4. Tema: Ahşap Sanatı

GS.2.4.1

Öğrencilere Türkistan’da kurulan ilk Türk devletleri (Asya Hun, Göktürk ve Uygur) ile Türklerin Anadolu’ya yerleşme sürecine dair kısa bir hatırlatma yapılır. Öğrencilere Türklerin 11. yy.da Anadolu’ya gelmeleriyle beraberinde getirdikleri ahşap sanatının Selçuklular, Anadolu Beylikleri ve Osmanlı Devleti Dönemi’nin sanat anlayışları doğrultusunda geliştiği açıklanır. Ayrıca öğrencilere ahşap sanatının dinî ve sivil mimarinin yanı sıra günlük yaşamda kullanılan eşyalarda özellikle minber, kürsü, rahle, Kur’an-ı Kerim mahfazası, korkuluk, pencere ve kapı kanadı, saçak, tavan kirişi, sütun, sütun başlığı, tavan göbeği, çerçeve, lambalık, paravan, sehpa, masa, sandalye, kutu ve çekmecelere uygulandığına dair bilgi verilir. Konya Alâeddin, Taşkınpaşa, Birgi Ulu ve Beyşehir Eşrefoğlu camiilerinin ahşap bölümleri ile dönemlerin özelliklerini yansıtan rahle, sanduka, Kur’an-ı Kerim mahfazaları gibi eserlere ait görseller üzerinden ahşap sanatına ilişkin örnekler incelenir. Bu görsellerden yola çıkarak öğrencilere ahşap uygulama teknikleri (kündekâri, kabartma-oyma, kakma, kafes, kaplama ve Edirnekâri), kullanılan malzemeler ve uygulama sürecinde alınması gereken güvenlik önlemleri hakkında bilgi verilir. Öğrenciler eşit gruplara ayrılır. Öğrencilere Selçuklu, Anadolu Beylikleri ve Osmanlı Dönemi’nin ahşap sanatına ait önemli eserleri üzerinden eserin türü, kullanım amacı, yapıldığı dönem ve bulunduğu yer, yapım teknikleri, yapımında kullanılan malzemeler, süsleme unsurları ve korunma durumu içeriğinden oluşan kaynak kartları dağıtılır. Öğrencilere bu başlıklar doğrultusunda her dönemin özelliğini yansıtan bir eser üzerinden araştırma yapacakları söylenir. Her grubun inceleyeceği dönem belirlenir. Gruplar bilgiye ulaşmada kullanacağı araçları belirlemek için küçük grup tartışması yapar. Gruplardan kütüphane arşivleri, güvenilir dijital veri tabanları, akademik kaynaklar gibi bilgi edinme araçlarını belirlemeleri istenir. Öğrencilerin kitap, makale, broşür gibi materyalleri seçerek incelemeleri ve ihtiyaç duydukları bilgilere ulaşmaları sağlanır (OB1). Öğrencilerden birbirleriyle iletişim hâlinde olmaları ve bu süreçte birbirlerine saygı ve anlayışla yaklaşmaları istenir (SDB2.1, D14.1). Gruplar edindikleri bilgileri öğretmen rehberliğinde doğrular. Gruplar kendilerine verilen sürede doğruladıkları bilgileri diğer gruplarla paylaşmak için afiş, sunum, tarih şeridi gibi görsel anlatım araçlarıyla kaydeder (SDB2.2, D16.3, E3.2). Öğrencilerin öz değerlendirme yapmaları ve düşüncelerini açıklamaları amacıyla 3-2-1 çıkış kartı tekniği kullanılabilir. Öğrencilerin ahşap sanatını yansıtan eserlerin millî ve manevi değerler taşıdığını kavramaları ve bu kültürel mirasın gelecek nesillere aktarılmasında üstlenmeleri gereken sorumluluğu aralarında tartışarak fark etmeleri sağlanır. Öğrencilere sorumluluk bilinci kazanmak amacıyla çevrelerinde bulunan Etnografya Müzeleri, Vakıf Eserleri Müzeleri, Millî Saraylar vb. müzeleri ziyaret edebilecekleri, bu imkânın bulunmadığı durumlarda ise söz konusu müzelerin dijital müze uygulamalarını ziyaret ederek inceleme yapabilecekleri söylenir (D19.3, OB5).

GS.2.4.2

Öğrencilere tarihî öneme sahip ahşap eserlerde uygulanan süslemelerin yer aldığı örnek görseller gösterilir (OB4). Öğrencilere ‘’Bu görsellerde dikkatinizi neler çekiyor?’’, ’’Kullanılan motifler yüzeye nasıl yerleştirilmiş?’’, “Dokuma, ebru, kalemişi, çini, vitray, hüsnühat, tezhip ve minyatür sanatlarında uygulanan motif ve desenler ile ahşap sanatında uygulanan motif ve desenler arasındaki benzerlikler ve farklılıklar hakkında neler söyleyebilirsiniz?” soruları yöneltilerek öğrencilerden fikir yürütmeleri ve fikirlerini arkadaşlarıyla paylaşmaları istenir (SDB2.1, E1.1). Türk ahşap sanatında kullanılan motifleri incelemeleri için öğrenciler eşit gruplara ayrılır.

Grupların farklı motifler araştırmaları için öğrenme ortamında bulunan kaynaklardan ve genel ağdan yararlanmaları sağlanır. Öğrencilerden inceleme sürecinde arkadaşlarıyla iş birliği yapmaları, birbirlerine karşı nezaketli ve sabırlı olmaları istenir (OB1, SDB2.2, D12.2). Öğrencilere inceledikleri motiflerden yola çıkarak “Bu motifler başka hangi eşyalara uygulanabilir?” sorusu yöneltilir. Öğrencilerin zihinlerinde oluşan imgeleri sözel olarak ifade etmeleri sağlanır. Öğrencilere ahşap kaşık/spatül üzerine uygulamak amacıyla tasarım oluşturacakları söylenir. Bu amaçla öğrencilerden daha önce oluşturdukları portfolyoda yer alan kalemişi, hüsnühat, çini ve tezhip temalarında hazırladıkları motif ve desenlerden yararlanarak imgelerinde oluşan tasarımları kaşık/spatül formuna göre oluşturmaları istenir. Bu tasarımı oluşturmalarına rehberlik etmesi amacıyla öğrencilere motifin adı, künyesi, boyutu ve kompozisyonun temel ilkelerine uygunluğu maddelerini içeren tasarım kartları dağıtılır. Öğrencilerin tasarım kartı doğrultusunda öğretmen rehberliğinde iki farklı tasarım eskizi oluşturarak renklendirmeleri sağlanır. Öğrencilerden hazırladıkları eskizleri motif portfolyosunda saklamaları istenir (SDB1.2, KB2.3).

GS.2.4.3

‘’Ağacın suyuna gitmek’’ ifadesi tahtaya yazılır. Öğrencilerin ‘’Bu ifade ile anlatılmak istenen nedir?’’ sorusuyla derse ilgileri çekilir (E1.1). Ahşap şekillendirme tekniklerinin uygulandığı görsel ve videolar etkileşimli tahtaya yansıtılır. Öğrencilerden bu görsel ve videoları dikkatli bir şekilde incelemeleri istenir (OB9). Öğrencilerin büyük grup tartışması yaparak Türk ahşap sanatında kullanılan uygulama tekniklerinin benzerlikleri ve farklılıkları üzerine fikir alışverişinde bulunmaları ve fikirlerini sınıf ortamında ifade etmeleri sağlanır (SDB2.1). Öğrencilerden bu süreçte birbirlerine anlayışla yaklaşmaları ve söz alan arkadaşlarını sabırla dinlemeleri istenir. Öğrenciler, daha önce oluşturdukları eskizleri sanatsal ürüne dönüştürmek için edindikleri bilgiler ve hazırladıkları tasarım kartları doğrultusunda görsel anlatım araçlarını ifade eder ve Türk ahşap sanatında kullanılan tekniklerin işlem basamaklarını öğretmen rehberliğinde sıralar. Öğrencilere tekniklerin uygulama basamakları sırasında öğrenme ortamında ve bireysel olarak alınması gereken güvenlik önlemleri hakkında hatırlatma yapılır. Öğrencilerden ahşap kaşık veya spatül üzerine uygulamak üzere hazırladıkları tasarımlardan birini seçmeleri istenir. Öğrencilere Edirnekâri tekniğinin işlem basamakları örnek bir uygulama üzerinde gösterilir ve uygulama sürecinde dikkat edilmesi gerekenler açıklanır. Öğrencilerin süreci dikkatle gözlemlemeleri ve uygulama basamaklarını takip etmeleri sağlanır. Öğrencilerden seçtikleri tasarımı Edirnekâri tekniğinin işlem basamaklarını uygulayarak ahşap yüzeye aktarmaları ve sanatsal bir ürüne dönüştürmeleri istenir. Ürünler doğal koruyucu malzemelerle kaplanarak uygulama süreci tamamlanır. Süreç sonunda öğrencilerin başarılı olmak için düzenli çalışmanın önemini fark etmeleri sağlanır (SDB1.2, D3.2, E3.2). Öğrencilerin tasarımlarını sanatsal ürüne dönüştürme sürecinde edindikleri deneyimi fark etmeleri ve bunu arkadaşlarıyla paylaşmaları sağlanır.

Performans görevi olarak öğrencilerden ahşap çalışmalarını içeren bir sergi hazırlamaları istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve öz değerlendirme formu ile değerlendirilebilir. Performans görevini değerlendirirken amaç belirleme ve görev dağılımı, bilgi toplama ve içerik hazırlama, sergi ürünlerini düzenleme ve görselleştirme ile sergi düzeni ve sunum bütünlüğü ölçütleri kullanılabilir.

Öğrencilerden detaylı motiflerden yola çıkarak tasarım oluşturmaları ve bu tasarımı ahşap üzerine uygulamaları istenebilir.

Öğrencilerin geometriksel hatlardan oluşmuş motiflerle öğretmen rehberliğinde uygulama yapmaları sağlanabilir.