1. Tema: Toplumda Hukuk Ve Adalet

HA.1.1 

Öğrencilere hukuk, eşitlik ve adalet kavramları ile ilgili örnekler (trafik kurallarına uyma  yükümlülüğü, suç işleyen kişilerin cezalandırılması, kul hakkına riayet edilmesi, borçlunun  borcunu ödemesi ve alacaklının alacağını alması; eğitim, sağlık gibi kamu hizmetlerinin  tüm vatandaşlar için eşit sunulması gibi) sunulur. Bu aşamada, pedagojik açıdan uygun  örnek olaylar, videolar, görseller, gazete haberleri ve diğer yazılı veya dijital kaynaklardan  yararlanılabilir (OB1, OB2, OB4). Bu örneklerle ilgili öğrencilere açık uçlu sorular yöneltilerek  örneklerin hangi kavramlarla ilgili olduğunu bulmaları sağlanır. Öğrencilerden günlük  yaşamlarından yola çıkarak hukuk, eşitlik ve adalet kavramlarına örnekler vermeleri istenir.  Bu aşamada bireylerin temel hak ve özgürlükler ile eşit haklara sahip olduğu vurgulanır  (D1.3). Öğrencilerin örnekleri hukuk, eşitlik ve adalet kavramlarına göre gerekçeler sunarak ayırt  etmeleri ve sınıflandırmaları sağlanır (KB2.5, E3.1, SDB2.3). Verilen örnekler ile ilgili sorular  sorularak kavramların neler olduğunu bulmaları ve örneklerin hangi kavramla ilgili olduğunu tespit etmeleri sağlanır. Bu örnekler üzerinden hukukun toplumu düzenleyen kurallar  bütünü, eşitliğin herkesin aynı haklara sahip olması,  adaletin hak edilenin verilmesi olduğu  vurgulanır.  Engelliler için ayrılan park yerleri, şehit yakınlarına sağlanan imkânlar, hasta nelerde yaşlılara öncelik verilmesi gibi örneklerden hareketle eşitlik ilkesi ile ilişkili olarak  pozitif ayrımcılığa da vurgu yapılır (E2.1, D5.1). Bu durumun hakkaniyet ile ilişkili olduğu belirtilerek herkese aynı şekilde değil, ihtiyaç ve durumlarına göre adil davranmanın hakka niyet olduğu vurgulanır. Öğrencilerden günlük yaşamda karşılaştıkları pozitif ayrımcılık durumlarına örnekler vermeleri istenir. Bu örneklerden hareketle öğrencilere "Adalet mi yok sa eşitlik mi daha önemlidir?" sorusu yöneltilerek yapılandırılmış sınıf tartışması veya münazara gerçekleştirilebilir. Tartışmada öğrenciler görüşlerini gerekçeleriyle açıklamaya ve  farklı görüşleri saygı çerçevesinde değerlendirmeye teşvik edilir (D14.1). Tartışma sonunda  pozitif ayrımcılığın anayasal bir hak olduğu, eşitlik ilkesini bozmadığı; aksine hakkaniyet anlayışı doğrultusunda eşitliği tamamlayan bir uygulama olduğu vurgulanır. Yapılan tartışma sonrasında öğrencilerden hukuk, eşitlik ve adalet kavramları arasındaki  ilişkiyi farklı ürünler üreterek ortaya koymaları istenir (OB6). Bu süreçte performans görevi  kapsamında istasyon tekniği kullanılarak resim, şiir, slogan, poster, afiş, kamu spotu gibi  ürünler hazırlanabilir (E3.1, E3.5, SDB2.1). Süreç, öz ve akran değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir.

HA.1.2 

Aile, okul ve günlük yaşamda hakların kullanımı, sorumlulukların yerine getirilmesi ve adaletin gözetilmesine ilişkin durumlar yazılı veya görsel kaynaklar üzerinden incelenir (OB1,  OB4). Bu süreçte dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). Öğrencilerden örnek olayları hak, adalet ve sorumluluk kavramları çerçevesinde değerlendirmeleri; görüşlerini büyük  grup tartışmalarında gerekçeleriyle ifade etmeleri istenebilir  (E3.1, E3.5, SB2.1, SDB2.3).  Bu aşamada örencilerden bireylerin farklı görüşlere sahip olabileceğini göz önünde bulundurmaları beklenir (D1.2). Yapılan tartışma sonucunda ortaya çıkan görüşlerdeki benzerlik ve farklılıklar belirlenir  (E3.1). Örnek olaylar üzerinden hakların ihlal edilmesi, sorumlulukların yerine getirilmemesi  ve adaletin gözetilmemesi durumlarında ortaya çıkabilecek güvensizlik, öfke, çatışma gibi  sonuçlar öğrenciler tarafından farklı bakış açılarıyla ele alınır ve karşılaştırılır. Bu süreçte  öğrencilerin düşünce, duygu ve davranışlarında kontrollü olmalarının ve sabretmenin önemi  fark etmeleri sağlanır (E2.1, D12.2). Belirlenen görüşler sınıfta değerlendirilir; kabul edilen ve edilmeyen görüşler gerekçeleriyle  açıklanır (E3.1, SDB2.1). Tartışma sonunda hakların korunması, sorumlulukların yerine getirilmesi ve adaletin gözetilmesinin sosyal barışı güçlendirdiği; bunların ihlal edilmesinin ise  toplumda güvensizlik, kutuplaşma ve çatışma ortamına yol açabileceği sonucuna ulaşılır  (OB6, D1.3). Sürecin değerlendirilmesi amacıyla gözlem formu kullanılabilir.

HA.1.3 

Öğrencilerden, gözlem ve deneyimlerine dayanarak ortaya koydukları örnekler üzerinden  hukuk kurallarının toplumsal düzen ve adaleti sağlamadaki rolünü incelemeleri istenir. Bu  süreçte günlük yaşamdan örnekler kullanılır; Okul ve sınıf kuralları, trafik kuralları, vergi  kuralları, çevreye ilişkin kurallar gibi durumlar sunulur. Öğrencilerden bu kuralların toplumsal  düzenin ve adaletin sağlanmasındaki etkilerini ilişkilendirmeleri istenir (E3.1, SDB2.3). Böylece  öğrencilerin olayları ve durumları çok yönlü bakış açısıyla değerlendirmeleri sağlanır (D14.1). Öğrencilerin karşılaştıkları örneklerden hareketle hukuk kurallarının toplumsal düzen  ve adaletin sağlanmasındaki rolüne yönelik çıkarımlarda bulunmaları sağlanır (E3.1). Bu  süreçte trafik kurallarına uyulmamasının trafikteki düzenin bozulmasına ve kazalara yol  açabileceğine, vergi kurallarına uyulmadığında kamu hizmetlerinin sağlanmasında sorunlar  oluşturabileceğine, çevreye ilişkin kuralların ihlalinin ise toplum sağlığını ve yaşam kalitesini  olumsuz etkileyebileceğine ilişkin örneklere değinilebilir. Ayrıca toplumsal yaşamı düzenleyen  diğer kural türlerine (din, ahlak, örf ve adet, görgü kuralları) kısaca değinilir ve hukuk kurallarının  toplumsal düzenin sağlanmasındaki önemine yer verilir (D16.2).  Öğrencilerden gözlemlerinden yola çıkarak hukuk kurallarının olmadığı bir ortamda toplumsal  düzen ve adaletin nasıl etkilenebileceğine dair değerlendirmede bulunmaları istenir (E2.1, E3.1).  Bu aşamada sınıf tartışması yapılabilir (OB6, E3.5, SDB2.1). Tartışma süreci öz değerlendirme  formu kullanılarak değerlendirilebilir.

Öğrencilerden güvenilir yazılı veya dijital kaynaklardan hukuk, eşitlik ve adalet kavramlarıyla  ilgili  güncel haberler araştırmaları istenebilir. Seçtikleri haberleri ilgili kavramlarla  ilişkilendirerek gerekçelerini açıkladıkları, "Haftanın Hukuk Haberi", "Eşitlik Köşesi" ve "Adalet  Gündemi" başlıklı sayfalardan oluşan bir hukuk gazetesi hazırlamaları sağlanabilir. Öğrencilerden günlük yaşamda hak, adalet ve sorumlulukla ilgili sunulan durumlara yönelik  farklı çözüm yolları içeren senaryolar geliştirmeleri istenebilir. Öğrencilerden hukuk kuralların toplumsal yaşamı nasıl etkilediğini gösteren bir örnek olay,  hikâye, çizgi roman veya kamu spotu hazırlamaları istenebilir.

 Öğrencilere “hukuk”, “adalet”, “eşitlik” kavramlarının tanımlarının yazılı olduğu kartlar  verilerek öğrencilerden tanımları doğru kavramlarla eşleştirmeleri istenebilir. Yarım bırakılmış kısa bir hikâye verilerek öğrencilerden, hikâyeyi hak, adalet ve sorumluluk  çerçevesinde iki farklı sonla tamamlamaları istenebilir. Hukuk kurallarının olmadığı bir ortamı gösteren kısa animasyon veya video izletilerek  öğrencilerden gözlemlerini paylaşmaları istenebilir.