2. TEMA: YAY TEKNİKLERİ 1

SAB11. Müziksel Çalma

E3.2. Odaklanma

SDB2.1. İletişim, SDB2.3. Sosyal Farkındalık

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı

VLS.4.2.1. Detaşe tekniğini kullanarak etüt çalabilme

a) Detaşe tekniğini kullanacağı etüdü çözümler.

b) Detaşe tekniğine yönelik duruş ve tutuş pozisyonunu alır.

c) Detaşe tekniğini çalgıya özgü teknikle kullanır.

ç) Detaşe tekniği ile etüt çalarken müziksel bileşenleri uygular.

 VLS.4.2.2. Legato tekniğini kullanarak etüt çalabilme

a) Legato tekniğini kullanacağı etüdü çözümler.

b) Legato tekniğine yönelik duruş ve tutuş pozisyonunu alır.

c) Legato tekniğini çalgıya özgü teknikle kullanır.

 ç) Legato tekniği ile etüt çalarken müziksel bileşenleri uygular.

Detaşe Tekniği

Legato Tekniği

detaşe, legato, viyolonsel, yay

Öğrenme çıktıları; performans görevi, öz değerlendirme ve akran değerlendirme formları ile ölçülebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden legato tekniğini kullanarak belirlenen eseri çalması istenebilir. Performans görevi; gözlem formu ve analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Bu tema kapsamında, öğrencilerin yay çekme tekniğine ilişkin temel kavramlara aşina olduğu, yayın farklı bölümlerini kullanabildiği ve çalma sırasında doğru duruş ve tutuş pozisyonlarını sergileyebildiği kabul edilir. Ayrıca öğrencilerin temel nota bilgisini kavradığı, detaşe ve legato gibi çalma teknikleri arasındaki farkları öğrenmeye hazır olduğu kabul edilmektedir.

Öğretmen, öğrencilerin yay tekniklerine yönelik düşünebilmelerini sağlamak için sorular sorabilir. Örneğin "Yayı çekebilirken hareketin sürekli veya kesintili olması çaldığımız sese nasıl etki edebilir?" veya "Farklı yay kullanımları müzikal ifadeyi nasıl değiştirebilir?" gibi sorularla öğrencilerin konuya yönelik farkındalık geliştirebilmelerine yardımcı olabilir. Bu süreçte, öğrencilerin yayı doğru şekilde tutabilmeleri ve detaşe ile legato tekniklerini uygulayabilmeleri için temel hareketler üzerine kısa bir uygulama yaptırılarak gözlem yapılabilir. Öğrencilerin yay kontrolü, hareket akıcılığı ve çalma pozisyonları değerlendirilebilerek mevcut bilgi düzeyleri belirlenebilir.

Öğrencilerle günlük yaşamda karşılaşabilecekleri nesnelerin ve hareketlerin viyolonsel üzerindeki yay teknikleriyle olan benzerliklerini keşfedebilmeleri için bir sohbet başlatılabilmesi sağlanabilir. Örneğin "Günlük yaşamda görebildiğiniz, hareketi sürekli veya kesintili olan neler olabilir?" diye sorulabilir. Öğrencilerden, suyun musluktan kesintisiz bir akışla dökülebilmesini veya yürüyen merdivenin sürekli hareket edebilmesini legato tekniğiyle; bir kuyruğa girebilen insanların adım adım ilerleyebilmesini ya da bir makasın ritmik açılıp kapanabilmesini detaşe tekniğiyle ilişkilendirebilmeleri istenebilir. Bu sayede, yay çekebilme sırasında sürekli hareket gerektirebilen legato tekniği ile her notanın ayrı yay hareketiyle çalınabildiği detaşe tekniği arasında bağ kurabilmeleri sağlanabilir. Bu bağlantılarla öğrenciler, yay tekniklerini daha somut bir şekilde anlamlandırarak öğrenmeye başlayabilirler.

VLS.4.2.1

Öğretmen, öğrencilere detaylı bilgiye ulaşmaları için görsel ve işitsel materyaller sunar. Öğrenciler, öğretmenin sağladığı bu materyalleri (OB4) kullanarak detaşe tekniğinde yay vuruşlarının nasıl bağımsız ve net yapılması gerektiğini gözlemler ve gözlemleri doğrultusunda tekniğin temel özelliklerini belirlemek için amaç ve ölçütler geliştirir (KB2.2). Öğretmen, öğrencilerin bu ölçütler doğrultusunda kendi değerlendirmelerini yapmalarına rehberlik eder. Uygulamaya geçmeden önce, öğrenciler öğretmenin rehberliğinde etüdün bonasını ve solfejini yaparak yay kullanımına dair temel hareketleri analiz eder ve ilgili bölümleri çözümler. Öğrenciler, yay hareketlerine odaklanarak (E3.2) bilek ve kol pozisyonlarını dikkatle kontrol eder ve duruş ve tutuş pozisyonunu alırlar. Çiftler hâlinde veya ayna karşısında çalışan öğrenciler, yay hareketlerini gözlemleyerek öz değerlendirme yapar ve akran değerlendirmesi yoluyla arkadaşlarına geri bildirimde bulunarak duygu ve düşüncelerini paylaşabilirler (D4.2). Öğretmen, her öğrencinin detaşe tekniğini bağımsız ve net bir şekilde kullanıp kullanmadığını gözlemler; gerektiğinde bireysel rehberlik sunarak öğrencinin çalma konusunda tam anlamıyla hazırlıklı olmasını destekler (SDB2.1). Öğrenciler bağımsız yay vuruşları yaparak sesleri net şekilde ayırt etmeyi deneyimler. Öğretmen, yay vuruşlarının her birinin netliğini sağlamak için öğrencilerden farklı hızlarda çalma denemeleri yapmalarını ister ve her öğrenciye, çalma sırasında yay vuruşlarının netliğini gözlemlemesi için rehberlik eder. Bu süreçte, öğrenciler çalgıya özgü teknikleri kullanarak yay vuruşlarının bağımsız ve net olmasını sağlamak için planlı bir şekilde çalışır ve hedeflerine ulaşmak için hazırladıkları planı uygular (D3.2), tekniklerini geliştirir ve öğrendiklerini uygulamak için hazır hâle gelirler. Dersin sonunda, öğrenciler çalıştıkları etüdü detaşe tekniğini kullanarak çalar ve bu süreçte müziksel bileşenleri uygular. Performans görevi olarak detaşe tekniğinin kullanıldığı bir eser çalmaları istenebilir. Öğrenciler, kendilerine verilen bu bireysel geri bildirimleri değerlendirerek çalma becerilerini geliştirir. Performans görevi, gözlem formu ve analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirebilir.

VLS.4.2.2

Öğretmen, öğrencilere legato çalma tekniği ile ilgili temel bilgilere ulaşmaları için çeşitli kaynaklar sunar. Öğrenciler, öğretmenin sağladığı görsel ve işitsel materyallerle (OB4) legato tekniğinin nasıl uygulandığını gözlemler ve bu tekniği kavrayabilmek için yay hareketlerinin detaylarını inceler. Bu süreçte öğrenciler, gözlemlerine yönelik amaç ve ölçüt belirleyerek legato çalma tekniği için gerekli yay hareketlerini öğrenmeye hazırlanır (KB2.2). Uygulamaya geçmeden önce, öğrenciler öğretmenin rehberliğinde etüdün bonasını ve solfejini yaparak yay kullanımına dair temel hareketleri analiz eder ve ilgili bölümleri çözümler. Öğrenciler, duruş ve tutuş pozisyonu alarak legato tekniğini uygulamak için yavaş tempoda alıştırmalar yapar ve yay hareketlerini akıcı hâle getirmeye odaklanır (E3.2). Çiftler hâlinde veya ayna karşısında çalışan öğrenciler, yay çekme hareketlerinin akıcılığını gözlemleyerek çalma pozisyonlarını değerlendirir ve öz değerlendirme ile akran değerlendirmesi yaparak arkadaşlarıyla duygu ve düşüncelerini paylaşır (D4.2, SDB2.1). Öğrenciler, çalgıya özgü teknikleri kullanarak notaları bağlar ve aralarındaki geçişleri akıcı bir biçimde sağlayarak yay hareketlerini birbirine eklemeyi dener. Öğretmen, her öğrencinin sesleri ayırt etmesine yönelik geri bildirim sunar ve öğrencinin yumuşak geçişlerle yay çekmesini destekler. Bu aşamada öğrenciler, legato tekniğinin inceliklerine odaklanarak tekniklerini pekiştirir. Dersin sonunda, öğrenciler çalıştıkları etüdü legato tekniğini kullanarak çalar ve bu süreçte müziksel bileşenleri uygular. Her öğrenci, legato tekniğinde öğrendiği bilgi ve becerileri sergilerken aynı zamanda dikkat ve odaklanma becerilerini de güçlendirir. Performans görevi olarak legato tekniğinin kullanıldığı bir eser çalmaları istenebilir. Öğrenciler, bu performans sürecinde öz değerlendirme yaparak ilerlemelerini izler ve birbirlerinin çalma tekniklerine saygı gösterir (SDB2.3). Performans görevi, gözlem formu ve analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirebilir.

Öğrencilerin viyolonselde detaşe ve legato yay tekniklerini daha derinlemesine keşfetmeleri ve bu konudaki farkındalıklarını artırmaları için çeşitli viyolonsel sanatçılarının bu teknikleri içeren performans videoları izletilebilir. Ayrıca detaşe ve legato tekniklerini vurgulayan özel etütler ve kısa eserler seçilerek öğrencilerin bu teknikleri kontrollü ve bilinçli şekilde kullanmaları sağlanabilir. Daha hızlı bir metronom eşliğinde yapılan çalışmalarla, öğrencilerin her iki tekniği farklı tempolarda deneyimlemeleri teşvik edilebilir.

Teknik becerilerde öğrenciler için detaşe ve legato yay tekniklerine yönelik yavaşlatılmış uygulamalar ve temel hareketler üzerinde odaklanan bire bir çalışmalar yapılabilir. Bu tekniklerin doğru uygulanabilmesi için her birinin yay üzerindeki etkisi ayrıntılı şekilde uygulamalı olarak gösterilebilir. Görsel destekli materyaller kullanılarak legatonun akıcı ve bağlı hareketi ile detaşenin net ve ayrık vuruşları arasındaki farklar açıklanabilir. Daha yavaş bir metronom eşliğinde kolay etüt çalışmaları yapılarak öğrencilerin her iki tekniği kontrollü ve bilinçli şekilde kullanmaları sağlanabilir.