1. Tema: Ahlaki Değerler Ve Davranışlar

AVE.2.1.1

Güzel ahlakıyla tanınmış örnek bir şahsiyetin kısa biyografisini incelemek üzere öğrencilerin  gruplara ayrılmaları sağlanır. Gruplardan kendilerine verilen şahsiyetin hayatını, eserlerini ve  ahlaki yönlerini incelemeleri istenebilir (SDB2.1, SDB2.2, OB1). Bu aşamada Hz. Muhammed  (sav), Hz. Ömer, Hz. Osman, Hz. Ali, Hz. Meryem, Hz. Hatice, Yunus Emre, Mevlana, Hacı Bektaş  Veli, Ahmet Yesevi, Mehmet Akif Ersoy gibi tarihî ve kültürel açıdan değerli kişilerden örnekler  verilebilir. Öğrencilerden inceledikleri şahsiyetin hangi davranışlarının güzel ahlakı yansıttığını  belirlemeleri istenebilir.

Öğrencilerden örnek şahsiyetlerin biyografilerine dayanarak güzel ahlakın temel özelliklerini  belirlemeleri istenir (OB1, OB2, OB4). Bu aşamada öğrencilere Hz. Muhammed’in (sav) güzel  ahlakı ile ilgili ayetler ile onun bu konudaki hadislerinden, Hz. Ömer’in adalet anlayışından, Hacı  Bektaş Veli’nin doğru insan olma vasfından, Mevlana’nın anlayış üzerine sözlerinden veya Yunus  Emre’nin insan sevgisi hakkındaki şiirlerindeki değerlerden örnekler verilebilir  (D1.2). Örneğin  Yunus Emre’nin şiirlerinde insanların birbirini incitmemesi gerektiğine yer verildiği vurgulanarak  öğrencilerin bu değerleri kendi yaşamlarıyla ilişkilendirmeleri sağlanır (D9.2, SDB1.3).

Öğrencilere “Hangi değerler tüm şahsiyetlerde ortaktır?” sorusu yöneltilir ve öğrencilerden farklı  şahsiyetlerde ortak görülen güzel ahlak özelliklerini belirlemeleri istenir. Bu aşamada pazar  yeri, konuşma halkası, rulman gibi tekniklerden yararlanılabilir (SDB2.1). Ortak değerler (adalet,  yardımseverlik, sabır, sorumluluk, sevgi vb.) tahtada listelenir (D1.2, D12.2, D15.5, D16.3, D20.3).  Ardından öğrencilerin “Bu değerler toplumda neden önemlidir?” sorusundan yola çıkarak güzel ahlaka  ilişkin çıkarımlarda bulunmaları sağlanır (E3.1, SDB2.3). Son aşamada öğrencilerden performans  görevi kapsamında “Güzel ahlak sahibi bir insanı tarif eden özellikler” konulu resim, şiir, hikâye  veya slogan hazırlamaları istenebilir (E2.2, E3.3). Bu amaçla istasyon tekniğinden yararlanılabilir.  Öğrencilerin hazırladığı ürünler dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

AVE.2.1.2

Öğrencilerden yazılı, görsel veya dijital kaynaklardan bireyin ahlaki değerlerini etkileyen sosyal  (toplumsal değişim, medya etkisi vb.), kültürel (gelenekler, göç vb.), dinî (İslam’ın inanç, ibadet  ve ahlak esasları), teknolojik (sosyal medya, yapay zekâ vb.), ailevi ve bireysel (ebeveyn tutumu,  kişilik vb.) unsurları incelemeleri istenir  (D5.1, OB1, OB2, OB4). Bu süreçte öğrencilerin ahlaki  değerlerin sadece değişime uğramadığını, aynı zamanda bireyin bilinçli tutum ve gayretiyle  gelişip güçlenebileceğini fark etmeleri sağlanır.

Öğretmen rehberliğinde öğrencilerden gruplara ayrılmaları ve yukarıda belirtilen unsurlardan  birini seçmeleri istenir. Gruplardan, seçtikleri unsurun bireyin ahlaki değerlerini nasıl olumlu  yönde geliştirebileceğini ve bu gelişimin bireyin davranışlarına nasıl yansıyabileceğini açıklamaları  beklenir (SDB3.3). Bu amaçla öğrencilerden, seçilen unsurun ahlaki bir değeri güçlendirdiği ve  bireyin olumlu davranışlarını desteklediği bir örnek olay oluşturmaları ve bunu doğaçlama olarak  canlandırmaları istenir (E2.1, E2.2, D7.2, OB9).

Öğrencilere “Ahlaki değerlerdeki değişim birey için her zaman olumlu mudur?”, “Bazı değerlerin  değişmemesi toplum için neden önemlidir?” gibi açık uçlu sorular yöneltilerek sınıf tartışması  yapılır (E3.1, E3.5, SDB2.1,). Bu aşamada çember tartışma tekniği, vızıltı grupları, münazara gibi  teknikler kullanılabilir.

Tartışma sürecinde olaylar ve durumlar karşısında farklı bakış açılarının  olabileceğini fark etmeleri beklenir (D10.3).

Tartışma sonrasında  öğrencilerden ahlaki değerlerdeki değişim ve sürekliliğin birey ve toplum  üzerindeki etkilerini kendi cümleleriyle ifade ettikleri bir sunum hazırlamaları istenir (E3.5,  SDB2.1, SDB2.3). Sunumlarda öğrencilerden seçtikleri unsurların ahlaki değerleri nasıl olumlu  etkilediğini ve bireysel gayretin bu süreçteki rolünü açıklamaları beklenir. Sunumlar kontrol listesi  kullanılarak değerlendirilebilir.

AVE.2.1.3  

Öğrencilere, ahlaki değerler ve sorunlarla ilgili sosyal, kültürel ve ekonomik içerikli güncel olayları anlatan durum kartları verilir (OB1). Öğrencilerden her kartta yer alan olayları içeriklerine göre  sosyal, kültürel veya ekonomik açıdan tanımlamaları istenir. Öğrencilerin verilen kartlardaki durumları sorgulamaları sağlanır. Bu aşamada öğrencilerden  olayda hangi değerlerin yer aldığını ve olayla ilgili bir ahlaki sorun bulunuyorsa bu sorunun nedenlerini belirlemeye yönelik sorular oluşturmaları istenir. Ayrıca olayda yer alan bireyler farklı dav ransaydı sonuçların ne olacağına ilişkin sorular hazırlamaları beklenir (E1.1, E3.8, D5.1, SDB3.3). Öğrencilerden hazırladıkları sorularla ilgili yazılı, görsel veya dijital kaynaklardan bilgi toplamaları  istenir (KB2.6, OB1, OB2, OB4).

Öğrencilerin kaynaklardan elde ettikleri bilgileri doğruluk ve güvenilirlik açısından değerlendirmeleri  sağlanır. Bu aşamada  öğrencilerden bilgilerin doğruluğunu kontrol ederken kaynak  türü, güncelliği, yazar bilgisi gibi unsurlara dikkat etmeleri istenir (D3.3, E2.2). Öğrencilerden bir hafta boyunca kendi yaşamlarında karşılaştıkları olayları “Hangi değerle  ilgiliydi?”, “Bu olaydaki değerden olumlu mu olumsuz mu etkilendim?”, “Bu olayda farklı  davransaydım ne olurdu?” gibi sorular çerçevesinde değerlendirerek olayları kaydetmeleri ve  bir değer günlüğü oluşturmaları istenir (E3.3, D16.3, SDB1.1, SDB1.2). Ürünler dereceli puanlama  anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

Öğrencilerden güzel ahlakıyla tanınmış bir şahsiyet seçip onun kaleminden günümüz gençlerine  mektup yazmaları istenebilir. Mektuplarda şahsiyetlerin kendi dönemlerindeki değerler üzerine  düşünceleri, topluma yönelik önerileri ve gelecek nesillere nasihatleri yer alabilir. Mektuplar  tamamlandıktan sonra öğrenciler arasında değiştirilebilir. Öğrencilerden arkadaşından aldığı  mektuplarda geçen değerleri kendi yaşamlarıyla ilişkilendirerek bu değerlere yorum yapmaları  istenebilir. Öğrencilerden seçtikleri ahlaki değerin geçmiş ve günümüzdeki yansımalarını karşılaştıran bir  tablo hazırlamaları istenebilir. Öğrencilerden seçtikleri bir olayın gidişatını farklı ahlaki değerlere göre yeniden kurgulamaları ve  bu kurguların sonuçlarını tartışmaları istenebilir.

Öğrencilerden “güzel ahlak” kavramına ait özellikler ile davranışları eşleştirerek bir domino oyunu  oynamaları istenebilir. Öğrencilerden ahlaki değerleri etkileyen etkenlere yönelik cümleleri tamamlamaları istenebilir.  Bu amaçla “Medya bazen... değerini zayıflatabilir çünkü...”, “Ailemin bana... değerini kazandırdığını  düşünüyorum çünkü...” gibi başlangıç cümleleri verilebilir. Öğrencilere ahlaki bir ikilem (“Arkadaşlarından biri başka bir öğrenciyle alay ediyor. Nasıl  davranırsın?” vb.) verilerek öğrencilerden olayın ne olduğunu, olaydan kimlerin etkilendiğini, bu  olayda hangi seçeneklerin bulunduğunu, olası sonuçların neler olabileceğini ve bu olayda en  doğru davranışın ne olduğunu nedenleriyle açıkladıkları bir ürün oluşturmaları istenebilir.