3. Tema: Kalemişi Sanatı

GS.1.3.1

Öğrencilere kalemişi sanatının farklı dönemleri ve yapı türlerine ait örnek görseller gösterilir. Konuyla ilgili bilgilere ulaşmaları amacıyla kullanılacak yazılı ve görsel kaynaklar öğretmen rehberliğinde belirlenir (OB1, OB4). Bu amaçla dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). Kalemişi sanatı hakkında bilgi toplamak amacıyla bireysel çalışma ya da grup çalışması planlanabilir. Bu kapsamda öğrencilerden ilgili konuya yönelik kaynakları incelemeleri istenir (E3.2, OB1). Öğrenciler dijital kaynaklardan da yararlanabilir.

Öğrenciler ulaştıkları kaynaklardan bilgileri tespit eder. Öğrencilerden konuyla ilgili ulaştıkları bilgileri doğrulamaları için birden fazla kaynağı eleştirel bir bakış açısıyla karşılaştırmaları, bilgileri teyit etmeleri ve kaynaklarının güvenilirliğini analiz etmeleri beklenir (E3.9, E3.10). Öğrencilerden ulaştıkları bilgileri düzenli bir şekilde kaydetmeleri için dijital veya geleneksel yöntemler kullanmaları istenir.

Öğrencilerden edindikleri bilgiler ve grup içinde verilen cevaplar doğrultusunda kalemişi sanatının dönemsel genel özellikleri ile ilgili tablo oluşturmaları istenir (SDB2.2, OB1, KB2.9). Öğrenciler, oluşturdukları tabloya kendilerine verilen kalemişi sanatının örneklerinden oluşan eserleri yazarak kalemişi sanatının farklı dönemlerdeki genel özelliklerine ulaşır. Öğrenciler hazırladıkları tablodaki görselleri birbiriyle karşılaştırarak ulaştıkları bilgileri öğretmen rehberliğinde doğrular. Öğrencilerden uygun yere yazılmayan eserler varsa bu eserlerin yerlerini değiştirmeleri; cami, türbe, saray, konak veya yerel yapı örneklerine ilişkin güvenilir kaynaklardan edindikleri görsel kanıtları ve kalemişi sanatı hakkında ulaştıkları bilgileri düzenlenmiş tablo üzerine kaydetmeleri istenir. Etkinlik, öz değerlendirme formu ile değerlendirilebilir.

GS.1.3.2

Öğrencilere etkileşimli tahtaya yansıtılan kalemişi sanatı örnekleri gösterilir (E1.1, OB2). Öğrencilerden bu görsellerdeki motif uygulamalarını dikkatle incelemeleri istenir (E3.2). Öğrencilere stilizasyonun (üsluplaştırma) doğadaki bir formun (çiçek, yaprak, hayvan vb.) sadece temel hatları ve ritmiyle yalınlaştırılması ve şematikleştirilmesi ile süsleme sanatına uygun hâle getirilmesi yöntemi olduğu açıklanır.

Öğrencilere geleneksel Türk sanatlarının temelini oluşturan desenlerin görselleri gösterilir ve motif bileşenlerinin stilizasyonunda kullanılan sadeleştirme, abartma, biçimsel ve yüzey yerleşimi yaklaşımları anlatılır. Öğrencilere bir nesne veya canlı örneği (ağaç, kuş vb.) gösterilir ve öğrencilerden bu varlıkların en ayırt edici özelliklerini tartışarak ifade etmeleri istenir. Belirledikleri varlıkların ayırt edici özelliklerden yola çıkarak çizimlerini bir daire veya üçgen içine sığdırarak en az detay ve renkle stilize etmeye çalışmaları istenir (D3.1).

Desenin kâğıda aktarılması aşamasında öğrencilerden geleneksel Türk sanatları motiflerinde kullanılan sadeleştirme, abartma, biçimsel değişim gibi üç farklı stilizasyon uygulamasından birini seçerek çalışmalarında kullanmaları istenir. Öğrenciler tamamladıkları motiflerin konturlarını siyah kalem veya sulandırılmış kahverengi/siyah mürekkep ile belirginleştirerek kalemişi sanatına uygun hâle getirir ve yalın bir motif taslağı oluşturur (D3.4, E1.5). Her öğrenciden oluşturduğu motifte kullandığı stilizasyon yaklaşımını sınıf arkadaşlarına sözlü olarak ifade etmesi istenir (SDB2.1, E2.2).

Öğrencilere seçtikleri doğal formu, kullandıkları stilizasyon yöntemi ve uygulama biçimine dair sorular yöneltilerek konuyu merak etmeleri sağlanır (E1.1). Öğrencilere stilize ettikleri motifi mimari yapının (pencere üstü, duvar, kemer, kubbe içi vb.) hangi yüzeyinde kalemişi olarak hayal ettikleri sorulur. Öğrencilerden oluşturdukları imgeleri, kalemişi sanatı motif uygulamalarına ait örnekler üzerinden ifade etmeleri istenir (SDB1.3). Tamamlanan çalışmalar sınıf panosunda sergilenir. Etkinlik; çizginin akıcılığı, simetri/denge, uygulama yüzeyine uygunluk, geleneksel örneğe sadık kalma, özgün yorum becerisi başlıklarını içeren bir analitik dereceli puanlama anahtarı ve bunun yanı sıra öz değerlendirme formu ve kontrol listesi ile değerlendirilebilir.

GS.1.3.3

Sınıfa getirilen veya dijital ortamda yansıtılan görseller ile kalemişi sanatında kullanılan hazır boyalar, fırça türleri, alçı kabartma malzemeleri, bağlayıcı ek katkı maddeleri, tebeşir, kömür tozu ve varak (altın yaprak ve yaldız) öğrencilere tanıtılır (OB2). Bu aşamada öğrencilere mimariye bağlı bezemeleri koruma duyarlılığı çerçevesinde restorasyon etiğine uygun güvenilir malzeme seçiminin önemi ve uygulama yüzeyi hazırlığı hakkındaki bilgiler aktarılır.

Öğrenciler görseller üzerinden kullanacakları bitkisel ve hayvansal motifleri belirler. Öğrenciler ahşap üstü kalemişi tekniği görsellerindeki malzemeleri inceleyerek yapım tekniklerine göre kullanabilecekleri malzemeleri ayırt eder (OB4). Öğretmen tarafından müzelerde bulunan ya da restore edilmiş eserlere ait görseller etkileşimli tahtaya yansıtılır. Bu görsellerden yola çıkarak kalemişi bezeme geleneğinde benimsenen “orijinale saygı”, “taklit-yorum ayrımı” ve “uygulama yüzeyine zarar vermeme” ilkeleri, koruma etiği bağlamında sınıfça tartışılır. Öğrenciler ahşap üstü yapım tekniklerinin kurallarına göre kalemişi sanatının temel motiflerindeki imgeleri inceler (D3.4). Öğrencilerden özgün bir kalemişi taslağı oluşturmaları istenir. Öğrenciler konuya uygun bir kalemişi eserinden yola çıkarak eskiz kâğıdı ya da uygun kâğıt yüzeyler üzerine kurşun kalemle motif eskizlerine yönelik el alıştırmaları yapar (D7.3, D12.3, E3.2).Öğrenciler oluşturdukları kalemişi sanatı motif eskizlerini konuya, yöntem ve tekniğe uygun bir biçimde birleştirerek özgün bir kompozisyon (kalemişi taslağı) oluşturmak amacıyla uygun malzemeleri ve görsel anlatım araçlarını belirleyerek ifade eder.

Öğrencilerden kullanacakları ahşap malzemenin yüzeyine ve uygulama özelliğine göre süreci planlamaları istenir. Bu planlama aşamasında okulun bulunduğu çevrenin ekonomik şartları ve malzeme ulaşılabilirliği gözetilmelidir. Öğrenciler ahşap uygulamalarında alternatif olarak mukavva yüzeyleri kullamaya teşvik edilir (E1.4).

Hazırlanmış olan desen tasarımı ilk olarak eskiz kâğıdı üzerinde renklendirilerek kullanılacak renkler ve boyama teknikleri tespit edilir. Desen, kopya kâğıdına aktarılır ve karbon kâğıdı yardımıyla konturlar üzerinden kurşun kalemle geçilerek uygulama zeminine taşınır. Kontur boyandıktan sonra desen içlerinin renklendirme aşamaları öğretmen tarafından gösterip yaptırma tekniği ile öğrencilere uygulamalı olarak öğretilir. Öğrenciler gözlemledikleri tekniği kendi desen yüzeylerinde kullanır. Böylece geleneksel uygulamalar ile tasarlanan desen, özgün bir sanatsal ürüne dönüştürülür (E3.3, SDB1.3).

Oluşturulan ürünlerin estetik ve işlevsel yeterliliği öğretmen tarafından ürün değerlendirme formu ile teknik temizlik, motif bütünlüğü, yüzey uyumu ve süreç güvenliği de dikkate alınarak değerlendirilir. Performans görevi olarak öğrencilerden kalemişi uygulamalarını içeren karma bir sergi düzenlemeleri istenebilir. Performans görevi; amaç belirleme, bilgi toplama, bilgileri düzenleme ve görselleştirme, sonuç çıkarma ve sunma ölçütlerine göre analitik dereceli puanlama anahtarı ve öz değerlendirme formu ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerden oluşturdukları stilize motifleri kullanarak okul binasında belirlenen bir duvar yüzeyine öğretmen gözetiminde uygulama yapmaları istenebilir.

Öğrencilere hazır kalemişi motifleri verilebilir ve öğrencilerden bu motifleri boyamaları istenebilir.