3. Ünite: Eleştirel Düşünme
-
KB2.18. Tartışma, KB3.3. Eleştirel Düşünme
E1.2. Bağımsızlık, E1.4. Kendine İnanma (Öz Yeterlilik), E1.5. Kendine Güvenme (Öz Güven), E3.1. Muhakeme, E3.5. Açık Fikirlilik, E3.7. Sistematiklik
SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme
D1. Adalet, D11. Özgürlük, D16. Sorumluluk
OB1. Bilgi Okuryazarlığı
DE.2.3.1. Eleştirinin düşünmeyi geliştirmedeki rolünü tartışabilme
a) Eleştirinin düşünmeyi geliştirmedeki rolü ile ilgili mantıksal temellendirme yapar.
b) Eleştirinin düşünmeyi geliştirmedeki rolü ile ilgili mantıksal çelişkileri ve/ veya tutarsızlıkları tespit eder.
c) Eleştirinin düşünmeyi geliştirmedeki rolünü kabul eder veya çürütür.
DE.2.3.2. Eleştirel düşünme ile benlik becerileri arasındaki ilişki konusunda eleştirel düşünebilme
a) Eleştirel düşünme süreçlerinde gözetilmesi beklenen değer ve kurallar ile benlik becerileri kendini tanıma, kendini düzenleme ve kendine uyarlama arasındaki ilişkiyi sorgular. b) Öz eleştirinin benlik becerilerini geliştirmeye katkısı hakkında akıl yürütür.
c) Eleştiriye açık olmanın benlik becerilerini geliştirmeye katkısı hakkında ulaştığı çıkarımları yansıtır.
Eleştiri ile Düşünme İlişkisi
Öz Eleştiri
algı yönetimi, benlik, değer, eleştiri, ikna, manipülasyon, öz eleştiri, propaganda
Bu ünitedeki öğrenme çıktıları; tartışma, soru-cevap, düşün-eşleş-paylaş tekniği, kelime ilişkilendirme testi, yansıtıcı yazı, çalışma kâğıdı, beyin fırtınası, kavram haritası, kontrol listesi, performans görevi, gözlem formu, dereceli puanlama anahtarı, grup değerlendirme formu ve öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir.
Performans görevi olarak öğrencilerden ünite sürecinde öğrendiklerini özetleyen bir öğrenme duvarı hazırlamaları istenebilir. Performans görevi; dereceli puanlama anahtarı, öz değerlendirme formu ve kontrol listesi ile değerlendirilebilir.
Öğrencilerin bir düşünceye katılıp katılmadığını basit gerekçelerle açıkladığı, bir iddia ile iddianın gerekçeleri arasında bağ kurabildiği, bilginin kaynağını sorgulayabildiği kabul edilmektedir.
Ünitede yer alan temel konulara ve kavramlara ilişkin bilgilerini değerlendirmek amacıyla öğrencilere "Eleştirmek sizce kötü bir şey midir? Neden?", "Bir fikre katılmamak eleştiri yapmak mıdır? Neden?" soruları sorularak bu sorulara cevap vermeleri istenebilir.
Öğrencilere “Ali’nin yaptığı resim çok karmaşıktı.” durumu verilebilir. Ardından "Bu cümlede ne eleştiriliyor?", "Bu eleştiri doğru ifade edilmiş mi? Neden?" soruları yöneltilebilir.
Eleştirel düşünme ile ilgili KWL çizelgesinin bildiklerim ve öğrenmek istediklerim bölümlerini doldurmaları istenebilir.
Öğrencilerden yaşadıkları ilde yoğun yağmur yağışı sebebiyle okulların tatil edilmesi haberini yorumlamaları istenebilir. Öğrencilere sosyal medyada karşılaşılan görüş içerikli örnekler sunularak bunların hangilerini doğrudan benimsedikleri, bu benimseme süreçlerinde hangi gerekçelere dayandıkları ve bu gerekçelerin kendileri için neden ikna edici olduğu sorgulatılabilir. İkna edici görünen bir bilginin yanıltıcı olması hâlinde toplumsal yaşamda ne tür sorunlar yaşanabileceği üzerine tartışma yaptırılabilir.
DE.2.3.1
Öğrencilere birer kâğıt verilir. Hepsinden hayal ettiği balığı çizmesi istenir. Öğrencilerin çizimde özgür oldukları ve istedikleri çizimleri yapabilecekleri ifade edilir (E1.2). 3-5 kişilik grup oluşturulur (SDB2.2). Resimler grup içinde her grup üyesi tarafından sırayla incelenir. Öğrencilerin kendilerine gelen balığı farklı açılardan değerlendirmeleri beklenir. Tartışma ortamı oluşturulur (SDB2.1). Ortaya çıkan farklı görüşler ve tutarsızlıklar öğrenciler tarafından tespit edilip çalışma kağıdına listelenir (E3.7). Öğrencilerden bu düşüncelere katılıp katılmama yönünde değerlendirme yapmaları istenir. Öğrencilere birbirlerinin düşüncelerini değerlendirirken kendi düşüncelerinde bir değişiklik olup olmadığı sorulur. Tüm yorumlar dikkatlice dinlendikten sonra öğretmen tarafından bireysel farklılıklara vurgu yapılır. Tespit edilen farklı görüş ve tutarsızlıklara ilişkin sınıf değerlendirmesi yapılarak kabul edilen veya kabul edilmeyen görüşler gerekçeleriyle kişisel haklara saygı ve özgürlük çerçevesinde yazılı ya da sözlü olarak öğrenciler tarafından ifade edilir (E3.5, D11.3). Farklı düşüncelere saygı ve günlük hayatta farklılıklara olumlu/olumsuz yaklaşımların konuşulması ve değerlendirilmesi ile etkinlik sona erdirilir. Sürecin değerlendirilmesi amacıyla kısa veya uzun cevaplı maddeler içeren çalışma yaprakları kullanılabilir.
DE.2.3.2
Öğrencilere Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi hakkında bir bilgi notu verilir (OB1). Öğrencilere “İnsanın bağımsız bir kişilik yapısı geliştirmesinde ve kendini gerçekleştirmesinde eleştirel düşünmenin rolü nedir?” sorusu yöneltilerek öğrencilerin beyin fırtınası yapmaları sağlanabilir (E3.1). Öğrencilere, eleştirel düşünme süreçlerinde dikkat edilmesi gereken değer ve kurallar ile benlik becerileri (kendini tanıma, kendini düzenleme ve kendine uyarlama) hakkında bilgi, açıklama ve soruların yer aldığı bir çalışma kâğıdı verilir. Açık uçlu sorular yöneltilerek öğrencilerin, eleştirel düşünme sürecinde gözetilen değer ve kurallar ile benlik becerileri arasındaki ilişkiyi sorgulamaları sağlanır (E1.4, E1.5). Öğrencilere öz eleştiri hakkında yapılandırılmış bir metin sunulur. Öğrencilerden hayatı ve zamanı nasıl yönettikleri konusunda öz eleştiri yapmaları istenir (SDB1.2). Bu süreçte zaman yönetimi tekniklerinin bir hafta boyunca uygulanması ve bu sürecin sonunda gerçekleşen değişikliklerin farkına varılması sağlanır. Zaman yönetimi sürecinde sorumlulukların yerine getirilmesine ilişkin bir değerlendirme yapmaları istenir (D16.3). Öğrencilere günlük hayatta karşılaşabilecekleri ahlaki ikilem örnekleri verilir ve öğrencilerden örneklerde söz edilen durumlarda nasıl bir tutum sergileyeceklerini açıklamaları istenir (KB2.1, E3.1). Sergileyecekleri tutumun adil ve ahlaki olup olmadığını değerlendirmeleri beklenir (SDB1.3, D1.3). Öğrencilerin “Ahlaki bakımdan öz eleştiri yapmanın kişiye katkıları nelerdir?” sorusunu “Düşün-Eşleş-Paylaş” tekniği ile tartışmaları sağlanır. Kişiler arası ilişkilerde öz eleştirinin önemi hakkında bir bilgi notu verilerek eleştirme ve eleştirilmenin önemi üzerinde durulur. Öğrencilerden “öz eleştiri”, “eleştiriye açıklık”, “kendini tanıma”, “kendini düzenleme”, “kendine uyarlama” kavramları arasında ilişki kurarak bir kavram haritası oluşturmaları istenebilir (KB2.4,OB1). Süreç sonunda öğrencilere paragraf tamamlama çalışması yaptırılarak öz eleştirinin benlik becerilerini geliştirmeye katkısı hakkında öğrencilerin akıl yürütmeleri sağlanır. Eleştiriye açık olmanın benlik becerilerini geliştirmeye katkısı hakkında ulaştıkları çıkarımları bir yansıtıcı yazı aracılığı ile paylaşmaları istenir (SDB3.3, OB1). Süreç öz değerlendirme formu ile değerlendirilebilir. Daha fazla kaynak için "okuldisiogrenme.eba.gov.tr" genel ağ adresini ziyaret edebilirsiniz. Ünite sonunda işlenen konularla ilgili Türk-İslam düşünürlerinin eserlerinden örnek metinler verilerek öğrenciler düşünmeye yönlendirilebilir.
Performans görevi olarak öğrencilerden ünite sürecinde öğrendiklerini özetleyen bir öğrenme duvarı hazırlamaları istenebilir. Performans görevi; dereceli puanlama anahtarı, öz değerlendirme formu ve kontrol listesi ile değerlendirilebilir.
Öğrencilere "Eleştiri insanın özgüvenini düşürür/yükseltir." konulu münazara çalışması yaptırılabilir.
Öğrencilerden herhangi bir dersten son yaptıkları çalışmayı en güçlü, en zayıf vb. yönleriyle değerlendirmeleri istenebilir.
Güncelleme tarihi: 25.08.2026