2. TEMA: RAST VE UŞŞAK DİZİLERİNDE ETÜT VE ESER UYGULAMALARI

SAB11. Müziksel Çalma

E3.2. Odaklanma

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D12. Sabır, D16. Sorumluluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

UD.6.2.1. Rast makamında etütleri ve Türk müziği eserlerini çalabilme

a) Rast makamında çalacağı egzersiz ve eserleri çözümler.

b) Doğru duruş ve tutuş pozisyonu alarak rast makamında etütleri ve Türk müziği eserlerini çalar.

c) Çalgıya özgü teknikleri doğru kullanır.

ç) Ezgisel yapıya uygun olarak rast makamında etütleri ve Türk müziği eserlerini çalar.

UD.6.2.2. Uşşak makamında etütleri ve Türk müziği eserlerini çalabilme

 a) Uşşak makamında çalacağı egzersiz ve eserleri çözümler.

b) Doğru duruş ve tutuş pozisyonu alarak uşşak makamında etütleri ve Türk müziği eserlerini çalar.

c) Çalgıya özgü teknikleri doğru kullanır.

ç) Ezgisel yapıya uygun olarak uşşak makamında etütleri ve Türk müziği eserlerini çalar.

Rast ve Uşşak Makam Dizileri

makam, Türk müziği, ud

Öğrenme çıktıları, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Verilen makamlarda eser ve egzersiz çalmaya yönelik performans görevi verilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin dörtlü, beşli dizileri bildiği; nota yazım kurallarına dikkat ettiği ve entonasyon farklılıklarını ayırt edebildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilerin makam öğrenimi ile ilgili bilgi düzeyleri sorular ile ölçülebilir. Diziyi oluşturan dörtlü, beşli yaklaşımının tüm makam uygulamalarında kullanıldığı ifade edilerek diğer sınıf düzeyinde verilen dörtlü beşlilerden birkaçı sorulabilir. Bazı makam dizilerinin iç içe olabileceğine vurgu yapılarak bunun müzik kültüründe geçki yaklaşımının temelini oluşturduğu ifade edilebilir. Rast ve uşşak makam dizilerinde de benzer bir durum olduğu konusunda bilgilendirme yapılabilir.

Önceki temalarda öğrenilen ve kolon seslerinde verilen rast sesinin -öğrenilen diğer makamlar gibi- bir makamın karar sesi olabileceğine dair ön bilgilendirme yapılarak geçmiş öğrenme ile yeni öğrenmeler arasında köprü kurulabilir. Her makamın karar sesi bir sistemin enerji kaynağına benzetilir ve diğer tüm gezegenlerin (yeden, güçlü, tiz durak vb.) o enerji kaynağının etrafında döndüğüne ve her gezegenin farklı bir özelliğinin olduğuna ilişkin benzetmeler yapılabilir. Daha sonra rast ve uşşak makamlarının karar sesleri referans alınarak diğer notaların (gezegenlerin) özelliklerine dair beyin fırtınası yapılabilir.

UD.6.2.1

Rast makamının seyri, durağı, güçlü ve yeden gibi özellikleri anlatılarak makamın dizisi gösterilip solfeji yapılır (OB4). Öğrencilerin odaklanması beklenir (E3.2). Daha sonra öğretmen, rast makamından oluşan etüt ve Türk müziği eserlerini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler. Öğrencilerin öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji incelemeleri beklenir. Etüt ve Türk müziği eserini uygun teknikleri kullanarak önce bona, ardından solfejini yapmaları ve çözümlemeleri istenir (KB2.14, SAB9). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Seslendireceği rast makamındaki etüt ve Türk müziği eserlerinde kullanılacak parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir (KB2.2). Ardından öğrencilerden ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, kendilerini değerlendirmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunda çalmaları istenir (SDB1.2). Bu süreç; usulü doğru vurup okuma, temiz çalma, metronom içinde çalabilme gibi bileşenleri içeren gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Öğretmen dörtlü ve beşli uygulamalarından bahsederek makama dair ön hazırlık yapar ve parmak pozisyonlarını gösterir. Öğrencilerden rast makamı dizisini nasıl çalacaklarını planlanması beklenir (KB2.2). Bu süreçte pozisyon ve perde isimleri sorulur ve cevaplamaları istenir. Daha sonra rast makamını oluşturan güçlü, durak, seyir özellikleri (inici-çıkıcı vb.) gibi bileşenler görseller aracılığı ile aktarılır (OB4). Öğrencilerden önce dörtlü-beşli daha sonra da dizinin tamamını seslendirmeleri istenir. Mordan, trill gibi temel nüans terimleri aktarılır ve uygulama yapmaları istenir. Bunu yaparken sorumluluklarının bilincinde ve sabırlı olmaları beklenir (D12.3, D16.3). Bu süreç, dizinin dörtlü-beşli ve seyir özelliklerine dair açık uçlu sorulardan oluşan çalışma kâğıtları ile değerlendirilebilir. Dizi sesleri çalınırken neva teli 2. pozisyon IV. kolon üzerindeki eviç perdesi özellikle vurgulanarak makamın yeden sesi olduğunu söylemeleri istenir (SDB2.1). Öğretmenin öğrencilere görseller aracılığı ile verdiği egzersizler (SDB2.1) daha sonra da Türk müziği repertuvarına özgü örnekler ile makamın karakteristik özellikleri aktarılır (KB2.2) makam uygulamalarına ilişkin işitsel ve pratik olarak her türlü bilgiye ihtiyaç duymaları beklenir (OB1). Egzersizlerden ikisinin bireysel (KB2.14), örnek eserin ise toplu bir şekilde icra edilmesi beklenir (SDB2.2). Rast makamının belirgin şekilde algılanması için orta uzun seslerden oluşan etütler ve Türk müziği eserleri, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır. Öğrencilerin gözlemledikten sonra (KB2.2) eserleri ezgisel yapıya uygun olarak yorumlamaları istenir (OB1, KB2.14). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, rast makamında eser ve egzersiz çalmaya yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

UD.6.2.2

Uşşak makamının seyri, durağı, güçlü ve yeden gibi özellikleri anlatılarak makamın dizisi gösterilip solfeji yapılır (OB4). Öğrencilerin odaklanması beklenir (E3.2). Daha sonra öğretmen, uşşak makamından oluşan etüt ve Türk müziği eserlerini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler. Öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji incelemeleri beklenir. Etüt ve Türk müziği eserini uygun teknikleri kullanarak önce bona, ardından solfejini yapmaları ve çözümlemeleri istenir (KB2.14, SAB9). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Seslendireceği uşşak makamındaki etüt ve Türk müziği eserlerinde kullanılacak parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir (KB2.2). Ardından öğrencilerden ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, kendilerini değerlendirmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunda çalmaları istenir (SDB1.2). Bu süreç, usulü doğru vurup okuma, temiz çalma, metronom içinde çalabilme gibi bileşenleri içeren gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Öğretmen dörtlü ve beşli uygulamalarından bahsederek makama dair ön hazırlık yapar ve parmak pozisyonlarını gösterir. Öğrencilerden uşşak makamı dizisini nasıl çalacaklarını planlaması beklenir (KB2.2). Bu süreçte pozisyon ve perde isimleri sorulur ve cevaplamaları istenir. Daha sonra rast makamını oluşturan güçlü, durak, seyir özellikleri (inici-çıkıcı vb.) gibi bileşenler görseller aracılığı ile aktarılır (OB4). Öğrencilerden önce dörtlü-beşli daha sonra da dizinin tamamını seslendirmeleri istenir. Mordan, trill gibi temel nüans terimleri aktarılır ve uygulama yapmaları istenir. Bunu yaparken sorumluluklarının bilincinde ve sabırlı olmaları beklenir (D12.3, D16.3). Bu süreç, dizinin dörtlü-beşli ve seyir özelliklerine dair açık uçlu sorulardan oluşan çalışma kâğıtları ile değerlendirilebilir. Dizi sesleri çalınırken neva teli 2. pozisyon IV. kolon üzerindeki gerdaniye perdesi ile en alt tel olan gerdaniye telinin aynı ses olduğu vurgulanarak makamın yeden sesi olduğunu söylemeleri istenir (SDB2.1). Öğretmenin öğrencilere görseller aracılığı ile verdiği egzersizler (OB4) daha sonra da Türk müziği repertuvarına özgü örnekler ile makamın karakteristik özellikleri aktarılır (KB2.2) makam uygulamalarına ilişkin işitsel ve pratik olarak her türlü bilgiye ihtiyaç duymaları beklenir (OB1). Egzersizlerden ikisinin bireysel (KB2.14), örnek eserin ise toplu bir şekilde icra edilmesi beklenir (SDB2.2). Uşşak makamının belirgin şekilde algılanması için orta uzun seslerden oluşan etütler ve Türk müziği eserleri, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır. Öğrencilerin gözlemledikten sonra (KB2.2) eserleri ezgisel yapıya uygun olarak yorumlamaları istenir (OB1, KB2.14). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, uşşak makamında eser ve egzersiz çalmaya yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrenciler küçük gruplara ayrılarak bir grup eseri ud ile seslendirirken diğer grup eserin solfejini yapabilir. Türk müziği teori uygulama dersinde çargâh ve buselik makamlarında öğrendikleri eserleri ud ile seslendirmeleri istenebilir. Güçlü ve karar seslerini kullanarak doğaçlama yapmalarını istenebilir.

Her öğrencinin gelişimi takip edilerek bireysel geri bildirimler verilebilir. Öğretmenin yardımı ile makamların barındırdığı seslerden oluşan etütler sık tekrar edilebilir. Eserler ve etütler, metronom aleti ile yavaşlatılarak çalınabilir. Makamı oluşturan dörtlü ve beşli yapılarını ayrı ayrı çaldırarak aşamalı bir geçiş sağlanabilir.