2. TEMA: ÇARGAH DIZISI İLE PARÇA ÇALABILME

SAB11. Müziksel Çalma

E1.1. Merak, E2.5. Oyunseverlik

SDB2.1. İletişim

D7. Estetik, D16. Sorumluluk, D4. Dostluk

OB4. Görsel Okuryazarlık

VİY.5.2.1. Viyolada çargâh makam dizisi ile şarkıları çalabilme

a) Viyolada çargâh makamındaki şarkıları çözümler.

b) Viyolada çargâh makamındaki şarkıları çalarken çalgıya özgü duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) Viyolada çargâh makamındaki şarkıları çalarken çalgıya özgü teknikleri kullanır.

ç) Viyolada çargâh makamındaki şarkıları çalarken müziksel bileşenleri uygular.

Çargâh Makam Dizisi

çargâh, dizi

Bu temadaki öğrenme çıktıları; gözlem formu, kontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı ile ölçülebilir. Performans görevi olarak çargâh makamındaki dizileri çalma görevi verilir. Performans görevi dereceli puanlama anahtarı veya gözlem formları ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin çargâh makam dizisini kavrayıp çalabilecekleri kabul edilir.

Öğrencilere "Dizi nedir?" veya "Çargâh dizisi hakkında ne bilebiliyorsunuz?" gibi sorular sorularak konuyla ilgili ne kadar bilgiye sahip olabilecekleri öğrenilebilir.

Çargâh dizisi, müzikte belli bir notaların sıralanışıdır. Bu dizideki sesler, bazen sakin bazen hareketli olabilir ve insanların iç dünyasını yansıtabilir. İcra, bir müzik eserini çalma veya söyleme şeklimizdir. Yani müziği nasıl sunduğumuzdur. Çargâh dizisi kullanılarak yapılan icra, müziğin duygusunu dinleyicilere daha iyi aktarabilmemizi sağlar. Örneğin bir sanatçı çargâh dizisini kullanarak şarkı söylerken sesini daha güçlü veya daha yumuşak yapabilir, böylece müzik daha etkileyici olur. Bir müzik eseri çalınırken çargâh dizisi içindeki sesler doğru şekilde kullanılırsa, ortaya duygularımızı güzelce anlatan bir müzik çıkar. İşte bu yüzden çargâh dizisi ve icra, müziğin anlamını ve güzelliğini ortaya koymamıza yardımcı olur!

VİY.5.2.1

Dersin başında çargâh makamının tarihsel bağlamından ve müzikal karakterinden kısaca bahsederek öğrencilerin dikkati çekilir. Öğrencilerin çargâh makam dizisini merak etmeleri sağlanır (E1.1). Öğretmen, çargâh makam dizisinin hangi notalardan oluştuğunu (do, re, mi, fa, sol, la, si) açıklayarak etkileşimli tahtada diziyi gösteren bir görselle derse başlar (OB4). Diziyi viyolada çalarak öğrencilerin dikkatle dinleyip gözlem yapmalarını sağlar (KB2.2). Bu sırada, dizinin sakin ve düzenli karakterini vurgulayarak estetik duyarlılıklarını geliştirir (D7.1). Öğretmen, viyolada sol elin doğru yerleşimini, parmak numaralarını ve nota basış noktalarını detaylı bir şekilde açıklar (SDB2.1). Öğrenciler, öğretmenin gösterdiği parmak numaralarını ve nota yerleşimlerini görsellerden takip ederler (OB4). Öğrenciler, “hava çalgısı” yöntemiyle (elleriyle havada pozisyon alarak) çargâh dizisinin parmak yerleşimlerini tekrar ederler. Bu çalışma, kas hafızalarını güçlendirirken doğru pozisyonu öğrenmelerine yardımcı olur. Öğrencilere sol elin doğru yerleşimi, parmak numaraları ve nota basış noktaları öğretilir (SDB2.1).Ardından öğrencilerin notaları viyola klavyesinde bulma becerilerini geliştirmek için “Nota Dedektifleri” oyunu oynatılır. Öğretmen rastgele bir nota söyler ve öğrencilerden bu notayı viyolada bulup doğru şekilde çalmalarını ister (E2.5). Bu etkinlik, öğrencilerin notaları hızlıca tanımasını ve viyoladaki yerlerini öğrenmesini sağlar. Aynı zamanda eğlenceli bir ortamda öğrenmeyi pekiştirir. Daha sonra öğrenciler verilen diziyi çözümleyerek çalgıya özgü duruş ve tutuş pozisyonunu alırlar. Çargâh makam dizisini viyolaya özgü teknikleri kullanarak çalıp temel sesleri tanırlar. Öğretmen, diziyi yavaş tempoda çalarak öğrencilere örnek olur ve onları destekler. Öğrenciler, öğretmeni takip ederek doğru parmak yerleşimlerini gözlemler ve aynısını uygulamaya çalışırlar. Öğretmen, gerektiğinde her öğrenciyi tek tek gözlemleyerek doğru basış noktalarını ve parmak açısını düzeltir. Öğretmen, müziksel bileşenler olan ritim, ezgi ve dinamiklere dikkat çekerek öğrencilerin müzikal ifade gücünü artırmayı hedefler. Öğrenciler, tempolarını kademeli olarak artırarak verilen diziyi müziksel bileşenlerine göre çalarlar. Öğretmen, dinamikleri (sesin kuvvetli ya da hafif olması) göstererek öğrencilerin müzikal ifadelerini zenginleştirmelerine yardımcı olur. Öğretmen rehberliğinde 2-3 kişilik gruplar hâlinde dizi çalışmaları yapılır. Öğrenciler, diziyi birlikte çalarken birbirlerini dinleyerek tempolarını ve geçişlerini uyumlu hâle getirirler. Grup çalışması sırasında iş birliği yaparak birbirlerini doğru çalma konusunda teşvik ederler ve saygı çerçevesi içerisinde geri bildirimlerde bulunurlar (D4.1). Öğrenciler, birlikte çalışırken sorumluluk bilincini geliştirir ve grup içerisinde liderlik yaparak takım ruhunu desteklerler (D16.2). Öğretmen, grupları gözlemleyerek iş birliği eğilimlerini değerlendirir ve gerektiğinde rehberlik eder. Dersin sonunda, performans görevi olarak öğrencilerden küçük gruplar hâlinde çargâh makam dizisini çalmaları istenir. Her grup, diziyi müziksel bileşenlere uygun olarak çalar ve diğer gruplar onları dinler. Öğrenciler, birbirlerine yapıcı geri bildirimlerde bulunarak akran değerlendirmesi yaparlar. Öğretmen, gözlem formları ve kontrol listeleri ile öğrencilerin performanslarını değerlendirir. Değerlendirme sırasında doğru parmak yerleşimi, temiz ses elde etme, ritmik doğruluk ve müzikal ifade gibi kriterlere dikkat edilir. 

Diziyi rahatça çalabilen öğrenciler, viyolada daha ileri pozisyonlarda (3 veya 5. pozisyon) çalmayı deneyebilirler. Bu, öğrencilerin klavye hâkimiyetlerini artırır ve daha geniş bir tını yelpazesine ulaşmalarını sağlar. Öğrenciler, kendi performanslarını da öz değerlendirme formu ile değerlendirerek kişisel gelişimlerini gözlemleme fırsatı bulurlar. Bu değerlendirme süreci, öğrencilerin kendilerini objektif olarak değerlendirmelerini ve gelişim alanlarını fark etmelerini sağlar.

Her bir nota için parmak yerlerine küçük renkli çıkartmalar yapıştırılabilir. Öğrenciler, renkleri takip ederek notaları doğru şekilde basmayı öğrenebilirler.