3. TEMA: HİCAZ DİZİSİNDE ETÜT VE ESER UYGULAMALARI

SAB11. Müziksel Çalma

E3.2. Odaklanma

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.2. İş Birliği

D10. Mütevazılık, D12. Sabır, D16. Sorumluluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

UD.7.3.1. Hicaz makamında etütleri ve Türk müziği eserlerini çalabilme

a) Hicaz makamında etüt ve eserleri çözümler.

b) Doğru duruş ve tutuş pozisyonu alarak hicaz makamında etütleri ve Türk müziği eserlerini çalar.

c) Çalgıya özgü teknikleri doğru kullanır.

ç) Ezgisel yapıya uygun olarak hicaz makamında etütleri ve Türk müziği eserlerini çalar.

Hicaz Makamı Dizisi

makam, Türk müziği, ud

Öğrenme çıktıları, açık uçlu sorulardan oluşan çalışma kâğıtları ve gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir.Verilen makamlarda eser ve egzersiz çalmaya yönelik performans görevi verilebilir. Verilen performans görevi, dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin Türk müziğinde yer alan rast, uşşak ve segâh makamlarından ud ile Türk müziği eserleri çalabilme ile ilgili öğrenme çıktılarına sahip oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilere makam dizilerinin yazılı olduğu fakat isimleri yazmayan çalışma kâğıtları dağıtılabilir. Bu dizilerin yanı sıra farklı seslere göçürülmüş dörtlü ve beşlilerden oluşan soruların da olduğu bu çalışmayı yapmaları istenebilir. Hicaz dörtlü ve beşlilerini farklı perdeler üzerine göçürmeleri istenebilir. Hicaz makamı ailesine ilişkin örnekler çalarak ve usta icracılar dinletilerek bilgilendirme yapılabilir.

Nikriz makamının içindeki hicaz dizisine dikkat çekilerek öğrencilerden bu diziyi çözümlemeleri istenebilir. Öğretmen makamın seslerini çalar ve gündelik hayatta dinledikleri eserler olup olmadığını düşünmelerini isteyebilir. Alının dönütler doğrultusunda örnek bir icra yapılarak öğrencilerin seyir özelliklerini tahmin etmeleri istenebilir. Daha sonra hicaz makamı ailesine ait karakteristik özellikler çalınarak öğrencilerin konuyu zihinsel olarak yapılandırmaları sağlanabilir.

UD.7.3.1

Hicaz makamının genel özellikleri anlatılarak, makamın dizisi gösterilip solfeji yapılır ve öğrencilerin odaklanması sağlanır (E3.2). Daha sonra öğretmen, hicaz makamından oluşan etüt ve Türk müziği eserlerini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler. Öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji incelemeleri beklenir. Etüt ve Türk müziği eserini uygun teknikleri kullanarak önce bona, ardından solfejini yapmaları ve çözümlemeleri istenir (KB2.14, SAB9). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Seslendireceği hicaz makamındaki etüt ve Türk müziği eserlerinde kullanılacak parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir (KB2.2). Ardından öğrencilerden ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, kendilerini değerlendirmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunda çalmaları istenir (D10.1, SDB1.2). Bu süreç; usulü doğru vurup okuma, temiz çalma, metronom içinde çalabilme gibi bileşenleri içeren gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Öğretmen dörtlü ve beşli uygulamalarından bahsederek makama dair ön hazırlık yapar ve parmak pozisyonlarını gösterir. Öğrencilerden hicaz makamı dizisini nasıl çalacaklarını planlaması beklenir (KB2.2). Bu süreçte pozisyon ve perde isimleri sorulur ve cevaplamaları istenir. Daha sonra hicaz makamını oluşturan güçlü, durak, seyir özellikleri (inici-çıkıcı vb.) gibi bileşenler görseller aracılığı ile aktarılır (OB4). Öğrencilerden önce dörtlü-beşli daha sonra da dizinin tamamını seslendirmeleri beklenir. Mordan, trill gibi temel nüans terimleri aktarılır ve uygulama yapmaları istenir. Bunu yaparken sorumluluklarının bilincinde ve sabırlı olmaları beklenir (D12.3, D16.3). Bu süreç, makamın dizisi ve seyir özelliklerine dair açık uçlu sorulardan oluşan çalışma kâğıtları ile değerlendirilebilir. Dizi sesleri çalınırken neva teli 2. pozisyon III. kolon sesi olan acem ve IV. kolon üzerindeki eviç perdesine dikkat etmeleri istenir (Bu perdeler makamın icrası sırasında değişkenlik gösterebileceği için parmak pozisyonlarını pekiştirmeleri için duruma uygun örnekler verilebilir.) (E3.2). Öğretmenin öğrencilere görseller aracılığı ile verdiği egzersizler (OB4) daha sonra da Türk müziği repertuvarına özgü örnekler ile makamın karakteristik özellikleri aktarılır (KB2.2). Makam uygulamalarına ilişkin işitsel ve pratik olarak her türlü bilgiye ihtiyaç duymaları beklenir (OB1). Egzersizlerden ikisinin bireysel (KB2.14), örnek eserin ise toplu bir şekilde icra edilmesi beklenir (SDB2.2). Hicaz makamının belirgin şekilde algılanması için orta uzun seslerden oluşan etütler ve Türk müziği eserleri, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır. Öğrencilerin gözlemlemeleri beklenir (KB2.2). Eserleri ezgisel yapıya uygun olarak yorumlamaları istenir (OB1, KB2.14). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, hicaz makamında eser ve egzersiz çalmaya yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerden Türk müziği toplulukları ve ud üzerine kısa bir sunum hazırlamaları ve hazırladıkları sunumları sergilemeleri istenebilir. Hicaz makamından diğer makamlara geçiş çalışmaları yapılabilir. Hicaz makamındaki bir eserin farklı bir perdeye taşınarak icra edilmesi istenebilir. Hicaz makamındaki farklı eserlerin seyir özelliklerini incelemeleri ve karşılaştırmaları istenebilir. Hicaz makam ailesini konu alan bir tablo oluşturmaları ve bu tabloyu sınıf panosunda sergilemeleri istenebilir.

Her öğrencinin gelişimi takip edilerek bireysel geri bildirimler verilebilir. Öğretmenin yardımı ile makamların barındırdığı seslerden oluşan etütler sık tekrar edilebilir. Eserler ve etütler metronom aleti ile yavaşlatılarak çalınabilir. Hicaz makamındaki diziler ve notalar için renk kodlamaları yapılabilir. Örneğin karar sesi farklı bir renkle, güçlü sesler başka bir renk ile vurgulanabilir. Öğrenciler hicaz makamındaki eserleri çalmadan önce usul vuruşları yapabilirler. Türk aksağı veya yürük semai gibi usulleri bedensel hareketlerle ifade etmeleri sağlanabilir. Bütün diziyi bir kerede öğretmek yerine, önce dörtlü, sonra beşli, en son tüm diziye geçiş yapılabilir. Sınıftaki diğer öğrencilerle birlikte toplu icra içinde çalmalarına fırsat tanınabilir. Melodiyi okumaya, bir kısmını çalmaya, eşlik etmeye veya farklı bir görev üstlenmeye yönlendirilebilir.