3. TEMA: SOL VE DO TELLERİNDE SESLERİN İZİNDE

SAB11. Müziksel Çalma

KB2.4. Çözümleme

E1.5. Kendine Güvenme, E2.5. Oyunseverlik, E3.2. Odaklanma, E3.8. Soru Sorma

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk, D10. Mütevazılık, D16. Sorumluluk

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB7. Veri Okuryazarlığı

VLS.3.3.1. Sol ve do telleri üzerindeki notaları temel parmak pozisyonlarında çalabilme

a) Sol ve do tellerinde çalınacak etüdü çözümler.

b) Sol ve do tellerindeki notaları çalarken duruş ve tutuş pozisyonunu alır.

c) Sol ve do tellerindeki notaları çalarken çalgıya özgü teknikleri kullanır.

ç) Sol ve do tellerindeki notaları çalarken müziksel bileşenleri uygular.

VLS.3.3.2. Notaların fa anahtarı üzerindeki yerini çözümleyebilme

a) Notaların fa anahtarı üzerindeki yerlerini çözümlemek için bileşenleri belirler.

b) Notaların fa anahtarı üzerindeki yerlerini çözümlemek için ilişkileri belirler.

VLS.3.3.3. Viyolonselde boş tellerde temel notalarla oluşturulan etütleri çalabilme

a) Temel notalardan oluşan etütleri çözümler. 

b) Temel notaları çalarken duruş ve tutuş pozisyonunu alır.

c) Temel notaları çalarken çalgıya özgü teknikleri kullanır.

ç) Temel notaları çalarken müziksel bileşenleri uygular.

Do-Sol Telleri Üzerindeki Notalar

Fa Anahtarı

anahtar, nota, viyolonsel, yay

Öğrenme çıktıları; kontrol listesi, performans görevi, öz değerlendirme ve akran değerlendirme formları ile ölçülebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden öğrendikleri etüt çalışmasını sergilemeleri istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı, gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Bu temada, öğrencilerin viyolonselin temel duruş ve tutuş pozisyonlarını bildiği kabul edilmektedir. Ayrıca öğrencilerin daha önce re ve la telleri üzerindeki notaları temel parmak pozisyonlarında çalma deneyimine sahip oldukları kabul edilmektedir. Ritim yapısı ve müzikal ifadelere yönelik temel bir farkındalık geliştirmiş olan öğrencilerin, fa anahtarı üzerinde temel nota yerlerini tanıyabilecek düzeyde müzik okuryazarlığı bilgisine sahip oldukları kabul edilmektedir. Grup çalışmaları ve akran değerlendirmesi yaparak geri bildirim verme becerisini de temel düzeyde geliştirmiş olan öğrencilerin, yeni öğrenme çıktıları edinmeleri için gereken altyapıya sahip oldukları kabul edilmektedir.

Öğretmen, bu temanın başında öğrencilerin viyolonsel üzerindeki temel parmak pozisyonlarına dair mevcut bilgi düzeylerini anlayabilmeleri için çeşitli sorular sorabilir. Örneğin "Re ve la tellerindeki notaları çalabilirken hangi parmak pozisyonlarını kullanabiliyorduk?" veya "Daha önce çalışabilmiş olduğumuz tellerde hangi notaları öğrenebilmiştik?" gibi sorularla öğrencilerin önceki bilgilerini hatırlayabilmeleri sağlanabilir. Ayrıca öğretmen, öğrencilerin fa anahtarında nota tanıyabilme becerisini gözlemleyebilmek için nota kartları ya da kısa bir okuma çalışması yaptırabilir. Böylece öğretmen, öğrencilerin mevcut seviyelerini belirleyerek bu temaya yönelik rehberliğini yapılandırabilir.

Öğrencilerden, viyolonselde öğrenebildikleri notaların yerlerini ve bu notaları çalabilmeyi günlük yaşamla ilişkilendirebilmeleri için "Bir tarif kitabındaki bir yemeği yapabilmek için malzemelerin doğru sırayla yerleştirilmesi gerektiğini biliyoruz. Peki, viyolonselde notaların yerlerini öğrenebilmek ve bu sırayı çalabilmek sizce buna benzer bir süreç olabilir mi?" gibi sorularla dikkatlerini çekebilmeleri istenebilir. Ayrıca "Bir yapı inşa edebilirken her tuğlanın doğru yere konulması gerekir. Sizce, viyolonselde notaların doğru pozisyonlarda öğrenilebilmesi müzikte nasıl bir temel oluşturabilir?" gibi sorularla, notaların doğru yerlerde olabilmesinin müzikal ifadeyi nasıl etkileyebileceği üzerine düşünebilmeleri sağlanabilir. Fa anahtarındaki notaları öğrenebilmek için "Bir haritanın üzerindeki simgelerin doğru şekilde anlaşılabilmesi, bir yeri bulabilmemizi kolaylaştırabilir. Fa anahtarı da notaların konumunu anlayabilmemizde bir rehber olabilir. Peki, bu rehberi kullanabilmek viyolonselde nasıl bir fark yaratabilir?" gibi sorularla bağ kurulabilir. Ayrıca etüt çalışmalarının bir eseri öğrenebilmeden önce temel yapı taşlarını oluşturabileceğini fark edebilmeleri sağlanabilir.

VLS.3.3.1

Öğrenciler, öğretmenin yönlendirmesiyle gruplar hâlinde sol ve do tellerindeki notaların yerlerini keşfetmek ve yaratıcılığını geliştirmek için viyolonsel üzerinde inceleme yapar (D3.3, OB4, KB2.4). Gruplar, viyolonselin hangi bölgelerinde hangi notaların yer aldığını belirlemek için önce tahminlerde bulunur, ardından öğretmenlerine sorular sorarak (E3.8) doğru bilgilere ulaşır (KB2.6). Edindikleri bilgileri analiz ederek parmak pozisyonlarını bir kâğıda şema şeklinde işaretler ve grup içinde tartışırlar (SDB2.2). Öğrenciler, öğretmenin verdiği etüdün bona ve solfejini yaparak ilgili notaların yerlerini ve ritmik yapısını çözümler. Ardından doğru duruş ve tutuş pozisyonlarını alarak belirlenen notaları viyolonsel üzerinde deneyerek doğru sesleri bulmaya çalışır. Yay açısı ve parmak pozisyonlarına dikkat ederek sırasıyla sol teli üzerinde la, si ve do; do teli üzerinde re, mi ve fa notalarını çalmaya odaklanırlar. Bu süreçte, aynı zamanda her notanın parmak numaralarını gözlemleyip uygulayarak öğrenirler. Öğrenciler, çalgıya özgü teknikleri doğru bir şekilde kullanırken birbirlerinin parmak yerleşimlerini ve yay çekme tekniklerini gözlemler ve doğru kullanım için yapıcı önerilerde bulunur, arkadaşlarına karşı sabır, nezaket ve anlayış gösterirler (D10.3). Etüdü sırayla çalarak akıcılığını ve bütünlüğünü sağlamaya odaklanır. Her grup, etüdü diğer gruplara sunar ve dinleyenlerden geri bildirim alırken arkadaşlarının fikir ve görüşlerine değer verirler (D4.2, SDB2.3). Geri bildirimler doğrultusunda etüdü geliştiren öğrenciler, etüdü akıcı bir şekilde seslendirirken müziksel bileşenleri doğru şekilde uygulamaya odaklanır ve sorumluluklarını yerine getirme sürecine yönelik iç motivasyon geliştirirler (D16.3, E3.2). Bu süreçte, yay hareketleri ve duruş teknikleri bir kez daha gözden geçirilir. Öğrenciler, etüdü çaldıktan sonra öz değerlendirme formlarıyla performanslarını analiz eder. Gruplar, akran değerlendirme formları ile birbirlerinin performansını değerlendirir ve güçlü yönlerini paylaşır. Öğretmen, süreç boyunca rehberlik ederek gözlem formu ya da kontrol listesi kullanarak öğrencileri değerlendirebilir.

VLS.3.3.2

Öğrenciler, fa anahtarında sol ve do tellerindeki notaların yerlerini çözümlemek için materyaller üzerinde inceleme yapar. Öğrenciler, nota defterleri, görsel materyaller veya dijital nota yazım programları gibi dijital araçlar kullanarak fa anahtarındaki çizgi ve aralıkların konumlarını belirler ve bu konumlar arasındaki ilişkileri analiz eder (OB4, OB2). Öğrenciler, fa anahtarındaki notaların isimleri, parmak numaraları ve viyolonsel üzerindeki yerleri arasındaki ilişkileri şema ve grafiklerle ifade eder. Belirledikleri hedeflere ulaşmak için bir plan oluşturur ve bu planı düzenli çalışarak uygularken hedef ve planları gerektiğinde yeniden düzenlerler (D3.2). Öğrenciler, çözümledikleri bilgileri viyolonselde uygulayarak pekiştirir ve fa anahtarındaki notaların yerlerini viyolonsel üzerinde deneyimleyerek notalar arasındaki ilişkileri belirler. Bu süreçte, anlamadıkları noktaları netleştirmek için sorular sorar ve süreci derinleştirir (E3.8). Ardından öğretmen rehberliğinde, kısa okuma alıştırmaları yaparak fa anahtarındaki notaları pekiştirirler. Öğrenciler, fa anahtarı üzerinde belirlenen notaları çalgıyla çalarak alıştırmalar yapar. Bu süreçte eğlenceli bir oyun aracılığıyla doğru notaları bulup çalmak için yarışabilirler (E2.5). Oyun sonunda öğrendikleri bilgileri karşılaştırır, eksiklerini tamamlar ve geri bildirimlerle süreçlerini geliştirirken hatalarının sonuçlarını değerlendirerek bu hataları düzeltme yollarını da ararlar (D10.1). Akran değerlendirme formlarını kullanarak eksik veya hatalı noktaları tespit edebilirler (SDB2.3). Öğrenciler, notaların doğru yerlerini kaydetme konusunda öz değerlendirme formları ile kendi süreçlerini analiz edebilir (SDB1.2). Öğretmen de gözlem formu ya da kontrol listesiyle süreci değerlendirebilir.

VLS.3.3.3

Öğrenciler, öğretmenin yönlendirmesiyle çalışacakları etüdü çözümlemek için önce etüdün bonasını ve solfejini yapar. Bu süreçte, etütte yer alan notaları, ritmik yapıyı ve yay tekniklerini analiz eder. Ardından öğretmenin rehberliğinde viyolonselde doğru duruş ve tutuş pozisyonu alarak etüt çalışmalarına başlar. Öğretmen, öğrencilerin rahat bir pozisyonda oturmalarını ve çalma sırasında doğru bilek, kol ve yay pozisyonlarını doğru kullanmaları için rehberlik eder. Öğrenciler çiftler hâlinde birbirlerinin duruşlarını kontrol eder ve gerekirse düzeltmeler önerirken arkadaşlarının olumlu yönlerini de örnek alırlar (D4.1). Öğretmen, öğrencilere boş tellerde temel notaları içeren bir etüt çalmanın teknik detaylarını açıklar (OB4). Öğrenciler, metronom eşliğinde çalışarak her notayı doğru teknikle çalar ve çalgıya özgü teknikleri (yay çekme, bilek hareketleri, parmak pozisyonları gibi) uygular. Öğrenciler, bireysel olarak kendi teknik performanslarını analiz eder, (OB7). geliştirilmesi gereken alanları belirlerken hedeflerine ulaşmak için açık ve ulaşılabilir hedefler belirlerler (D3.2). Öğrenciler, öğrendikleri etüdü çalarken müziksel bileşenleri doğru şekilde uygulamaya odaklanır ve bu süreçte metronom ile dijital araçları kullanarak tempo ve zamanlama üzerinde çalışırlar. Öğrenciler, öğrendikleri etüdü sınıf içinde bir performans sergileyerek çalabilir (E1.5). Bu performans sırasında, doğru pozisyon, teknik uygulama ve müzikal bileşen kriterlerini dikkate alır. Çalışmaların sonucunda, öğrenciler öz değerlendirme formları ile kendi performanslarını analiz edebilir ve akran değerlendirme formları ile birbirlerine geri bildirimde bulunabilir (SDB2.3). Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı veya gözlem formu ile ölçülebilir.

Öğrencilere dünyaca ünlü viyolonsel sanatçılarının performanslarından örnekler izlettirilebilir ve bu performanslarda kullanılan teknikleri analiz etmeleri istenebilir. Öğrencilerden, kendi müzikal tarzlarını oluşturmak adına kısa bir "kendi mini etüdünü bestele" gibi bir etkinlik yapmaları istenebilir. Öğrenciler, öğrendikleri teknikleri kullanarak küçük bir müzik parçası oluşturabilir ve sınıf arkadaşlarına sunarak geri bildirim alabilirler.

Öğrencilerin bireysel öğrenme ihtiyaçlarına göre öğretmen, bire bir rehberlik sunarak doğru parmak pozisyonlarını bulmalarına yardımcı olabilir. Öğrencilerin gelişim seviyelerine göre daha kolay etüt çalışmaları verilebilir. Öğrenme sürecinde nota okuma ve pozisyon çalışmaları öğrencinin öğrenme hızına göre ayarlanarak ayrıntılı açıklamalar yapılabilir. Görsel, işitsel materyaller kullanılarak sürece destek olunabilir.