi kapsamında Türk-İslam bilim ve düşünce havzasında ye tişen şahsiyetleri ve medeniyetimize katkılarını tanıtmak amacıyla bilim insanı tanıtım pos teri, deney / tasarım raporları, etkileşimli zaman şeridi veya afiş hazırlamaları istenebilir.

Temel Kabuller

Öğrencilerin bilim, bilim insanı ve bilimin toplumsal hayata etkileri hakkında temel bilgilere  sahip oldukları kabul edilmektedir.

Ön Değerlendirme Süreci

Öğrencilerden bilimsel alanda yaptığı çalışmalarla toplumsal hayata katkıda bulunmuş  Türk-İslam bilim insanlarına örnekler vermeleri istenebilir. Öğrencilere Harizmi, Farabi, Biruni, İbni Sina, Cezeri, Uluğ Bey, Ali Kuşçu, Mimar Sinan,  Kınalızade Ali Efendi ile ilgili açık uçlu sorular sorulabilir. 

Köprü Kurma

Öğrencilere “Harizmi, Farabi, Biruni, İbni Sina, Cezeri, Uluğ Bey, Ali Kuşçu, Mimar Sinan ve  Kınalızade Ali Efendi’nin ortaya koyduğu çalışmaların etkileri günümüzde günlük yaşamın  hangi alanlarında görülmektedir?” sorusu yöneltilerek onlardan bu alanlara ilişkin örnekler  vermeleri istenebilir.

Öğrenme-Öğretme Uygulamaları

KMYV.1.3.1

Öğrencilerden Harizmi, Farabi, Biruni, İbni Sina, Cezeri, Uluğ Bey, Ali Kuşçu, Mimar Si nan, Kınalızade Ali Efendi hakkında verilen yazılı ve görsel kaynakları incelemeleri istenir  (OB1, OB4). Bu süreçte dijital kaynaklardan yararlanılabilir (OB2). Öğrencilerden gruplar  oluşturmaları ve Türk bilim insanlarından birini seçerek hayatı ve eserleri hakkında bilgi  toplayabilecekleri kaynakları öğretmen rehberliğinde belirlemeleri istenir (SDB2.2). Bu  süreçte çalışkanlık değeri kapsamında grup içinde alınan görev ve sorumluluklarda ak tif rol almanın önemi üzerinde durulur (D3.4). Belirlenen kaynaklar üzerinden seçtikleri  Türk-İslam bilim ve düşünce havzasında yetişen şahsiyetlerin hayatı ve başlıca eserleri  hakkında bilgi toplamaları sağlanır. Bu süreçte öğrencilerin sosyal bilgiler dersinin ortak  mirasımız öğrenme alanıyla,Türkçe dersindeki akademik düşünme dünyası temasıyla, din  kültürü ve ahlak bilgisi dersinde Müslümanların bilim ve kültüre katkısı üniteleriyle ilişki  kurması sağlanabilir. Öğrencilerden seçtikleri bilim insanıyla ilgili ulaştıkları bilgileri fark lı kaynaklarla karşılaştırarak doğrulamaları istenir (KB2.7, E3.10). Öğrencilerin dürüstlük  ilkesi bağlamında ulaştıkları kaynakların doğruluğu ve güvenilirliğini sorgulamaları, bu sa yede akademik dürüstlüğün önemini kavramaları sağlanır (D6.2). Bu aşamada öğrencilere  bilim insanlarının hayatı, eserleri ve toplumsal yaşama katkıları ile ilgili belgesel izletilebi lir, öğrencilerle müze-sanal müze gezisi yapılır (OB2). Bu süreçte incelenen şahsiyetlerin  çalışmalarındaki temel motivasyonu oluşturan insana ve topluma duyarlılık göstermenin  önemi vurgulanır (D5.1). Farklı kaynaklardan doğruladıkları bilgileri kaydederek bu bilgiler  doğrultusunda performans görevi olarak seçtikleri Türk-İslam bilim ve düşünce havza sında yetişen şahsiyeti tanıtan bir poster hazırlayıp kısa bir sunum yapmaları istenebilir  (SDB2.1, E3.3). Bu süreçte sorumluluk değeri bağlamında öğrencilerin görev bilincine sa hip olmanın önemini fark etmeleri sağlanır (D16.3). Hazırlanan posterler dereceli puanla ma anahtarı, sunumlar ise kontrol listesi ile değerlendirilebilir.

KMYV.1.3.2

Kültür ve medeniyetimize katkıda bulunan Türk-İslam bilim ve düşünce havzasında yetişen şahsiyetlerle ilgili “Köşeleme” tekniği uygulanır. Sınıfın farklı yerlerine Harizmi, Farabi,  Biruni, İbni Sina, Cezeri, Uluğ Bey, Ali Kuşçu, Mimar Sinan ve Kınalızade Ali Efendi adlarının  yazılı olduğu kartlar asılır. Öğrencilere “Bu bilim insanlarının günümüz bilim ve teknoloji  dünyasındaki gelişmelere etkileri nelerdir?”, “Geçmişteki bu buluşlar, modern bilimsel sü reçlerin temellerini nasıl şekillendirmiştir?” gibi üst düzey düşünmeyi destekleyici sorular  yöneltilir. Bu aşamada öğrenciler, buluşlar ve modern bilimin doğuşu konularını fen bi limleri ile sosyal bilgiler derslerinde edindikleri öğrenmelerle ilişkilendirir. Öğrencilerden  seçtikleri kartın olduğu yerde toplanmaları, bu şahsiyeti seçme nedenlerini ve söz konusu  şahsiyetin kültür ve medeniyetimize katkılarıyla ilgili merak ettikleri hususları ifade etme leri istenir (OB5, E1.6). Ayrıca öğrencilerden Harizmi, Farabi, Biruni, İbni Sina, Cezeri, Uluğ  Bey, Ali Kuşçu, Mimar Sinan ve Kınalızade Ali Efendi’nin kültür ve medeniyetimize katkıları  ile ilgili merak ettiği bir soruyu bir kâğıda yazmaları istenir (E1.1, E3.8). Hazırlanan soru larla “Pazar Yeri” tekniği uygulanır. Öğrencilerin Harizmi, Farabi, Biruni, İbni Sina, Cezeri,  Uluğ Bey, Ali Kuşçu, Mimar Sinan ve Kınalızade Ali Efendi hakkında verilen yazılı ve görsel  kaynakları inceleyerek bilgi toplamaları sağlanır (OB1, OB4). Ayrıca bu süreçte dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). Bu aşamada öğrencilerin vatanseverlik değeri kapsa mında medeniyetimizin bilimsel mirasını araştırmanın ve anlamanın millî kimliğin güçlen mesindeki önemini kavraması sağlanır (D19.2). Öğrencilerden ulaştıkları bilgilerin doğruluğunu farklı kaynaklardan karşılaştırarak değer lendirmeleri istenir (E3.10). Bu aşamada öğrencilerden bilim, düşünce ve teknoloji tarihi mizde iz bırakan şahsiyetlerin yaptığı çalışmaları yaşadıkları coğrafya, dönemin zihinsel  ve bilimsel yapısı, ait oldukları bilim ve düşünce geleneğiyle ilişkilendirmeleri istenir. Öğrencilerin bu şahsiyetleri tarihsel bağlamıyla kavrayabilmeleri için yaşadıkları dönemi tarih  şeridi üzerinde, faaliyet gösterdikleri çevreyi ise haritalar üzerinde göstermeleri sağlanır.  Öğrencilerin edindikleri bilgilerden hareketle seçtikleri bilim insanının kültür ve medeni yetimize yaptığı katkılara ilişkin çıkarımlarda bulunmalarını sağlamak amacıyla “Öğrenme  Galerisi” tekniği uygulanır (KB2.10). Bu süreçte bilimsel keşiflerin ve eserlerin ortaya çık masında sabır değeri bağlamında sergilenen istikrarlı çalışmanın önemini fark etmeleri  sağlanır (D12.3). Öğrenme galerisi tekniği ile yapılan çalışmalar anlam çözümleme tablosu  veya dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Zenginleştirme

Öğrencilerden bilim insanlarının çalışmalarını ve bu çalışmaların tarihsel süreçteki gelişi mini kronolojik olarak yansıtan “Kültür ve Medeniyet Kronolojisi” hazırlamaları veya seçtik leri bir bilim insanının mirasını geleceğe taşıyan özgün bir “kişisel zaman kapsülü” oluşturmaları istenebilir. Öğrencilerden seçtikleri bilim insanlarıyla ilgili bir tanıtım etkinliği düzenlemeleri istenebilir.

Destekleme

Öğrencilerden seçtikleri bir Türk-İslam bilim ve düşünce havzasında yetişen şahsiyetin  yaptığı çalışmalarla ilgili belgesel veya film izlemeleri istenebilir. Öğrencilerden seçtikleri bir Türk-İslam bilim ve düşünce havzasında yetişen şahsiyetin  kültür ve medeniyetimize en önemli katkısını anlatan kısa bir hikâye yazmaları istenebilir.

Güncelleme tarihi: 21.08.2026