3. TEMA: DİZİ VE ETÜT UYGULAMALARI-1

SAB11. Müziksel Çalma

E2.1. Empati, E3.2. Odaklanma, E3.8. Soru Sorma

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.3. Sosyal Farkındalık

D3. Çalışkanlık, D12. Sabır

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık

VLS.5.3.1. Çargâh makamında etüt çalabilme

a) Çargâh makamı dizisinin kullanıldığı etüdü çözümler.

b) Çargâh makamını çalarken duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) Çargâh makamını çalarken viyolonsele özgü teknikleri kullanır.

ç) Çargâh makamını çalarken müziksel bileşenleri uygular.

 VLS.5.3.2. Buselik makamında etüt çalabilme

a) Buselik makamı dizisinin kullanıldığı etüdü çözümler.

b) Buselik makamını çalarken duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) Buselik makamını çalarken viyolonsele özgü teknikleri kullanır.

ç) Buselik makamını çalarken müziksel bileşenleri uygular.

VLS.5.3.3. Kürdi makamında etüt çalabilme

a) Kürdi makamı dizisinin kullanıldığı etüdü çözümler.

b) Kürdi makamını çalarken duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) Kürdi makamını çalarken viyolonsele özgü teknikleri kullanır. 

ç) Kürdi makamını çalarken müziksel bileşenleri uygular.

Makamsal Diziler

dizi, makam, viyolonsel

Öğrenme çıktıları; performans görevi, öz değerlendirme ve akran değerlendirme formları ile ölçülebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden çargâh, buselik ve kürdi makamlarında eser çalmaları istenebilir. Performans görevi; gözlem formu ve analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Bu tema kapsamında, makamsal dizi kavramları hakkında genel bir fikre sahip oldukları, nota sistemlerini duydukları ve temel sınıflandırma becerileri geliştirdikleri kabul edilir. Ayrıca öğrencilerin viyolonsel üzerinde temel duruş, tutuş ve çalma tekniklerini bildikleri; solfej yapma, dijital kaynaklardan bilgi toplama ve grup içinde iş birliği yapma deneyimine sahip oldukları kabul edilmektedir.

Öğretmen, öğrencilerin makamsal dizilere ilişkin mevcut bilgi düzeylerini değerlendirebilmesi amacıyla sınıfta kısa sorular yöneltebilir. Örneğin: "Daha önce bir müzik eserinde belirgin bir melodi veya dizi fark edebilmiş oldunuz mu?", "Dinleyebildiğiniz şarkılar veya türkülerde belirli bir melodi kalıbının tekrar ettiğini hissedebildiniz mi?" Bu sorular, öğrencilerin makam kavramına ilişkin ön bilgilerini ve sezgisel algılarını ortaya çıkarabilmeye yönelik yönlendirmeler içerebilir. Öğretmen, öğrencilerin verdiği yanıtlara göre makamsal dizilerin nasıl yapılandığını, müzikte nasıl bir rol oynayabildiğini ve farklı duygular ifade edebildiğini açıklayarak süreci yönlendirebilir. Ayrıca öğretmen sınıfa kısa melodik örnekler dinletebilir ve "Bu melodiler size tanıdık gelebiliyor mu?" veya "Bu melodilerin birbirinden farkı ne olabilir?" gibi sorularla öğrencilerin dikkatini makamsal dizilere yönlendirebilir. Bu süreçte öğrencilerin müzikal farkındalıklarını gözlemleyerek hangi öğrencilerin ek desteğe ihtiyaç duyabileceğini belirleyebilir.

Öğretmen, makamsal dizilerin günlük yaşamda duyulabilen müziklerle nasıl ilişkilendirilebileceğini düşündürebilmek için öğrencilerden kendi deneyimlerini paylaşabilmelerini isteyebilir. Öğrencilere, "Günlük hayatınızda dinleyebildiğiniz şarkılar veya türkülerden herhangi biri size belirli bir duyguyu hissettirebilir mi?" veya "Düğünlerde çalınabilen oyun havaları ile hüzünlü bir türkünün müzik yapısı arasında nasıl bir fark olabilir?" gibi sorular yöneltilebilir. Öğrenciler, bu sorular üzerine bireysel olarak düşünebilir ve fikirlerini paylaşarak dizilerin ifade edebildiği duygulara dair görüşlerini belirtebilirler. Ardından öğrencilerden dinleyebildikleri popüler şarkıların veya türkülerde kullanılabilen melodilerin hangi müzik yapılarına dayanabileceği hakkında fikir yürütebilmeleri istenebilir.

VLS.5.3.1

Öğretmen, dersi "Çargâh makamı dizisini hiç duydunuz mu? Sizce bu makam hangi duyguları ifade ediyor olabilir?" gibi sorularla başlatır. Öğrenciler, bireysel olarak düşüncelerini ifade eder ve grup içinde fikirlerini paylaşır. Bu süreçte, makamların müzikteki rolü ve çargâh makamının yapısı üzerine bir tartışma yapılabilir. Öğrenciler, öğretmenin sağladığı dijital veya basılı kaynaklardan yararlanarak çargâh makamı hakkında bilgileri toplar (KB2.6, OB1). Akıllı tahtada çargâh makamının sesleri, güçlü ve durak gibi özellikleri vurgulanarak gösterilir. Öğrenciler, dizinin seyir özelliklerini inceler ve bu özelliklere odaklanmaları gerektiğini fark ederler (OB2. E3.2). Bu süreçte öğrenciler, sorular sorarak makamın yapısını anlamaya yönelik keşif yapar (E3.8. D3.3). Öğretmen, öğrencilerin bu sorularını not alır ve sınıf tartışmasını yönlendirir. Çargâh makamı dizisini içeren kısa bir etüdün bona ve solfejini yaparak etüdü çözümler. Ardından viyolonselde doğru duruş ve tutuş pozisyonlarını alarak viyolonsele özgü teknikleri kullanmak için odaklanır. Diziyi içeren etüdü önce bireysel olarak ardından grup hâlinde çalarken müziksel bileşenleri uygular ve grup çalışması sırasında diğer öğrencilerle uyum içinde çalmaya özen gösterir (D3.4). Performans görevi olarak öğretmen, çargâh makamında bir eser çalmalarını istenebilir. Öğrenciler, bireysel performanslarını öz değerlendirme formlarıyla analiz edebilir ve grup içinde akran değerlendirme formları ile birbirlerine geri bildirim sağlayabilir (SDB1.2, SDB2.3). Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı veya gözlem formu ile değerlendirilebilir.

VLS.5.3.2

Öğretmen, dersi "Buselik makamı dizisini daha önce duydunuz mu? Sizce bu makam nasıl bir duygu ifade ediyor olabilir?" gibi sorularla başlatır. Öğrenciler, bireysel olarak düşüncelerini ifade eder ve grup içinde fikirlerini paylaşır. Bu süreçte, makamların müzikteki rolü, buselik makamının yapısı ve çargâh makamıyla arasındaki farklar üzerine bir tartışma yapılır. Grup çalışması sırasında, öğrenciler birbirlerinin fikirlerini empatiyle dinler ve bu fikirleri kendi düşünceleriyle ilişkilendirerek anlamaya çalışır (E2.1). Öğrenciler, öğretmenin sunduğu dijital veya basılı kaynaklardan yararlanarak buselik makamı hakkında bilgileri toplar (KB2.6. OB1). Akıllı tahtada makamın sesleri, durak, güçlü ve yeden noktaları gösterilir. Öğrenciler, buselik makamını içeren kısa bir etüdün bona ve solfejini yaparak etüdü çözümler. Öğrenciler, grup içinde aksaklıklar ve tempoya uyum sağlamada karşılaştıkları zorluklara sabırla yaklaşır ve duygularını dengeli bir şekilde yöneterek iş birliği içinde çalışırlar (D12.2). Viyolonselde doğru duruş ve tutuş pozisyonlarını alarak buselik makamının seslerini viyolonsele özgü teknikleri doğru şekilde kullanır. Buselik makamı dizisini içeren bir etüdü önce bireysel olarak ardından grup hâlinde çalarken müziksel bileşenleri uygular ve grup çalışması sırasında diğer öğrencilerle uyum içinde çalmaya özen gösterir (D3.4). Performans görevi olarak öğretmen, buselik makamında bir eser çalmalarını istenebilir. Öğrenciler, bireysel performanslarını öz değerlendirme formlarıyla analiz edebilir ve grup içinde akran değerlendirme formları ile birbirlerine geri bildirim sağlayabilir (SDB1.2, SDB2.3). Performans görevi, gözlem formu veya analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

VLS.5.3.3

Öğretmen, dersi "Kürdi makamı dizisini daha önce duydunuz mu? Sizce bu makam nasıl bir duygu ifade ediyor olabilir?" gibi sorularla başlatır. Öğrenciler, bireysel olarak düşüncelerini ifade eder ve grup içinde fikirlerini paylaşır. Bu süreçte, makamların müzikteki rolü, kürdi makamının yapısı ve buselik makamıyla arasındaki farklar üzerine bir tartışma yapılır. Grup çalışması sırasında, öğrenciler birbirlerinin fikirlerini empatiyle dinler ve bu fikirleri kendi düşünceleriyle ilişkilendirerek anlamaya çalışır (E2.1). Öğrenciler, öğretmenin sunduğu dijital veya basılı kaynaklardan yararlanarak kürdi makamı hakkında bilgileri toplar (KB2.6, OB1). Akıllı tahtada makamın sesleri, durak, güçlü ve yeden noktaları gösterilir. Öğrenciler, kürdi makamı dizisini içeren kısa bir etüdün bona ve solfejini yaparak etüdü çözümler. Öğrenciler, grup içinde aksaklıklar ve tempoya uyum sağlamada karşılaştıkları zorluklara sabırla yaklaşır ve duygularını dengeli bir şekilde yöneterek iş birliği içinde çalışırlar (D12.2). Viyolonselde duruş ve tutuş pozisyonlarını alarak kürdi makamının seslerini çalarken viyolonsele özgü teknikleri kullanır. Kürdi makamı dizisini içeren etüdü önce bireysel olarak ardından grup hâlinde çalarken müziksel bileşenleri uygular ve grup çalışması sırasında diğer öğrencilerle uyum içinde çalmaya özen gösterir. Performans görevi olarak öğretmen, kürdi makamında bir eser çalmalarını istenebilir. Öğrenciler, bireysel performanslarını öz değerlendirme formlarıyla analiz edebilir ve grup içinde akran değerlendirme formları ile birbirlerine geri bildirim sağlayabilir (SDB1.2, SDB2.3). Performans görevi gözlem formu veya analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Türk müziği eserlerinden seçilen örneklerin analizine yönelik bireysel veya grup projeleri önerilebilir. Örneğin öğrencilerden bir diziyi içeren eser bestelemeleri veya bu eserlerde kullanılan dizilerin akışını (seyir) görsel bir şekilde ifade etmeleri istenebilir. Dijital araçlar kullanarak bir makamın seyir özelliklerini görselleştirme veya bu dizilerdeki belirli sesleri analiz etme çalışmaları yapılabilir. Ayrıca öğrencilerden, farklı dizilerin sosyal yaşamda nasıl bir anlam taşıdığını keşfetmek için aile bireylerinden veya müzisyenlerden röportaj yapmaları istenebilir.

Öğretmen, makamsal dizileri tanıtırken doğrudan enstrüman üzerinde uygulamalı çalışmalar yapabilir. Örneğin makamsal dizi güçlü ve durak sesleri viyolonsel üzerinde çalınarak öğrencilere hissettirilebilir. Ayrıca öğretmen, öğrencilerle birlikte sadeleştirilmiş solfej çalışmaları yaparak temel ritim ve ezgi yapılarını tekrar edebilir. Grup çalışmaları sırasında, öğrenciler birbirine destek olacak şekilde eşleştirilir; bu sayede, her öğrencinin süreçte aktif bir rol üstlenmesi sağlanabilir. Dijital kaynaklardan yararlanmakta zorlanan öğrenciler için akıllı tahtada adım adım gösterim yapılabilir ve öğrencilerin bire bir rehberlik alması sağlanabilir. Ayrıca temel bilgilere yönelik oyunlaştırılmış etkinlikler veya hafıza kartları kullanılarak öğrencilerin dizi ve makam bilgilerini pekiştirmeleri kolaylaştırabilir.