1. Tema: Ahlaki Değerler Ve Davranışlar
SBAB2. Kanıta Dayalı Sorgulama ve Araştırma (SBAB2.2. Kaynaklardan Bilgi Toplama)
KB2.14. Yorumlama, KB2.15. Yansıtma
E1.6. Seçicilik, E2.2. Sorumluluk, E3.1. Muhakeme
SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.1. Uyum
D2. Aile Bütünlüğü, D4. Dostluk, D5. Duyarlılık, D14. Saygı, D16. Sorumluluk, D20. Yardımseverlik
OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB6. Vatandaşlık Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı
AVE.1.1.1. Ahlaka ilişkin temel kavramlar ve ahlakın kaynakları hakkında bilgi toplayabilme
a) Ahlaka ilişkin temel kavramları ve ahlakın kaynaklarını araştıracağı kaynakları belirler.
b) Ahlaka ilişkin temel kavramlar ve ahlakın kaynakları ile ilgili bilgi toplar.
c) Ahlaka ilişkin temel kavramlar ve ahlakın kaynakları ile ilgili bilgi toplarken kullandığı kaynakların uygunluğunu açıklar.
ç) Ahlaka ilişkin temel kavramlar ve ahlakın kaynakları hakkında doğruladığı bilgileri kaydeder.
AVE.1.1.2. Yakın çevresindeki olay ve olguları ahlaki ölçütlere göre yorumlayabilme
a) Aile, arkadaş ve okul ortamında karşılaştığı olay ve olguları ahlaki ölçütler temelinde inceler.
b) Ahlaki ölçütlere göre incelediği olay ve olgulara ilişkin yazılı, görsel veya dijital ürünler ortaya koyar.
c) Aile, arkadaş ve okul ortamında karşılaştığı olay ve olguları ahlaki ölçütlere göre kendi cümleleriyle ifade eder.
AVE.1.1.3. Ahlaki davranışları kendi yaşamına yansıtabilme
a) Ahlaki sorumlulukların önemi ile ilgili tecrübelerini gözden geçirir.
b) Ahlaki sorumluluklarını yerine getirmek ile ilgili tecrübelerinden hareketle ahlaklı davranmanın önemi hakkında çıkarım yapar.
c) Ahlaki davranışlar sergilemenin önemi ile ilgili yaptığı çıkarımları değerlendirir.
Ahlakın Temel Kavramları ve Kaynakları
Ahlaki Ölçütler Çerçevesinde Olay ve Olgular
Ahlaki Davranışlar
ahlak, ahlaki ilke, ahlaki karar alma, ahlaki ölçüt, ahlaki sorumluluk, aile, değer, edep, erdem, etik, huy, mizaç, terbiye, vicdan
Bu temada yer alan öğrenme çıktıları; çalışma yaprakları, öz değerlendirme formu, öğrenme günlüğü ve dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir. Performans görevi kapsamında öğrencilerden ahlaki ölçütlere göre inceledikleri olaylardan elde ettikleri çıkarımları yansıtan metin, poster, sunum, kısa video gibi ürünler oluşturmaları istenebilir. Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.
Öğrencilerin ahlak, iyi-kötü, doğru-yanlış, sorumluluk, doğruluk, dürüstlük, yardımseverlik, saygı, adalet gibi kavram ve değerlere ilişkin temel bilgiye sahip oldukları kabul edilmektedir.
Öğrencilere “Ahlak nedir?”, “İyi ve kötü kavramlarını nasıl tanımlarsınız?”, “Doğru ve yanlış kavramları sizin için ne ifade ediyor?” gibi açık uçlu sorular sorulabilir.
Öğrencilere “Dürüstlük, yardımseverlik, saygı ve adalet sizin için ne ifade ediyor?”, “Günlük yaşamda iyi ve kötü davranışları nasıl ayırt edersiniz?” gibi sorular sorulabilir.
Öğrencilere “Sizce ahlaki sorumluluk nedir?”, “Günlük yaşamda hangi davranışlarınızı ahlaki buluyorsunuz?”, “Bu davranışlarınız başkalarını nasıl etkiliyor?” gibi sorular sorulabilir.
Öğrencilerden yardımseverlik, yalan söylememe, insanlara saygılı davranma, toplu taşıma aracında yaşlılara yer verme, sözünde durma gibi ahlaki davranışların günlük hayata etkilerine örnekler vermeleri istenebilir.
Öğrencilerden adalet, eşitlik, empati, dürüstlük, yardımseverlik, saygı gibi değerlerle ilişkili olan davranışlara günlük yaşamdan örnekler vermeleri istenebilir.
Öğrencilerden dürüstlük, saygı, sorumluluk, adalet, yardımseverlik gibi temel değerler ve ahlaki sorumluluk kavramları ile ilgili yaşadıkları durumları paylaşmaları istenebilir.
AVE.1.1.1
Öğrencilerden ahlaka ilişkin temel kavramlar (ahlak, iyi, kötü, vicdan, mizaç, edep, erdem vb.) ve ahlakın kaynakları (din, örf, adet, gelenek, görenek, görgü vb.) hakkında bilgi toplamak amacıyla verilen yazılı, sözlü, görsel veya dijital kaynakları incelemeleri ve hangi kaynaklardan yararlanacaklarını belirlemeleri istenir. Bu aşamada yazılı kaynaklar (kitap, makale, dergi, gazete haberleri vb.), sözlü kaynaklar (aile büyükleriyle yapılacak kısa görüşmeler vb.), görsel kaynaklar (afiş, broşür, belgesel, video vb.) ve dijital kaynaklar (güvenilir genel ağ siteleri, çevrim içi ansiklopediler vb.) arasından seçim yapabilecekleri vurgulanır (E1.6, OB1, OB2, OB4).
Öğrencilerden belirledikleri kaynaklardan ahlaka ilişkin temel kavramlar ve ahlakın kaynakları hakkında bilgi toplamaları istenir. Bu süreçte öğrencilerin kavramların oluşumunda etkili olan dinî ve toplumsal değerleri fark etmeleri sağlanır (E3.1). Dinî kaynakların Kur’an, sünnet, kıyas ve icma gibi unsurlardan oluştuğu belirtilir. Ayrıca dinî ve kültürel kaynaklardan beslenerek oluşturulmuş eserlerden de (fütüvvetname, Kutadgu Bilig, Atabetü’l-Hakayık, Divân-ı Hikmet, Siyasetnâme, Dede Korkut Hikâyeleri vb.) yararlanabilecekleri ifade edilir. Doğruluk, yardımlaşma, yalan söylememe ve kul hakkına riayet etme gibi davranışların dinî kaynaklarda önemli bir yer tuttuğu ve bu değerlerin toplumsal hayata yön verdiği vurgulanır. Toplu taşıma araçlarında yaşlılara yer verme, sıra beklerken kurallara uyma, insanlara saygılı davranma, emaneti koruma, kul hakkını gözetme, sözünde durma gibi örnekler üzerinden toplum kaynaklı ahlaki davranışlar ele alınır (D5.1, D14.1, SDB2.3). Bu davranışların, dinî ve kültürel değerlerin etkisiyle şekillendiği ifade edilerek dinî ve toplumsal kaynakların bazı yönlerden örtüştüğü fark ettirilir (KB2.7).
Öğrencilerin topladıkları bilgileri sınıfta paylaşmaları sağlanır ve onlardan bilgi toplarken kullandıkları kaynakları karşılaştırmaları istenir (KB2.7). Bu süreçte öğrencilerden kullandıkları kaynakların uygunluğunu açıklamaları da istenir.
Öğrencilerden ahlaka ilişkin temel kavramlar ve ahlakın kaynaklarıyla ilgili toplanan bilgilerin kaydedilmesi istenir. Bu aşamada ahlakın tanımı, temel kavramların anlamları ve kaynakları; kavram haritası, bilgi kartı veya dijital sunum şeklinde düzenlenerek kaydedilir. Süreç boyunca öğrencilerin çalışmaları, çalışma kâğıtları kullanılarak değerlendirilebilir.
AVE.1.1.2
Öğrencilerden aile, arkadaş, sınıf ve okul ortamlarında karşılaştıkları durumları (grup çalışmalarında sorumluluk alma, aile içinde görevlerini yerine getirme, arkadaşlarıyla paylaşımda bulunma, tartışmalarda saygılı davranma vb.) örneklerle açıklamaları istenir (D2.4, D4.1, D14.1). Öğrencilerin verdikleri örneklerle ilgili “Olay karşısında neler hissettiniz?”, “Olayları iyi-kötü, doğru-yanlış ölçütlerine göre nasıl değerlendirirsiniz?” gibi sorularla değerlendirmeleri alınır (E3.1, KB2.17). Gruplara ayrılan öğrencilere ahlaki ölçütler temelinde yorumlamaları ve tartışmaları için örnek olaylar sunulur (SDB2.1, SDB2.2). Her gruptan seçtiği örnek olayı ahlaki ölçütler (iyikötü, doğru-yanlış) çerçevesinde incelemeleri ve açık uçlu sorularla değerlendirmeleri istenir (E3.1, KB2.17). Bu süreçte öğrencilerin örnek olaylarda her ferdin değerli olduğunu kabul etmeyi içeren saygı, sosyal ilişkilerinde sabırlı ve anlayışlı olmaya gayret etmeyi yansıtan duyarlılık ve kamu malları ile ortak yaşam alanlarını özenli ve temiz kullanmayı gerektiren sorumluluk gibi değerlerle ilişkili davranışları belirlemeleri sağlanır (D5.1, D14.1, D16.2, SDB2.3).
Öğrencilerden performans görevi kapsamında ahlaki ölçütler doğrultusunda değerlendirdikleri olaylardan çıkardıkları sonuçları metin, poster, sunum veya kısa video gibi ürünlerle sınıfta sunmaları istenebilir (SDB2.1, OB1, OB2, OB4). Ürünler dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.
Öğrencilere aile, arkadaş ve okul ortamında karşılaştıkları veya karşılaşabilecekleri olay ve olguları içeren kısa bir hikâye verilir. Öğrencilerden yarım bırakılmış hikâyeyi ahlaki ölçütlere göre kendi cümleleri ile tamamlamaları istenir (SDB2.1). Hikâyeyi tamamlarken dürüstlük, yardımseverlik, saygı ve adalet değerlerinden en az birini yansıtacak şekilde tamamlamaları istenir (D14.1, D20.3). Tamamlanan hikâyeler, dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.
AVE.1.1.3
Öğrencilerden kendi yaşamlarında karşılaştıkları durumlarda (hata yaptıklarında bunu kabul etmeleri, başkalarına zarar vermemeye özen göstermeleri, adil davranmaları ve anlaşmazlıklarda sakin kalarak karşısındakini dinlemeleri vb.) ahlaki sorumluluklarını nasıl yerine getirdiklerine dair örnekler paylaşmaları istenir. Sözünde durma, yardımlaşma, eşyaları özenle kullanma, başkalarının hakkına saygı gösterme gibi davranışlar üzerinde durulur. Öğrencilere ahlaki sorumlulukların önemi ile ilgili tecrübelerini gözden geçirmeleri için “Bu davranışı sergilediğinizde neler hissettiniz?’’, ‘’Çevrenizdeki insanlar bu davranışınızı nasıl karşıladı?’’, ‘’Bu davranışların toplum düzenine nasıl bir katkısı vardır?” gibi sorular yöneltilir (E3.1).
Öğrenciler, öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılır. Her grup, ahlaki sorumlulukların günlük yaşamda nasıl uygulanabileceğine dair kısa senaryolar hazırlar (OB9, SDB2.1, SDB2.2). Bu senaryolar aracılığıyla öğrencilere; hata yaptığında özür dilemenin bir erdem olduğu, kendisine yapılmasını istemediği davranışları başkalarına yapmaması gerektiği ve duygu, düşünce ile davranışlarından sorumlu olduğu değerlerinin kazandırılması amaçlanır (E2.2, D5.1, D14.1, D16.2, D20.2, OB6). Hazırlanan senaryoların drama, rol yapma gibi tekniklerle sınıfta sunulması sağlanır (SDB2.1, SDB2.2). Öğrencilerden senaryolar ve kendi tecrübelerinden hareketle ahlaklı davranmanın önemi, ahlaki davranışlar sergilenmediğinde ortaya çıkabilecek sonuçlar hakkında çıkarımlar yapmaları istenir (E3.1). Sunumlar, kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Öğrencilerin yaptıkları çıkarımları sözlü olarak ifade etmeleri sağlanır (SDB2.1).
Öğrencilerin ahlaklı davranışların önemine ilişkin çıkarımlarını değerlendirmek amacıyla yansıtıcı düşünme etkinliği uygulanabilir. Öğrencilerden “Ahlaklı davranmak önemlidir çünkü...” ve “Eğer insanlar ahlaklı davranmazsa...” cümlelerini kendi düşüncelerine göre tamamlamaları istenir (E3.1). Çalışmalar, öz değerlendirme formları veya öğrenme günlüğü aracılığıyla değerlendirilebilir. Böylece öğrencilerin ahlaki davranışları günlük yaşamlarına yansıtarak sorumluluk bilinci kazanmaları ve benlikleri ile çevreleri arasında dengeli bir ilişki kurup bu ilişkiyi sürdürebilmeleri sağlanır (D16.2, SDB3.1).
Öğrencilerden ahlaki değerlerin günlük yaşama yansımaları ile ilgili senaryolar hazırlayarak bu senaryoları rol yapma ve drama şeklinde canlandırmaları istenebilir.
Öğrencilerden değerlerle ilgili (dürüstlük, adalet, saygı vb.) özlü sözler bulmaları veya üretmeleri ve bu sözlerin anlamını açıklamaları istenebilir. Yapılan çalışmalar daha sonra sınıfta hazırlanacak panoda sergilenebilir.
Öğrencilere dürüstlük ve arkadaşlık gibi değerlerin çatıştığı tamamlanmamış bir örnek olay sunulabilir. Öğrencilerden örnek olayı, toplumsal faydayı gözeterek verecekleri kararı gerekçelendirecek şekilde tamamlamaları istenebilir.
Öğrencilerden çevrelerindeki büyükleriyle ahlakın ne olduğu ve ahlaki davranışların neler olduğu üzerine konuşmaları istenebilir. Bu konularla ilgili yaşadıkları bir olayı öğrenmek için onlarla röportaj yapmaları ve elde ettikleri bilgileri sınıfta paylaşmaları istenebilir.
Bir hafta boyunca dikkatlerini çeken olayları kaydetmeleri ve bu olayları ahlaki öl çütlere göre yorumlayarak sınıfta sunmaları istenebilir.
Öğrencilerden sunulan senaryolar veya kısa videolardan yola çıkarak ahlaki sorumlulukların günlük yaşamda nasıl uygulandığını sınıfta sunmaları istenebilir.
Güncelleme tarihi: 04.09.2026