3. TEMA: KÜÇÜK USULLERLE ESER UYGULAMALARI-1

SAB11. Müziksel Çalma

E3.2. Odaklanma

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim

D4. Dostluk, D12. Sabır, D14. Saygı

OB7. Veri Okuryazarlığı

VLS.6.3.1. Nim sofyan usulünde Türk müziği eserlerini çalabilme

a) Nim sofyan usulünün kullanıldığı eseri çözümler.

b) Nim sofyan usulünde eser çalarken duruş ve tutuş pozisyonunu alır.

c) Nim sofyan usulünde eser çalarken çalgıya özgü teknikleri kullanır.

ç) Nim sofyan usulünde eser çalarken müziksel bileşenleri uygular.

VLS.6.3.2. Semai usulünde Türk müziği eserlerini çalabilme

a) Semai usulünün kullanıldığı eseri çözümler.

b) Semai usulünde eser çalarken duruş ve tutuş pozisyonunu alır.

c) Semai usulünde eser çalarken çalgıya özgü teknikleri kullanır.

ç) Semai usulünde eser çalarken müziksel bileşenleri uygular.

VLS.6.3.3. Sofyan usulünde Türk müziği eserlerini çalabilme

a) Sofyan usulünün kullanıldığı eseri çözümler.

b) Sofyan usulünde eser çalarken duruş ve tutuş pozisyonunu alır.

c) Sofyan usulünde eser çalarken çalgıya özgü teknikleri kullanır.

ç) Sofyan usulünde eser çalarken müziksel bileşenleri uygular.

Türk Müziği Usulleri

Türk müziği, ritim, usul

Öğrenme çıktıları; derecelendirme ölçeği, performans görevi, öz değerlendirme ve akran değerlendirme formları ile ölçülebilir. Performans görevi olarak nim sofyan, semai ve sofyan usullerine uygun eserleri çalmaya yönelik performans görevi verilebilir. Performans görevi; analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Bu tema kapsamında, öğrencilerin ritim kavramına ilişkin farkındalığa sahip oldukları, viyolonsel üzerinde temel çalma tekniklerini bildikleri ve ritim vuruşlarını uygulayabilme becerisine sahip oldukları kabul edilmektedir.

Öğretmen, öğrencilerin ritim ve usul kavramlarına ilişkin ön öğrenmelerini belirlemek için öğrencilere şu soruları yöneltir: Ritim düzenleri hakkında neler biliyorsunuz? Bedenimizi ya da herhangi bir aracı kullanarak nasıl ritim tutabiliriz? Daha sonra öğretmen, ritim vuruşlarını bireysel ya da grup hâlinde yaptırarak öğrencilerin koordinasyon ve ritim algısını gözlemleyebilir.

Öğretmen, ritimlerin günlük yaşamda müzik ile olan ilişkisini öğrencilerin deneyimlerinden yola çıkarak keşfedebilmelerini sağlamak için sorular yöneltebilir. Örneğin "Spor yapabilirken dinleyebildiğiniz bir müziğin ritmi size neler hissettirebilir?" veya "Bir filmde hüzünlü bir sahnede çalabilen müziğin ritmi size nasıl hissettirebilir?" gibi sorularla öğrencilerin ritme ilişkin görüşlerini paylaşabilmeleri sağlanabilir. Öğrenciler, kişisel görüşlerini paylaşarak bu ritimlerin farklı duygu, tempo veya atmosfer oluşturmada nasıl bir rol oynayabileceğini tartışabilirler. Öğrencilerden, günlük yaşamdan dinleyebildikleri müzikler üzerinden bu ritimlerin izlerini sürebilmeleri ve görüşlerini ifade edebilmeleri istenebilir.

VLS.6.3.1

Nim sofyan usulüne uygun kısa bir eser dinletilir ve öğrencilerden bu eseri dikkatle dinlemeleri istenir. Dinleme sırasında öğretmen, "Bu eserin ritmi nasıl bir düzen izliyor olabilir? Müziğin hareketlerini elinizle saymayı deneyin." gibi ifadelerle öğrencilerin dikkatini ritim yapısına çeker. Öğrenciler, eseri dinlerken elleriyle hafifçe vurarak ritim düzenini hissetmeye çalışır. Dinleme sonrası öğretmen tarafından, nim sofyan usulünün temel özellikleri tanıtılarak bu usulün iki zamanlı bir yapı olduğu vurgulanır ve öğrencilerle birlikte eserin ritim yapısı analiz edilir. Öğrencilerin, sürece ilişkin gözlemlerini paylaşmaları istenir. Öğrenciler, öğretmenin rehberliğinde elleriyle dizlerine vurarak nim sofyan usulünü vurgulayan bir ritim çalışması yapar. Bu süreçte, "düm-tek" sayarak her vuruşun zamanlamasına dikkat çekilir. Her "düm" vuruşunda sağ elleriyle dizlerine vururken "tek" vuruşunda sol ellerini yukarıda bekleterek ritim ve hareket koordinasyonu geliştirilmeye çalışılır (SDB2.1). Öğrencilerin, usul vuruşlarını yaparken odaklanmaları gerektiğine vurgu yapılır. Ritim sürecinde zamanlama ve koordinasyonu sağlamak açısından öğrencilerin dikkatleri çekilir (E3.2). Nim sofyan usulünde bir eserin bonası ve solfeji yapılarak eser çözümlenir ve bu süreçte usul vuruşları da uygulanır. Öğrenciler, viyolonselde duruş ve tutuş pozisyonlarını alır. Ardından nim sofyan usulüne uygun bir eseri çalmaya başlarlar. Bu süreçte, çalgıya özgü teknikleri kullanmalarına ve müziksel bileşenleri uygulamalarına dikkat edilir. Öğrenciler, değerlendirme sonunda bireysel performanslarına ilişkin çıkarımlarda bulunarak bireysel performanslarını analiz etmek için öz değerlendirme formu kullanabilir (SDB1.2). Ayrıca çalma sürecine ilişkin grup içinde akran değerlendirme formuyla birbirlerine geri bildirim sağlayabilir (D4.2). Çalışmaları analitik dereceli puanlama anahtarı veya gözlem formu ile değerlendirilebilir.

VLS.6.3.2

Semai usulüne uygun kısa bir eser dinletilir ve öğrencilerden bu eseri dikkatle dinlemeleri istenir. Dinleme sırasında, "Bu eserin ritim düzenini nasıl hissediyorsunuz? Ellerinizi hafifçe vurarak bu düzeni deneyimleyin." gibi ifadelerle öğrencilerin dikkati usulün yapısına çekilir. Öğrencilerin, elleriyle hafifçe vurarak eserin üç zamanlı ritim düzenini hissetmeleri sağlanır. Dinleme sonrası öğretmen tarafından, semai usulünün temel özelliklerine dikkat çekilerek bu usulün üç zamanlı bir yapıya sahip olduğuna vurgu yapılır ve örnekler üzerinden ritim yapısı öğrencilerle analiz edilir. Daha sonra, semai usulünü nim sofyan usulüyle karşılaştırarak bu iki usul arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları belirlemelerine rehberlik edilir (KB2.7). Öğretmen rehberliğinde, öğrencilerin elleriyle dizlerine vurarak semai usulünün "düm-tek-tek" düzenine dikkat çekilir. Bu süreçte, her vuruşun zamanlamasını doğru bir şekilde uygulamaları için sağ elleriyle "düm" vuruşunu, sol elleriyle "tek-tek" vuruşlarını yaparak ritim duygularını pekiştirmeleri sağlanır. Öğrencilerin, ritim çalışmaları sırasında zamanlama ve hareket koordinasyonuna dikkat etmeleri sağlanır (E3.2, SDB2.1). Ardından öğretmen tarafından semai usulünde bir eserin bonası ve solfeji yapılarak eser çözümlenir ve bu süreçte usul vuruşları da uygulanır. Öğrenciler, viyolonselde duruş ve tutuş pozisyonlarını alır ve öğrencilerin semai usulüne uygun eserleri çalarken çalgıya özgü teknikleri uygulamalarına dikkat edilir. Öğrencilerin, eserdeki müziksel bileşenleri vurgulamasına ve usulün ritim yapısını doğru bir şekilde yansıtmasına dikkat edilir. Öğrenciler, değerlendirme sonunda bireysel performanslarına ilişkin çıkarımlarda bulunarak bireysel performanslarını analiz etmek için öz değerlendirme formu kullanabilir (SDB1.2). Ayrıca semai usulündeki eseri çalma sürecine ilişkin grup içinde akran değerlendirme formuyla birbirlerine geri bildirim sağlayabilir (D4.2). Çalışmaları analitik dereceli puanlama anahtarı veya gözlem formu ile değerlendirilebilir.

VLS.6.3.3

 Sofyan usulüne uygun bir Türk müziği eseri dinletilir. Öğrencilerin eseri dinlerken elleriyle dizlerine vurarak ritim düzenini hissetmeleri sağlanır. Dinleme sonrası, öğretmen tarafından sofyan usulünün temel özelliklerine dikkat çekilir ve bu usulün dört zamanlı bir yapı olduğuna vurgu yapılır. Öğrenciler, bu bilgiyi kullanarak sofyan usulünün ritmik yapısını analiz eder ve diğer usullerle benzerlik ve farklılıklarını karşılaştırmalarına rehberlik edilir (KB2.7). Bu süreçte, öğrencilerin topluluk içinde görüşlerini belirtmeleri istenir. Bunu yaparken de farklı görüşlere saygı duymaları, görüş alışverişi sırasında arkadaşlarına nazik ve ölçülü bir yaklaşım sergilemeleri gerektiğine vurgu yapılır (D14.1). Öğrenciler, öğretmenin rehberliğinde sofyan usulüne uygun bir ritim çalışması yapar. Bu sırada öğrenciler, "düm 2, te-ke" düzenini elleriyle dizlerine vurarak uygular. Sağ el ile iki vuruşluk bir "düm" darbı yapılırken,- sağ el ile bir vuruşluk "te" darbı ve ardından sol el ile bir vuruşluk "ke" darbı uygulanır. Bu süreçte, öğrencilerin ritmik düzeni anlamaları ve koordinasyon becerilerini geliştirmeleri sağlanır (SDB2.1). Öğrencilerin, ritim çalışması sırasında melodik akış ve zamanlama üzerine dikkati çekilir (E3.2). Öğrenciler tarafından sofyan usulünde bir eserin bonası ve solfeji yapılarak eser çözümlenir. Bu çalışmalar sırasında, müziksel örüntüleri betimleyerek analiz eder ve usulün düzenini anlamaya çalışır (OB7). Öğrenciler, viyolonselde duruş ve tutuş pozisyonlarını alır. Sofyan usulünde bir Türk müziği eseri çalarken çalgıya özgü teknikler kullanılır ve eserde geçen koma seslerin çalımı sırasında parmak baskısına dikkat edilir. Ayrıca eserin güçlü ve durak noktalarını vurgulayarak müziksel bileşenler uygulanır. Süreç boyunca, öğrenciler müziksel ifadeleri doğru şekilde uygulamak için sabır ve kararlılıkla çalışmaları gerektiğine dikkatleri çekilir (D12.3). Süreç sonunda, performans görevi olarak öğrencilerden nim sofyan, semai ve sofyan usullerine uygun eserleri viyolonselde çalmaları istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı veya gözlem formu ile değerlendirilebilir. Öğrenciler, değerlendirme sonunda bireysel performanslarına ilişkin çıkarımlarda bulunarak bireysel performanslarını analiz etmek için öz değerlendirme formu kullanabilir (SDB1.2). Ayrıca sofyan usulündeki eseri çalma sürecine ilişkin grup içinde akran değerlendirme formuyla birbirlerine geri bildirim sağlayabilir (D4.2).

Farklı hızlardaki nim sofyan, semai ve sofyan usullerine uygun eserlerden oluşan bir çalma listesi oluşturulabilir. Öğrencilerden bu eserleri dinleyerek ritim düzenlerini analiz etmeleri ve usullerin karakteristik özelliklerini belirlemeleri istenebilir. Ayrıca öğrenciler dijital uygulamalar kullanarak usul vuruşlarını modelleyebilir. Grup çalışmaları sırasında, her gruba farklı bir usulün vuruş düzenini canlandıracakları kısa bir performans hazırlama görevi verilebilir. Bu süreçte öğrencilerden elleriyle veya ritim aletleriyle usul vuruşlarını yansıttıkları bir sunum yapmaları istenebilir.

Öğrencinin öğrenme hızına uygun tempoda eserlerle çalışmaları istenebilir. Bu eserlerin vuruş düzeni, öğretmenin rehberliğinde akıllı tahtada görsel olarak açıklanabilir ve adım adım uygulanabilir. Ayrıca ritim algısını pekiştirmek için oyunlaştırılmış etkinlikler düzenlenebilir; örneğin usul vuruşlarını içeren hafıza kartları kullanılabilir veya eşleştirme oyunları oynanabilir. Grup çalışmaları sırasında diğer öğrencilerle eşleştirme yapılabilir, bu şekilde öğrencilerin akran öğrenmeleri desteklenebilir.