1. Tema: Dokuma Sanatı

GS.1.1.1

“Göz nuru dökmek” deyimi tahtaya yazılır veya etkileşimli tahtaya yansıtılır. “Bu deyimle anlatılmak istenen nedir?” sorusuyla öğrencilerin derse ilgisi çekilir (E1.1). Dokuma örnekleri projeksiyon ya da etkileşimli tahta aracılığıyla yansıtılır. Yansıtılan dokuma sanatı görsellerinden hareketle öğrencilerin emek ve sanat arasındaki ilişki üzerine düşünmeleri ve düşüncelerini paylaşmaları beklenir (SDB2.1). Türklerin Türkistan’dan Anadolu’ya yerleşmelerini anlatan kısa bir sunum yapılır. Öğrenciler dokuma sanatı hakkında bilgi toplayabilmek için eşit sayıda gruplara ayrılır. Gruplardan bilgilere ulaşmak için kullanacakları araçları belirlemeleri amacıyla kütüphane arşivleri, güvenilir dijital veri tabanları, akademik kaynaklar gibi bilgi edinme araçlarını belirlemeleri istenir. Grupların araştırma başlıklarına uygun, doğru ve güvenilir kaynakları kullanmalarını sağlamak amacıyla öğretmen tarafından onaylanmış “Geleneksel Sanatlar Kaynak Kontrol Kartları” kullanılır. Bu kartlarda kaynak türü, dönem bilgisi, görsellere ait köken bilgisi gibi başlıklara yer verilir. Öğrencilerin kitap, makale, broşür gibi materyalleri seçerek incelemeleri sağlanır (OB1). Öğrenciler belirledikleri araçları kullanarak seçtikleri grup sözcüsü aracılığıyla dokuma sanatı hakkında topladıkları bilgileri ifade eder (OB1, D14.1). Öğrenciler, edindikleri bilgiler doğrultusunda dokuma sanatının tanımını yapar (OB1). Bu sanatın tarihî gelişimi ve Anadolu kültüründeki önemini ifade eder (D19.1). Öğrencilerden Osmanlı Dönemi’nde Ehl-i Hiref teşkilatına bağlı sanatkâr ve zanaatkârların dokuma sanatına ilişkin örnekleri, dokuma çeşitlerini ve kullanılan malzemeleri araştırmaları istenir. Elde edilen bilgiler öğretmen rehberliğinde doğrulanır. Öğrencilere Anadolu’nun önemli kültürel değerlerinden biri olan kırkyama tekniğine ait örnekler gösterilir. Bu tekniğin parça kumaşların belirli bir kompozisyon oluşturacak şekilde dikiş yoluyla bir araya getirilmesiyle oluşturulduğu açıklanır. Öğrencilerden ulaştıkları bilgileri düzenli şekilde kaydetmeleri için dijital veya geleneksel yöntemleri kullanmaları istenir. Öğrenciler arasında görev dağılımı yapılır. Öğrenciler dokuma sanatı ve geleneksel Türk dokumacılığı hakkında edindikleri bilgileri, yararlandıkları kaynakların türünü ve ulaştıkları görsellerin ait olduğu döneme dair bilgileri öğretmen rehberliğinde bir araya getirerek iş birliği içinde sınıf panosu oluşturur. Böylece öğrencilerin edindikleri bilgileri düzenli bir şekilde kaydetmeleri sağlanır (SDB2.2, D16.3).

GS.1.1.2

Yansıtılan geleneksel Türk dokuma örneklerini incelemeleri için öğrencilere süre verilir (OB4). Öğrenciler verilen süre sonunda kısa bir beyin fırtınası yapar. Öğrencilerin geleneksel Türk dokumalarında gördükleri motifleri ve bunların anlamlarına dair yürüttükleri fikirleri tartışma yöntemiyle arkadaşlarıyla paylaşmalarına olanak tanınır. Öğrencilere öğrenme ortamına getirilen kaynaklardan yararlanmaları için süre verilir. Verilen süre sonunda öğrenciler edindikleri bilgileri not eder (D14.1). Öğrencilerin “Motifler Bize Ne Söyler?” etkinliği ile yansıtılan geleneksel dokumalarda yer alan motifleri fark etmeleri sağlanır (OB9). Öğrenciler etkinlik sırasında motiflerin özellikleri hakkındaki düşüncelerini sırayla ifade eder (OB5). Türk dokumalarında İslamiyet öncesi ve sonrası dönemlerde kullanılan motiflerin anlamına değinilir (OB1). Bu süreçte öğrenciler geleneksel motiflerde kullanılan olguların nesnel özelliklerini ifade eder. Öğretmen öğrencilerin motifin ismi, biçimsel özellikleri, anlamı ve motif hakkındaki biçimsel yorumlarını yazabilecekleri bir “Motif Çözümleme Tablosu” oluşturur. Öğrencilerin bu tabloya geleneksel Türk motifleri hakkındaki bilgileri yazmaları ve kendi yorumlarıyla geleneksel motifleri çizmeleri sağlanır. Öğrencilerin derse aktif katılımını sağlamak amacıyla tartışma yöntemiyle seçtikleri geleneksel Türk dokumacılığına ait motiflerin anlamlarını sundukları bir grup çalışması yapılabilir (D5.1, E2.2). Etkinlik sonunda öğrencilerin seçtikleri motifleri çizmeleri ve bu motiflerin anlamını yazmaları sağlanır.

GS.1.1.3

Farklı dönemlere ve yörelere ait halı dokuma örnekleri projeksiyon ya da etkileşimli tahta aracılığı ile yansıtılır (E1.1). Öğrencilere geleneksel motiflerden oluşan halı dokuma uygulaması yapmaları için tasarım eskizi yapacakları söylenir. Öğrencilere geleneksel halı dokumaya uygun tasarımlar hakkında sınıf ortamında bulunan kaynaklardan araştırma yapmaları için süre verilir. Verilen süre sonunda öğrenciler geleneksel halı dokumasına uygun tasarımlar hakkında beyin fırtınası yapar (D14.1). Öğrencilere motifin ismi, anlamı ve kompozisyonun temel ilkelerine uygunluğu; motifi seçme gerekçesi maddelerinden oluşan bir öğrenci kontrol listesi dağıtılır. Öğrencilere ilgileri doğrultusunda belirledikleri tasarımlarını gözlemlemeleri ve eskiz kâğıdına aktarmaları için süre verilir (D16.3). Öğrencilere eskiz çalışmalarını yaparken okulun imkânları doğrultusunda bilgisayar sınıflarından yararlanabilecekleri belirtilir. Öğrenciler tasarımlarını sırayla sınıf arkadaşlarıyla paylaşır. Öğrencilerin birbirlerinin tasarımları hakkındaki düşüncelerini paylaşmalarına olanak tanınır.

GS.1.1.4 

Halı dokuma atölyelerine ait görseller projeksiyon ya da etkileşimli tahta aracılığıyla yansıtılır. “Bu atölyelerde hangi malzemeleri görüyorsunuz?” sorusuyla öğrencilerin derse ilgileri çekilir (E1.1). Öğrencilerin atölyeler ve buralarda gördükleri uygulama araçları hakkındaki düşüncelerini ifade etmeleri beklenir (D14.1). Ardından “Halı dokuma uygulamasının aşamaları neler olabilir?” sorusu yöneltilerek öğrencilerin düğüm atma teknikleri hakkında fikir yürütmeleri sağlanır. Öğrenciler düğüm teknikleri hakkındaki fikirlerini sırayla ifade eder. Öğrencilerin geleneksel Türk dokumacılığında sıklıkla kullanılan Gördes düğümü (Türk düğümü) tekniğini görsel anlatım aracı olarak ifade etmeleri sağlanır. Öğrencilere bir önceki derste oluşturdukları halı dokuma eskizini Türk düğümü tekniği ile yapacakları belirtilir. Öğrenciler önceden temin ettikleri dokuma tezgâhlarını kullanır. Türk düğümü tekniği öğretmen tarafından her öğrenciye sırayla gösterilir ve her öğrencinin bu tekniği gözlemleyerek uygulaması sağlanır (E3.2, D12.1). Öğrenciler kendilerine verilen süre içerisinde geleneksel Türk halı dokuma tekniğini uygulayarak sanatsal ürünlerini oluşturur (SDB1.2, D7.3). Öğrenciler oluşturdukları sanatsal ürünleri sınıfla paylaşır.

Performans görevi olarak öğrencilere yaptıkları geleneksel halı dokumalarından oluşan bir sergi hazırlatılabilir. Performans görevi; amaç belirleme, bilgi toplama, bilgileri düzenleme ve görselleştirme, sonuç çıkarma ve sunma ölçütlerine göre analitik dereceli puanlama anahtarı ve öz değerlendirme formu ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerden dokuma sanatı ve dokuma sanatında kullanılan motiflerin anlamları hakkında sunum yapmaları ve birden fazla motiften oluşturdukları desen kompozisyonunu kullanarak halı dokuma uygulaması yapmaları istenebilir.

Öğrenciler için öğretmen tarafından dokuma sanatı ve dokuma sanatında kullanılan motiflerin anlamlarını gösteren kavram kartları hazırlanabilir. Öğrencilerden basit bir motif üzerinden birim tekrarı yöntemiyle halı dokuma uygulaması yapmaları istenebilir.