1. TEMA: TÜRK MÜZİĞİNDE MAKAM KAVRAMI

KB2.6. Bilgi Toplama

E2.2. Sorumluluk

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim

D4. Dostluk, D14. Saygı

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

VİY.6.1.1. Makam kavramı hakkında bilgi toplayabilme

a) Makam kavramını öğrenmek için kullanabileceği bilgi kaynaklarını belirler.

b) Makam kavramına ilişkin belirlediği kaynaklardan temel bilgileri toplar.

c) Makam kavramına ilişkin elde ettiği bilgileri doğrular.

 ç) Makam kavramına ilişkin elde ettiği bilgileri kaydeder.

Türk Müziğinde Makam Kavramı

analiz, dizi, dinleme, duygusal anlatım, makam, melodik yapı, perde

Öğrenme çıktıları; performans görevi, öz değerlendirme ve akran değerlendirme formları ile ölçülebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden belirli bir makamı seçerek o makamın ifade ettiği duyguyu anlatan bir hikâye, şiir veya resim oluşturmaları ve bunu sınıfla paylaşmaları istenebilir. Performans görevi, gözlem formu ve analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Bu tema kapsamında öğrencilerin temel müzik bilgisine ve dinleme becerilerine sahip olduğu kabul edilir. Öğrencilerin Türk müziğinde makam kavramını daha önce duydukları, temel müzik terimlerine aşina oldukları ve müzik eserlerini dinleyerek duygu ifadelerini yorumlayabildikleri kabul edilir.

Öğretmen, öğrencilerin makam kavramına dair mevcut bilgilerini değerlendirebilmek amacıyla sınıfta sorular sorabilir. Örneğin: "Makam kelimesini daha önce duyabildiniz mi?", "Türk müziğinde makamlar hakkında bir bilginiz olabiliyor mu?", "Bir müzik eserinin duygusunu belirleyebilen unsurlar neler olabilir?" gibi sorular yöneltilerek öğrencilerin konuya dair ön bilgilerini belirleyebilmeye çalışabilir. Bu süreç, öğrencilerin makam kavramına ilişkin algılarını anlayabilmeye ve hangi öğrencilerin ek desteğe ihtiyaç duyabileceğini belirleyebilmeye yardımcı olabilir.

Öğrencilere "Dinlediğiniz müziklerde bazı melodilerin size farklı duygular hissettirebildiğini fark edebildiniz mi?" ya da "Bir müziğin duygusunu belirleyebilen en önemli unsurlar neler olabilir?" gibi sorular yöneltilerek makamların müzikteki anlatım gücü üzerine düşünebilmeleri sağlanabilir.

VİY.6.1.1.

Öğretmen, derse başlarken Türk müziğinde makam kavramını tanıtmak amacıyla kısa ses ve video örnekleri sunar. Öğrenciler, bu eserleri dinlerken makamların duygusal etkilerini fark ederek düşüncelerini ifade eder. Sunumun ardından öğretmen, "Bu müzik size ne hissettirdi? Sizce bu müzik hangi duyguları anlatıyor?" sorularını yöneltir. Bu soru, öğrencilerin gözlemlerini ifade etmelerine ve makam kavramını keşfetmelerine olanak tanıyabilir. Daha sonra öğrencilerle birlikte makam kavramını araştırmak için kullanabilecekleri müzik kitapları, çevrim içi ansiklopediler, videolar ve akıllı tahta gibi kaynaklar belirlenir (OB4). Öğrenciler, makam kavramını öğrenmek için kullanabilecekleri bilgi kaynaklarını belirler. Bu süreçte öğrenciler, bilgiye ulaşmak için en etkili araçları seçerken görevlerini yerine getirmek için iç motivasyon geliştirir ve kaynakları dikkatle analiz eder. Seçtikleri kaynakları kullanarak makam kavramlarıyla ilgili temel bilgileri toplar (OB1). Öğrenciler, farklı makamları içeren kısa melodiler dinleyerek bu makamların duygusal etkilerini keşfeder. Daha sonra öğretmenin çaldığı belirli bir makamı dinledikten sonra benzer bir duygu taşıyan başka bir müzik parçası bulmaya yönlendirilir. "Bu makam size ne hissettirdi? Sizce bu duygu başka hangi müziklerde olabilir?" gibi sorularla öğrencilerin duydukları müziği yorumlamaları sağlanır. Araştırma sürecinde öğrenciler, üstlendikleri görevleri zamanında ve sorumluluk alarak yerine getirirler. Bu süreçte kendi duygu, düşünce ve davranışlarını izleyerek öğrenme sürecini bilinçli bir şekilde yönetirler (SDB1.2). Çalışmalarının sorumluluğunu alarak süreç boyunca kararlarının ve eylemlerinin sonuçlarını değerlendirirler (E2.2). Toplanan bilgiler sınıf ortamında paylaşıldığında, öğrenciler bu bilgileri birbirleriyle karşılaştırarak eksiklerini fark eder, örüntüleri listeleyerek bilgilerin doğruluğunu kontrol eder (KB2.10). Öğrenciler, makam kavramına ilişkin elde ettiği bilgileri doğrular. Grup içinde çalışırken öğrenciler, ulaştıkları bilgileri organize eder ve poster, tablo, kısa sunumlar gibi görsel materyaller hazırlayarak bilgilerini kaydeder. Bu süreçte oluşturdukları görselleri bağlamdan kopmadan dönüştürerek sunumlarına eklerler (OB4, SDB2.1). Her öğrenci, grup içinde bilgi paylaşımına katılarak hem kendi öğrenmesini pekiştirir hem de arkadaşlarının öğrenmesine destek olur. Sunum aşamasında, her grup hazırladığı materyalleri sınıf içinde tanıtır ve ulaştığı çıkarımları açık ve anlaşılır bir şekilde ifade eder (SDB2.1). Öğrenciler, diğer grupların sunumlarını dikkatle dinler ve etkin dinleme becerilerini kullanarak söz kesmeden katkıda bulunur (D14.1). Ayrıca akran değerlendirme sürecinde arkadaşlarının duygu ve düşüncelerini anlamaya çalışarak empati kurar ve geri bildirim verir (D4.2). "Bu noktayı daha net açıklayabilir misiniz?" gibi sorular sorarak birbirlerinin öğrenme süreçlerine katkı sağlarlar. Performans görevi olarak öğrencilerden belirli bir makamı seçerek o makamın ifade ettiği duyguyu anlatan bir hikâye, şiir veya resim oluşturmaları ve bunu sınıfla paylaşmaları istenebilir. Performans görevi, gözlem formu ya da analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Öğrencilere Türk müziğinde makam kavramı ile ilgili akademik makaleler, interaktif eğitim platformları veya dijital müzik analiz araçları önerilebilir. Öğrenciler, bir makam hakkında kısa bir araştırma raporu hazırlayabilir, dijital müzik programları kullanarak belirli bir makamın ses frekanslarını grafik olarak inceleyebilir veya enstrümanlarıyla basit makam geçişlerini deneyimleyebilir. Ayrıca proje çalışmaları kapsamında seçtikleri bir Türk müziği eserini analiz ederek eserin makam yapısını, duygusal ifadesini ve perde kullanımını sınıfta sunabilirler.

Öğretmen, bire bir rehberlik sağlayarak makam kavramını açıklayan basitleştirilmiş tablo ve görseller sunabilir. İş birliği temelli çalışmalarda öğrenciler birbirlerine rehberlik ederek makam bilgisini keşfetme süreçlerine katkı sağlayabilir. Tüm öğrenciler için öğrenmeyi eğlenceli hâle getirmek adına farklı makamların duygu ifadelerini ayırt etmeye yönelik dijital oyunlar, hafıza kartları veya interaktif dinleme etkinlikleri kullanılabilir. Ayrıca öğrencilerin makam kavramını uygulamalı olarak keşfetmelerini sağlamak için basit melodiler üzerinden makam analizi yapabilecekleri grup çalışmaları teşvik edilebilir.