1. TEMA: VİBRATO, BAĞLI, BAĞSIZ, KISA-KESİK ÇALMA UYGULAMALARI

Müzik Okulları-Bireysel Çalgı Eğitimi Dersi-Ud Modülü (7.Sınıf)

Temanın içeriğini ud çalgısında kullanılan vibrato, bağsız (non legato), bağlı (legato) kısa- kesik (staccato) teknikleri ile etütleri çalabilme oluşturmaktadır. Bu doğrultuda ud çalgısında verilen teknikler ile etütleri çalmak için çözümleme, doğru pozisyon alma, çalgıya özgü teknikleri kullanmaya ilişkin belirlenen öğrenme çıktılarına ulaşılması amaçlanmaktadır.

Ders Saati

Alan Becerileri

SAB11. Müziksel Çalma

Eğilimler

E3.2. Odaklanma

Programlar Arası Bileşenler

Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)

Değerler

D10. Mütevazilik, D12. Sabır

Okuryazarlık Becerileri

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Disiplinler Arası İlişkiler

Türkçe, Hayat Bilgisi

Beceriler Arası İlişkiler

SAB6. Müziksel Okuma, KB2.2. Gözlemleme, KB2.14. Yorumlama

Öğrenme Çıktıları ve Süreç Bileşenleri

UD.7.1.1. Farklı nota sürelerinde yazılmış etütleri bağsız çalabilme

a) Farklı nota sürelerinde yazılmış etütleri çözümler.

b) Doğru duruş ve tutuş pozisyonu alarak etütleri bağsız çalar.

c) Çalgıya özgü teknikleri doğru kullanır.

ç) Seslendireceği seslerin yapısına uygun olarak etütleri bağsız çalar.

UD.7.1.2. Farklı nota sürelerinde yazılmış, etütleri bağlı çalabilme

a) Farklı nota sürelerinde yazılmış etütleri çözümler.

b) Doğru duruş ve tutuş pozisyonu alarak etütleri bağlı çalar.

c) Çalgıya özgü teknikleri doğru kullanır.

ç) Seslendireceği seslerin yapısına uygun olarak etütleri bağlı çalar.

UD.7.1.3. Farklı nota sürelerinde yazılmış, etütleri kısa-kesik çalabilme

a) Farklı nota sürelerinde yazılmış etütleri çözümler.

b) Doğru duruş ve tutuş pozisyonu alarak etütleri kısa-kesik çalar.

c) Çalgıya özgü teknikleri doğru kullanır.

ç) Seslendireceği seslerin yapısına uygun olarak etütleri kısa-kesik çalar.

UD.7.1.4. Farklı nota sürelerinde yazılmış etütlerde parmak ile vibrato tekniğini uygulayarak çalabilme

a) Farklı nota sürelerinde yazılmış etütleri çözümler.

b) Doğru duruş ve tutuş pozisyonu alarak etütleri vibrato tekniğini kullanarak çalar.

c) Çalgıya özgü teknikleri doğru kullanır.

ç) Seslendireceği seslerin yapısına uygun olarak etütleri vibrato tekniğini kullanarak çalar.

İçerik Çerçevesi

Udda Nüans ve Vibrato Teknikleri

Anahtar Kavramlar

legato, nüans, staccato, ud, vibrato

Öğrenme Kanıtları (Ölçme ve Değerlendirme)

Öğrenme çıktıları; öz değerlendirme formu, kontrol listesi ve gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Nüans uygulamasına yönelik performans görevi verilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı kullanılarak ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrenme-Öğretme Yaşantıları

Temel Kabuller

Öğrencilerin udda birinci ikinci ve üçüncü kolonda yer alan sesler ile ilgili öğrenme çıktılarına sahip oldukları kabul edilmektedir.

Ön Değerlendirme Süreci

Öğrencilere usta icracıların videoları izletilir ve parmaklarını nasıl hareket ettirdiklerini gözlemlemeleri istenebilir. Daha sonra bu hareketlerin ud icrasına nasıl bir renk ve derinlik kazandırdığına yönelik açık uçlu sorular sorulabilir. Farklı enstrüman icracılarının benzer hareketler yapıp yapmadıklarını gözlemlemeleri istenir ve ortak nüans basamakları konusunda bilgilendirme yapılabilir.

Köprü Kurma

Öğretmen daha önce verilen egzersiz ya da eserlerden bazılarını bağlı, kesik ve bağsız seslendirilebilir. İfade farkını algıladıklarına dair sorular sorar, gerektiğinde yineler. Böylece önceki öğrenme alanı ve nüans basamakları arasında köprü kurulması sağlanabilir. Her türlü icra sırasında yalnızca entonasyonun değil nüans uygulamalarının da icraya farklı bir derinlik ve perspektif kazandırdığı ifade edilebilir. Daha sonra günlük yaşantılar sırasında konuşurken yapılan vurgulara dikkat çekilebilir. Sinirli, duygusal, huzurlu, aceleci, sakin gibi duyguların insanların ifade etmek istediği şeylerin anlamını pekiştirdiği örnekler ile aktarılarak müzik alanında da benzer yaklaşımların nüanslar ile sağlandığı tartışılabilir.

Öğrenme-Öğretme Uygulamaları

UD.7.1.1

Udda kullanılan mızrap teknikleri -doku, vurgu ve ton bakımından- hem görseller hem de icra yolu ile anlatılır (OB4). Etütler, non legato (bağsız) nüansına uygun bona ve solfej tekniklerini kullanılarak öğretmen tarafından çalınır. Öğrencilerin gözlem yapması ve odaklanması beklenir (KB2.2, E3.2). Öğrencilerden öğretmen tarafından bona ve solfeji yapılan etütleri inceleyip uygun teknikleri kullanarak çözümlemeleri, bona ardından solfej yapmaları istenir (KB2.14, SAB6). Bu süreç, gözlem formu ve kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Non legato (bağsız) olarak çalacağı etütlerde kullanacağı parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu gösterilir. Ardından öğrencilerin ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunu sergilemeleri ve bunu yaparken kendilerini değerlendirmeleri istenir (D10.1, SDB1.2). Bu süreç, öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Doğru duruş ve parmak pozisyonları sağlandıktan sonra öğrencilerin etütleri çalmaları için uda özgü mızrap ve sol el tekniklerini doğru kullanmaları beklenir. Non legato tekniğinin belirgin bir şekilde algılanması için etütler, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır (KB2.14). Gözlemledikten sonra etütleri ezgisel yapıya uygun olarak yorumlamaları istenir (OB1). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, nüans basamağının doğru ve temiz icrasına yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

UD.7.1.2

Udda kullanılan mızrap teknikleri -doku, vurgu ve ton bakımından- hem görseller hem de icra yolu ile anlatılır (OB4). Etütler non legato (bağsız) nüansına uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak öğretmen tarafından çalınır. Öğrencilerin gözlem yapması ve odaklanması beklenir (KB2.2, E3.2). Öğrencilerden öğretmen tarafından bona ve solfeji yapılan etütleri inceleyip uygun teknikleri kullanarak çözümlemeleri, bona ardından solfej yapmaları istenir (KB2.14, SAB6). Bu süreç, gözlem formu ve kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Legato (bağlı) olarak çalacağı etütlerde kullanacağı parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu gösterilir. Ardından öğrencilerin ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunu sergilemeleri ve bunu yaparken kendilerini değerlendirmeleri istenir (D10.1, SDB1.2). Bu süreç, öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Doğru duruş ve parmak pozisyonları sağlandıktan sonra öğrencilerin etütleri çalabilmek için uda özgü mızrap ve sol el tekniklerini doğru kullanmaları beklenir. Legato tekniğinin belirgin bir şekilde algılanması için etütler, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır (KB2.14). Gözlemledikten sonra etütleri ezgisel yapıya uygun olarak yorumlamaları istenir (OB1). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, nüans basamağının doğru ve temiz icrasına yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

UD.7.1.3

Udda kullanılan mızrap teknikleri -doku, vurgu ve ton bakımından- hem görseller hem de icra yolu ile anlatılır (OB4). Etütler staccato (kısa-kesik) nüansına uygun bona ve solfej tekniklerini kullanılarak öğretmen tarafından çalınır. Öğrencilerin gözlem yapması ve odaklanması beklenir (KB2.2, E3.2). Öğretmen tarafından bona ve solfeji yapılan etütleri inceleyip, uygun teknikleri kullanarak çözümlemeleri, bona ardından solfej yapmaları istenir (KB2.14, SAB6). Bu süreç, gözlem formu ve kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Staccato (kısa-kesik) olarak çalacağı etütlerde kullanacağı parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu gösterilir. Ardından öğrencilerin ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunu sergilemeleri ve bunu yaparken kendilerini değerlendirmeleri istenir (D10.1, SDB1.2). Bu süreç, öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Doğru duruş ve parmak pozisyonları sağlandıktan sonra öğrencilerin etütleri çalabilmesi için uda özgü mızrap ve sol el tekniklerini doğru kullanmaları beklenir. Stacatto tekniğinin belirgin bir şekilde algılanması için etütler, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır (KB2.14). Gözlemledikten sonra etütleri ezgisel yapıya uygun olarak yorumlamaları istenir (OB1). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, nüans basamağının doğru ve temiz icrasına yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formları ile değerlendirilebilir.

UD.7.1.4

Udda kullanılan mızrap teknikleri -doku, vurgu ve ton bakımından- hem görseller hem de icra yolu ile anlatılır (OB4). Etütler vibrato nüansına uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak öğretmen tarafından çalınır. Öğrencilerin gözlem yapması ve odaklanması beklenir (KB2.2, E3.2). Öğrencilerden öğretmen tarafından bona ve solfeji yapılan etütleri inceleyip uygun teknikleri kullanarak çözümlemeleri, bona ardından solfej yapmaları istenir (KB2.14, SAB6). Bu süreç, gözlem formu ve kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Vibrato olarak çalacağı etütlerde kullanacağı parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu gösterilir. Ardından öğrencilerin ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunu sergilemeleri ve bunu yaparken kendilerini değerlendirmeleri istenir (D10.1, SDB1.2). Bu süreç, öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Doğru duruş ve parmak pozisyonları sağlandıktan sonra öğrencilerin etütleri çalabilmesi için uda özgü mızrap ve sol el tekniklerini doğru kullanmaları beklenir. Vibrato tekniğinin belirgin bir şekilde algılanması için etütler, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır (KB2.14). Gözlemledikten sonra etütleri ezgisel yapıya uygun olarak yorumlamaları istenir (OB1). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, nüans basamağının doğru ve temiz icrasına yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Farklılaştırma

Zenginleştirme

Udda öğrendiği nüans ve vibrato tekniklerinden oluşan etütler metronom aleti ile hızlandırılarak çalınabilir. Etütlerin yanı sıra Türk müziği eserlerini nüanslarla ve vibrato tekniği ile çalması sağlanabilir. Öğrencilerden geleneksel bir Türk müziği eserini seçerek ud için nasıl düzenleyebileceklerini tartışmaları istenebilir. Sınıfta diğer çalgıları çalan arkadaşları ile kendi küçük müzik topluluklarını oluşturup bir ud performansı planlayabilir. Udun yer aldığı Türk müziği topluluklarını Batı müziği orkestraları ile karşılaştırarak analiz etmeleri istenebilir. Mümkünse bir ud ustası ya da icracısıyla röportaj yapmaları ve deneyimlerini sınıf ile paylaşmaları sağlanabilir.

Destekleme

Her öğrencinin gelişimi takip edilerek bireysel geri bildirimler verilebilir. Etütler metronom aleti ile yavaşlatılarak çalınabilir. Öğretmen bir bölümü gök gürültüsü gibi “forte“, diğerini rüzgâr fısıltısı gibi “piyano“ çalar. Öğrenciler sadece el kaldırarak hangi sesin daha güçlü veya daha hafif olduğunu belirtebilir. Öğrenciden öğretmenin yardımcısı olması istenerek sürece etkin katılımı sağlanabilir. Örneğin mızrapları dağıtma, diğer öğrencilerin oturuşunu kontrol etme gibi görevler verilebilir. Öğrencilerden öğretmen rolüne girmesi daha sonra doğru mızrap tutuş ve boş telleri anlatmaları istenebilir. Mızrap yönleri veya ritmik vuruşları içeren resimli kartlar hazırlanır. Öğrenci rastgele bir kart seçer ve karttaki mızrap hareketini çalması istenebilir.